Trwa ładowanie...

Epoki literackie: przedstawiciele i główne idee

Epoki literackie muszą być znane każdemu uczniowi szkoły średniej. Warto się ich dobrze nauczyć, wówczas napisanie rozprawki na maturze nie powinno być trudne.

Zobacz film: "Dlaczego dziewczynki mają lepsze oceny w szkole?"

spis treści

1. Epoki literackie. Starożytność (2000 lat p.n.e – 476 r. n.e)

Źródła kultury europejskiej stanowią mity (teogoniczne, kosmogoniczne, genealogiczne, antropogeniczne) oraz Biblia (Stary i Nowy Testament), która jest skarbnicą wielu gatunków literackich.

Główni przedstawiciele literatury starożytnej to m.in. Homer („Iliada”, „Odyseja”), Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Safona.

4 powody, dla których gry komputerowe są dobre dla zdrowia
4 powody, dla których gry komputerowe są dobre dla zdrowia [6 zdjęć]

Przypomnijmy, co takiego dzieje się z osobą, która poświęca większość swojego czasu na kontakty z wirtualną...

zobacz galerię

2. Średniowiecze (X – XV wiek)

W średniowieczu przewodzi światopogląd religijny. Obowiązuje teocentryzm i hegemonia kościoła. Twórcy literatury tworzą swoje utwory anonimowo, w języku łacińskim. Częste jest tłumaczenie dzieł obcojęzycznych – religijnych i świeckich.

Pojawiają się szkoły parafialne. Rozwija się polska myśl naukowa (powstaje Akademia Krakowska). Podstawą kształcenia w średniowiecznej Europie były sztuki wyzwolone (obejmowały m.in. gramatykę, retorykę, logikę, teologię).

"Pieśń o Rolandzie" - streszczenie eposu rycerskiego
"Pieśń o Rolandzie" - streszczenie eposu rycerskiego

Omawiana we fragmentach w szkole podstawowej "Pieśń o Rolandzie", streszczenie której poniżej przedstawiamy,...

przeczytaj artykuł

Przykłady tekstów literackich powstałych w średniowieczu:

  • Legenda o św. Aleksym
  • Pieśń o Rolandzie
  • Bogurodzica
  • Kronika Galla Anonima
  • Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią

3. Renesans (XVI wiek)

Największym osiągnięciem renesansu (oświecenia) była odnowa ludzkości i przeszłości (chętnie wracano do literatury antycznej). Renesans to epoka wielu odkryć: geograficznych, filologicznych i archeologicznych. W literaturze inspirowano się twórczością Cycerona, Epikura i stoików.

9 produktów, których nie jadamy, a powinniśmy
9 produktów, których nie jadamy, a powinniśmy [10 zdjęć]

Za każdym razem, kiedy wyrzucasz głowę krewetki lub skórkę banana, pozbawiasz się niezwykle zdrowych...

zobacz galerię

Prądy epoki:

  • humanizm (człowieczeństwo, ludzkość)
  • reformacja (kwestionowanie dogmatów religijnych; ruchy innowiercze, m.in. Marcina Lutra)

Przedstawiciele tej epoki literackiej:

  • Klemens Janicki
  • Mikołaj Rej
  • Jan Kochanowski
  • Mikołaj Sęp Szarzyński
  • Piotr Skarga
  • Andrzej Frycz Modrzewski

4. Barok (koniec XVI wieku do XVIII wieku)

Barok (port. barroco – perła o nieregularnym kształcie, z wł. – dziwność, nietypowość) to niezwykle barwna epoka, która obejmowała wszystkie przejawy twórczości artystycznej, m.in. literackiej czy malarskiej. W tym okresie nastąpił kryzys humanistycznych ideałów (harmonii, ładu i tolerancji).

W baroku twórcy zafascynowani byli przemijaniem, śmiercią, ale i życiem. Poezja miała charakter intelektualny. Była niezwykle barwna, pełna środków stylistycznych. Wśród najczęściej wybieranych gatunków literackich były sonety, pieśni, pamiętniki, poematy oraz liryki religijne.

6 przedmiotów codziennego użytku, które są potencjalnie groźne dla dziecka
6 przedmiotów codziennego użytku, które są potencjalnie groźne dla dziecka [7 zdjęć]

Wychowując dziecko, chcemy dla niego jak najlepiej. Wskazujemy, radzimy, chronimy przed niebezpieczeństwem....

zobacz galerię

W baroku obowiązywały dwa wzorce kultury:

  • dworski (europejski styl, moda, sztuka i nauka),
  • ziemiański (kult ojczystej kultury, sarmatyzm, tradycja wsi polskiej).

