Integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna (ang. Sensory Integration, SI) to proces celowej organizacji wszystkich zmysłów, których wzajemne oddziaływanie na siebie jest niezbędne do prawidłowej interpretacji świata i wykonania odpowiedniej reakcji. Przetwarzanie sensoryczne polega na odbieraniu przez układ nerwowy informacji płynących ze wszystkich zmysłów, organizacji tych informacji i interpretacji w taki sposób, by wykorzystać je w celowym i efektywnym działaniu. Jakie zmysły posiada każdy człowiek? Zwykle wymienia się węch, wzrok, słuch, smak i dotyk. Rzadziej wspomina się o propriocepcji, czyli czuciu ciała i układzie przedsionkowym, który odbiera wrażenia ruchowe. Integracja sensoryczna to tak naprawdę ścisła współpraca wszystkich zmysłów, która pozwala wykonać codzienne czynności. Idąc po schodach, rozmawiając przez telefon i dźwigając torbę z zakupami, nie zastanawiamy się nawet, jak to się dzieje, że udaje nam się wykonać to wszystko jednocześnie, nie myląc piętra, nie potykając się, nie gubiąc wątku rozmowy i nie wysypując zakupów. Efektywne działanie umożliwia nam właśnie integracja sensoryczna, czyli proces odbioru, klasyfikowania, porządkowania i łączenia wrażeń zmysłowych, który w znacznej mierze zachodzi poza naszą świadomością.

Zobacz film: "Jak zadbać o prawidłowy sen niemowlaka?"

1. Na czym polega integracja sensoryczna?

Autorką teorii integracji sensorycznej jest dr Anna Jean Ayres, która zainteresowała się tym, jak procesy przetwarzania sensorycznego i zaburzenia planowania ruchu (praksji) mogą wpływać na codzienne życie. Teoria SI bazuje między innymi na wiedzy z zakresu neurologii, fizjologii, neuropsychologii i rozwoju dziecka. Jest to teoria stosunkowo młoda i jeszcze niezbyt znana szerokiemu gronu lekarzy, terapeutów czy pedagogów. Dr Ayres zauważyła, że prawidłowe funkcjonowanie dziecka nie zależy tylko od jakości zmysłów – wzroku, słuchu, smaku i węchu, ale najważniejsze są trzy bazalne zmysły:

  • zmysł dotyku – pozwala odbierać wrażenia faktury, kształtu, bólu, nacisku i temperatury;
  • zmysł ruchu i równowagi – układ przedsionkowy w uchu wewnętrznym człowieka pozwala odbierać wrażenia związane z ruchem ciała w osi góra-dół oraz prawo-lewo; zmysł ten automatycznie koordynuje ruchy oczu, głowy i obydwu stron ciała, odpowiada za utrzymanie napięcia mięśniowego i utrzymywanie głowy prosto przeciwko sile grawitacji;
  • zmysł propriocepcji – czyli zmysł pozycji ciała odbiera odczucia ze stawów, więzadeł i mięśni oraz pozwala wykonywać ruchy bez udziału wzroku; odpowiada za precyzyjne ruchy i manipulację takimi przedmiotami, jak długopis, łyżka czy guziki.

Zmysł dotyku, proprioceptywny i przedsionkowy rozwijają się na wczesnych etapach życia dziecka, jeszcze w łonie matki, kiedy dziecko pływa w wodach płodowych. Te trzy bazalne zmysły są ze sobą ściśle powiązane i w trakcie rozwoju tworzą w obrębie mózgu połączenia z pozostałymi zmysłami. Jakość funkcjonowania dziecka nie zależy zatem tylko od sprawności wszystkich zmysłów, ale także od stopnia ich współpracy, czyli integracji sensorycznej. Niestety, nie u wszystkich maluchów integracja sensoryczna rozwija się na wystarczającym poziomie. W takich przypadkach mogą pojawić się problemy w nauce, zaburzenia zachowania i trudności emocjonalne, np. niska samoocena.

2. Zaburzenia integracji sensorycznej

Zaburzenia integracji sensorycznej (ang. Sensory Processing Disorders, SPD) to dysfunkcje układu nerwowego, który nie potrafi zinterpretować i zsyntetyzować informacji percepcyjnych, płynących ze zmysłów. Osoby z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego mogą czuć się „bombardowane” ilością bodźców z otoczenia albo odwrotnie – mogą poszukiwać intensywnych wrażeń sensorycznych. Wyróżnia się wiele typów SPD, które mogą wpływać na określone wzorce zachowań u dzieci.

