Pokaż kategorie Parenting.pl
Pokaż kategorie

Objawy dysleksji

Dysleksja rozwojowa bywa inaczej określana jako specyficzne trudności w nauce czytania i pisania. Wynika najczęściej z zakłóceń pracy ośrodkowego układu nerwowego (OUN), np. z zaburzeń analizy i syntezy wzrokowej, zaburzeń orientacji przestrzennej, zaburzeń lateralizacji czy dysfunkcji w pracy analizatora słuchowego. Ze względu na różne przyczyny dysleksji wyróżnia się wiele jej typów, np.: dysleksję wizualną, dysleksję integracyjną albo dysleksję typu słuchowego. Diagnoza dysleksji nie jest prosta. Do III klasy szkoły podstawowej nie można postawić rozpoznania dysleksji – o dzieciach w młodszym wieku szkolnym, które przejawiają specyficzne trudności w nauce, mówi się, że są to uczniowie z grupy ryzyka dysleksji. Jak objawia się dysleksja? Co może świadczyć, że nasz szkrab jest dyslektykiem?

1. Przyczyny dysleksji i jej diagnozowanie

Dysleksja rozwojowa nie jest jednorodną dysfunkcją. W zależności od przyczyn wyróżnia się wiele rodzajów dysleksji. Dysleksja może dotyczyć zaburzeń percepcji wzrokowej, zaburzeń percepcji słuchowej albo integracji sensorycznej. Istnieją teorie, które głoszą, że dysleksja jest dziedziczna i wynika z czynników genetycznych. Za dziedziczenie dysleksji miałyby odpowiadać między innymi geny zlokalizowane na chromosomie 6. (gen DCDC2) i 15. Profesor Marta Bogdanowicz, jedna z pionierek badań nad dysleksją w Polsce, wymienia wiele typów dysleksji w zależności od tego, z czego wynikają u dziecka specyficzne trudności w zakresie czytania i pisania.

  • Dysleksja typu słuchowego – warunkowana jest zaburzeniami percepcji i pamięci fonologicznej. Dziecko ma problem z prawidłowym słyszeniem dźwięków mowy i prezentuje wiele zaburzeń funkcji językowych.
  • Dysleksja typu wzrokowego – wynika z zaburzeń percepcji i pamięci wzrokowej. Bardzo często wiąże się z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i motoryczno-przestrzennej.
  • Dysleksja integracyjna – determinowana przez zaburzenia w zakresie integracji informacji płynących ze wszystkich zmysłów, czyli z zaburzeń integracji sensorycznej.
  • Dysleksja mieszana – spowodowana przez zaburzenia różnego rodzaju, np. dysfunkcje w zakresie analizatora słuchowego, wzrokowego, zaburzenia wyobraźni przestrzennej, zaburzenia lateralizacji.
  • Dysleksja wizualna – występuje w niej tzw. nieład.

Mówiąc o dysleksji, niejednokrotnie wspomina się o innych odmianach specyficznych trudności w nauce, np. o dysortografii, dysgrafii czy dyskalkulii. Bardzo często zdarza się tak, że uczeń prezentuje kilka zaburzeń jednocześnie – jest dyslektykiem i dysgrafem. Niepokoi jednak fakt, że diagnoza dysleksji jest stawiana coraz częściej i do tego niesłusznie. Rodzicom czasami zależy na „załatwieniu” opinii o dysleksji, by uczniowie z zaświadczeniem o specyficznych trudnościach w nauce mieli specjalne przywileje i ułatwienia, np. podczas egzaminu maturalnego. Jakie warunki trzeba spełnić, by móc stwierdzić, że dziecko jest dyslektykiem? Należy wykluczyć u malucha schorzenia neurologiczne. Ryzyko dysleksji powinno zostać rozpoznane na początku edukacji, ale samą dysleksję można zdiagnozować dopiero po ukończeniu przez dziecko III klasy szkoły podstawowej. Dyslektycy to uczniowie z normą intelektualną, którzy znają zasady poprawnej pisowni, ale wskutek zaburzeń OUN nie stosują ich. Orzeczenie o dysleksji obowiązuje na wszystkich etapach kształcenia. Zazwyczaj dokument zaświadczający specyficzne trudności w nauce wydaje się na etapie IV-VI klasy. Dysleksji nie można postawić w przypadku uczniów, których złe oceny w szkole wynikają z zaniedbań środowiskowych, dlatego też rozpoznanie dysleksji powinno nastąpić po co najmniej kilkumiesięcznych ćwiczeniach kompensacyjnych, zorganizowanych na terenie szkoły lub w lokalnej poradni pedagogiczno-psychologicznej. Zaświadczenie o dysleksji zobowiązuje szkołę do dostosowania wymagań edukacyjnych do możliwości ucznia i zmodyfikowania kryteriów oceny tego ucznia.