  1. Dzieci unikające wrażeń sensorycznych – nadmiernie reagują na stymulację. Ich układ nerwowy odczuwa doznania zmysłowe jako bardzo intensywne, reagując „obronnością sensoryczną”. Dziecko czuje się przeciążone liczbą docierających do niego bodźców i może podejmować próby walki lub ucieczki od źródeł stymulacji. Wskutek przeciążenia układu nerwowego maluchy mogą reagować agresją, irytacją i rozdrażnieniem. Dotyk jest często dla nich powodem do niezadowolenia, wycofują się, czują dyskomfort w zatłoczonych miejscach. Nadwrażliwość sensoryczna może powodować, że dzieci są nadmiernie pobudzone i nadaktywne. Mogą bać się wysokości i ruchu, niechętnie podejmować się nowych i nieznanych zadań albo jeść mało i niezróżnicowane pokarmy.
  2. Dzieci poszukujące wrażeń sensorycznych – mają obniżoną reaktywność na bodźce. Układ nerwowy nie rejestruje wszystkich bodźców obecnych w otoczeniu. Dzieci mogą czuć się nienasycone sensorycznie, dlatego odczuwają nieodpartą potrzebę ciągłego ruchu i poszukiwania intensywnych doznań. Mogą nie reagować na ból i ignorować lekki dotyk. Często zbyt mocno dotykają innych osób, robiąc przy tym siniaki. Ich zachowanie może wydawać się agresywne. Lubią uczestniczyć w niebezpiecznych zabawach, np. wysoko wspinać się na drzewa, a także preferują intensywne zabawy typu huśtanie się czy długotrwałe kręcenie się na karuzeli. Mają często opóźniony rozwój mowy. Lubią hałas i głośną muzykę.
  3. Dzieci o obniżonych umiejętnościach ruchowych – mają problem z planowaniem ruchu (praksją) i wykonaniem nowych aktywności ruchowych. Sprawiają wrażenie niezdarnych i nieskoordynowanych. Często się przewracają, tracą równowagę, potykają się, źle wymierzają odległości, mają kłopoty z umiejętnościami manualnymi, np. wycinaniem nożyczkami, pisaniem, zapinaniem guzików, nawlekaniem nitki. Nie lubią zabaw ruchowych – kopania piłki, łapania, skakania na jednej nodze. Preferują czynności statyczne, np. czytanie książek albo oglądanie telewizji. Mogą przejawiać problemy z artykulacją dźwięków.

To tylko niektóre rodzaje zaburzeń integracji sensorycznej. Wskutek wadliwej pracy układu nerwowego pojawia się wiele negatywnych konsekwencji obserwowanych między innymi w zachowaniu dzieci, np.:

  • dyspraksja – zaburzenie sensoryczne dotyczące nieumiejętności planowania ruchu;
  • problemy emocjonalne – niskie poczucie własnej wartości, poczucie niedostosowania do grupy rówieśniczej, problemy w kontaktach społecznych, nieśmiałość, brak pewności siebie, lęk;
  • opóźniony rozwój mowy;
  • zaburzenia koncentracji uwagi;
  • problemy w nauce – zaburzona percepcja słuchowa, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, dysleksja;
  • opóźniony rozwój motoryki dużej i małej oraz kłopoty z utrzymaniem równowagi;
  • podwyższony lub obniżony poziom pobudzenia, powodujący nadpobudliwość i impulsywność albo ociężałość i apatię.

Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej mogą być odbierane jako leniwe, agresywne, źle wychowane, bez motywacji i ambicji, uparte i ciągle sprawiające kłopoty. Czasami dorośli nie zdają sobie sprawy, że zachowanie dziecka nie wynika z jego złej woli, ale jest konsekwencją wadliwej integracji sensorycznej. Jak wówczas można pomóc dziecku? Najlepiej udać się do lekarza pediatry lub do najbliższej poradni pedagogiczno-psychologicznej i poprosić o diagnozę w kierunku zaburzeń SPD. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, można będzie podjąć wczesną interwencję w postaci terapii integracji sensorycznej, która najczęściej przyjmuje charakter zabawy i jest bardzo przyjemna dla malucha.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Jakie powinny być zabawki aktywizujące dla niemowląt?

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!