2. Symptomy dysleksji

Dysleksja jest trudna do rozpoznania ze względu na fakt, że często współwystępuje z innymi trudnościami w nauce, np. zaburzeniami mowy, zaburzeniami pamięci czy koncentracji uwagi. U dzieci do 9. roku życia nie można postawić diagnozy dysleksji, można mówić jedynie o ryzyku dysleksji. Warto obserwować własne dziecko, gdyż wczesna interwencja może skutecznie zminimalizować kłopoty w nauce. Wystarczy, że dziecko zostanie rozpoznane jako dziecko z grupy ryzyka dysleksji, by mogło rozpocząć terapię pedagogiczną. Ćwiczenia kompensacyjno-wyrównawcze stymulują rozwój poznawczy ucznia, przez co łagodzą negatywne skutki dysleksji. Co powinno zaniepokoić rodziców w zachowaniu ich dziecka już w wieku niemowlęcym i przedszkolnym? Jak manifestuje się dysleksja? Do objawów ryzyka dysleksji zalicza się między innymi:

  • brak etapu raczkowania w rozwoju motorycznym dziecka, długie utrzymywanie się odruchów wrodzonych, słabe napięcie mięśniowe;
  • opóźniony rozwój mowy – dziecko późno zaczyna komunikować się za pomocą słów w porównaniu ze swoimi rówieśnikami, niepoprawnie stylistycznie i gramatycznie konstruuje swoje wypowiedzi, źle wymawia głoski, mówi niewyraźnie i niezrozumiale;
  • obniżoną sprawność motoryczną – maluch prezentuje problemy z utrzymaniem równowagi, jest niezdarny ruchowo, nie lubi zabaw gimnastycznych, ma kłopoty z łapaniem i rzucaniem piłki do celu;
  • niesprawność manualną – dziecko prezentuje trudności w zakresie motoryki małej (dotyczącej sprawności dłoni i palców), np. nie potrafi zapiąć guzików, zasznurować butów, posługiwać się sztućcami;
  • słabą koordynację wzrokowo-ruchową – dziecko ma problemy z budowaniem wież z klocków, niechętnie układa puzzle, nie lubi rysować;
  • opóźniony rozwój lateralizacji (przewagi czynnościowej jednej z półkul mózgowych) – maluch ma kłopoty z określaniem kierunków (nad, pod) i stron ciała (lewy, prawy) oraz na zmianę korzysta z obu rąk, bez wyraźnej dominacji jednej z nich;
  • zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej – trudności z odrysowywaniem figur i rysowaniem szlaczków;
  • problemy z różnicowaniem głosek podobnych dźwiękowo (p-b, d-t itp.);
  • trudności w uczeniu się na pamięć krótkich wierszyków i piosenek, nazw miesięcy, dni tygodnia itp.;
  • zaburzenia w zakresie analizy i syntezy wzrokowej, co wtórnie determinuje trudności w czytaniu ze zrozumieniem;
  • wolne tempo czytania, długo utrzymującą się technikę literowania, przekręcanie wyrazów;
  • problemy logopedyczne i wadliwą wymowę;
  • problemy z pisownią – niestaranne litery, popełnianie błędów podczas przepisywania z tablicy, mylenie liter, opuszczanie lub dodawanie liter w wyrazach, dublowanie liter w słowie itp.

Zwykle pierwsze niepokoje rodziców, czy dziecko nie ma przypadkiem dysleksji, pojawiają się w pierwszych klasach szkoły podstawowej, kiedy maluch nie radzi sobie z nauką czytania i pisania. Jakie błędy zwykle popełniają uczniowie z dysleksją?

  • Nie potrafią utrzymać pisma w liniaturze zeszytu.
  • Błędnie przepisują z tablicy lub książki.
  • Nie potrafią zapisać wyrazu ze słuchu.
  • Mylą litery podobne do siebie pod względem fonetycznym i wizualnym, np. b-p, d-b, m-n, e-ę, sz-s.
  • Mają kłopoty z zapisaniem zmiękczeń, dwuznaków i różnicowaniem głosek dźwięcznych od bezdźwięcznych.
  • Nie potrafią odróżnić, kiedy pisze się „ę”, a kiedy „e” i „en”.
  • Opuszczają litery lub ich drobne elementy, jak ogonki czy kropki.
  • Przestawiają litery w słowach.
  • Przestawiają szyk zdania.
  • Popełniają dużo błędów ortograficznych, mimo że znają zasady poprawnej pisowni.
  • Piszą niezgrabne litery.
  • Piszą bardzo wolno, nie nadążając zanotować dyktowanych słów.
  • Nie potrafią różnicować słów podobnie brzmiących, np. półka-bułka, lok-lot.
  • Źle rozmieszczają elementy na kartce.
  • Omijają znaki interpunkcyjne.
  • Nie potrafią dostrzec szczegółów różniących dwie podobne ilustracje.
  • Wolno czytają, w sposób niepewny, jakby zgadując słowa.
  • Przestawiają litery w czytanych słowach.
  • Niepoprawnie intonują czytany tekst.
  • Za bardzo skupiają się na samej technice czytania.
  • Mają problemy z dzieleniem słów na sylaby i syntezą sylab w słowa.
  • Czasami pojawia się hiperleksja, czyli bardzo płynne i szybkie czytanie, ale bez rozumienia treści.
  • Zbyt mocno lub za słabo przyciskają ołówek.
  • Nie potrafią rozplanować elementów graficznych na rysunku.
  • Nie lubią uczyć się języków obcych.
  • Nie lubią geometrii i geografii ze względu na kłopot w orientacji w kierunkach i stronach świata.
  • Mają problemy z nauką na pamięć, np. tabliczki mnożenia czy podczas nauki wierszy.
  • Mają obniżoną sprawność motoryczną i unikają zajęć wychowania fizycznego.
  • Prezentują trudności w zakresie koncentracji uwagi.

Dysleksja nie musi objawiać się wszystkimi, wymienionymi powyżej, symptomami. Jedno jest pewne – dysleksja nie ogranicza się tylko do problemów w nauce, ale niesie ze sobą także ryzyko zaburzeń na tle rozwoju osobowości. Kiepskie rezultaty w nauce przyczyniają się niejednokrotnie do niskiego poczucia własnej wartości i wtórnie demotywują uczniów do dalszych wysiłków. Słabe oceny zniechęcają do nauki i potwierdzają dodatkowo negatywną opinię o sobie jako o uczniu. Dysleksja rozwojowa nie powinna być zatem rozpatrywana tylko i wyłącznie w kategoriach zaburzeń poznawczych, np. z powodu wadliwego analizatora słuchowego czy wzrokowego, ale powinna być rozumiana jako szerszy problem, niosący konsekwencje zarówno natury intelektualnej, jak i psychicznej.

Bibliografia

  • Bogdanowicz M., O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli, Linea, Lublin 1994, ISBN 83-901518-0-4.
  • Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, Harmonia, Gdańsk 2002, ISBN 83-7134-120-2.
  • Gindrich P.A., Funkcjonowanie psychospołeczne uczniów dyslektycznych, Wyd. UMCS, Lublin 2002, ISBN 83-227-2003-3.
Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Dysleksja
Dysleksja

Przyczyny dysleksji

Przyczyny dysleksji

Dysleksja jest zaburzeniem rozwojowym upośledzającym zdolność dziecka do nauki czytania i pisania. Skuteczna pomoc zależy ... dyslektyczne ma trudności w sylabizowaniu, czytaniu, i to mimo prawidłowego IQ, zgodnego z wiekiem. Dysleksja upośledza percepcję szyku ... Podejrzewa się nieprawidłową interakcję między obiema półkulami mózgu, przy czym dysleksja jest problemem lewej półkuli ... dysleksji Dyslektycy są głupi - przeciwnie, dysleksja może dotykać ludzi o dowolnym poziomie inteligencji. Dyslektycy...

Dysleksja

Dysgrafia u dzieci

Pisanie wydaje się większości z nas bardzo prostą czynnością. Jest ona jednak bardzo złożona: wymaga odpowiedniej koordynacji ruchowej, zręczności, znajomości języka, a także interpretacji tego, co widzimy i słyszymy. Dysgrafia uniemożliwia prawidłowe...

Dysleksja

Diagnozowanie dysleksji

(...) diagnozowanie dysleksji? Model diagnozy dysleksji rozwojowej Dysleksja rozwojowa to zaburzenia niejednorodne, dlatego tym trudniej...

Dysleksja

Ćwiczenia dla dyslektyków

(...) ortograficznych. Jak pomóc dziecku z dysleksją? Nie wolno porównywać ucznia dyslektycznego do innych dzieci, bo tylko wpędzimy go w niskie ... , na początku konieczna jest prawidłowa diagnoza dziecka. Dysleksja bowiem może wynikać z różnych przyczyn, np. może rozwinąć się wskutek ... dyslektycznemu nierówny. Każde dziecko z dysleksją może wymagać innego zestawu ćwiczeń i indywidualnego podejścia do problemu. W jaki ... i możliwości intelektualnych dziecka. W księgarniach jest wiele zeszytów ćwiczeń dla dzieci z dysleksją. Fajnym pomysłem jest...

Metoda kalendarzowa (Ogino-Knausa)

Objawy płodności

Objawy płodności

Obserwowane przez kobietę objawy płodności to dodatkowy czynnik pozwalający wyznaczyć dni płodne i niepłodne, oprócz wyliczenia ich na podstawie długości cyklu. Metoda kalendar

Hiperprolaktynemia

Objawy hiperprolaktynemii

Hiperprolaktynemia obejmuje zespół objawów chorobowych związanych z podwyższonym we krwi stężeniem prolaktyny – hormonu wydzielanego przez przedni płat przysadki mózgowej. Pr

Fenyloketonuria

Objawy fenyloketonurii

Fenyloketonuria to genetycznie uwarunkowana choroba metaboliczna, która polega na niedoborze enzymu - hydroksylazy fenyloalaniny - uniemożliwiającym przemianę aminokwasu fenyloalan

Cytomegalia

Objawy cytomegalii

Cytomegalia to choroba wirusowa, na którą jeszcze nie wymyślono ani lekarstwa, które podawane w ciąży byłoby bezpieczne, ani szczepionki. Wirus cytomegalii (Cytomegalovirus, CMV) n

Dysortografia

Objawy dysortografii

Coraz częściej w szkołach podstawowych, w pierwszych etapach kształcenia dzieci, zwraca się uwagę na galopujący problem w nauce pisania i czytania. Coraz więcej też mówi się o dysl

Test na obecność wirusa różyczki

Objawy różyczki

Objawy różyczki są dość charakterystyczne. Różyczkę rozpoznaje się z reguły z chwilą pojawienia się na skórze różowawej wysypki, czyli zwykle po około dwóch-trzech tygodniach od za