Przedstawiciele epoki:

  • Jan Andrzej Morsztyn
  • Daniel Naborowski
  • Wacław Potocki
  • Jan Chryzostom Pasek
  • Zbigniew Morsztyn
Makbet. Streszczenie lektury
Makbet. Streszczenie lektury

Jedną z lektur w szkole średniej jest "Makbet", streszczenie którego warto znać. Jest to bardzo ważne,...

przeczytaj artykuł

5. Oświecenie (druga połowa XVIII wieku)

Oświecenie to czas racjonalizmu. Nazywany był w Anglii „wiekiem rozumu”, we Francji „wiekiem filozofów”, a Niemczech „wiekiem oświeconym”. To epoka reform politycznych, kulturalnych i oświatowych, dość niejednolita światopoglądowo.

Główne idee i wartości oświecenia:

  • krytycyzm
  • racjonalizm
  • ateizm
  • materializm
  • empiryzm
  • utylitaryzm

W oświeceniu obowiązywały trzy prądy artystyczne:

  • klasycyzm (silne powiązanie literatury z życiem politycznym, poezja utylitarna)
  • sentymentalizm (moralizatorstwo, opisywanie indywidualnej sytuacji człowieka)
  • rokoko (wartością podstawową jest piękno, twórczość w tym stylu jest subtelna i wytworna)

Najpopularniejsze gatunki literackie w oświeceniu: bajka, satyra, poemat heroikomiczny, komedia, esej

Przedstawiciele tej epoki literackiej:

  • Ignacy Krasicki (autor pierwszej polskiej powieści nowożytnej „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”)
  • Adam Naruszewicz
  • Stanisław Trembecki
  • Franciszek Karpiński
  • Julian Ursyn Niemcewicz
  • Hugo Kołłątaj
  • Stanisław Staszic
7 pomysłów na wspólne zabawy z niemowlakiem, które korzystnie wpłyną na jego brzuszek
7 pomysłów na wspólne zabawy z niemowlakiem, które korzystnie wpłyną na jego brzuszek [8 zdjęć]

W okresie 1000 pierwszych dni życia dziecka kształtuje się jego układ pokarmowy. To właśnie dlatego w...

zobacz galerię

6. Romantyzm (I połowa XIX wieku)

Epoka niezwykle emocjonalna, pełna haseł nawiązujących do wolności i niepodległości. Dla romantyzmu charakterystyczny był bunt przeciwko rzeczywistości, gotowość do ofiarowania życia za ojczyznę oraz wiara w solidarność społeczeństwa.

Inspiracje filozoficzne w romantyzmie:

  • spirytualizm
  • mistycyzm
  • irracjonalizm
  • mesjanizm

Romantyzm został ukształtowany na ideach Rewolucji Francuskiej. W Polsce uwarunkowany był upadkiem państwa polskiego, niewolą i walkami narodowowyzwoleńczymi w latach 1794-1864.

Dziady - streszczenie części II
Dziady - streszczenie części II

Lekturą, która wśród uczniów budzi duże emocje, są "Dziady". Streszczenie tego najpopularniejszego dramatu...

przeczytaj artykuł

Cechy bohatera romantycznego:

  • jednostka o ponadprzeciętnej inteligencji, niezależna,
  • osoba samotna, niezrozumiała przez otoczenie, wewnętrznie rozdarta,
  • poświecenie dla idei, dla sprawy narodowej,
  • osoba targana namiętnościami, o nieprzeciętnym życiu emocjonalnym.

Najpopularniejsze gatunki literackie w romantyzmie: sonet, ballada, powieść poetycka, poemat dygresyjny, dramat romantyczny

Przedstawiciele epoki:

  • Adam Mickiewicz
  • Juliusz Słowacki
  • Cyprian Kamil Norwid
  • Zygmunt Krasiński
  • Karol Ujejski
  • Seweryn Goszczyński
  • Tadeusz Lenartowicz

7. Pozytywizm (II połowa XIX wieku)

Koniec XIX wieku to epoka pary i elektryczności. Pojawia się niechęć do metafizyki, odrzuca się irracjonalne interpretacje (duchy, zjawy). Podstawowe prądy pozytywistyczne to naturalizm i realizm. W tym okresie nastąpił gwałtowny rozwój prasy i dziennikarstwa (dzieła pozytywistyczne często w pierwsze kolejności pojawiały się w gazetach).

Wśród programowych haseł pozytywizmu są:

  • praca u podstaw (podjęcie walki z ciemnotą, zacofaniem, edukacja bez względu na status społeczny, przełamywanie barier między klasami, gruntowna przebudowa polskiego społeczeństwa)
  • praca organiczna (propagowanie nowoczesnych form ekonomicznych w przemyśle, rolnictwie i handlu)
„Lalka”: streszczenie i bohaterowie
„Lalka”: streszczenie i bohaterowie

Nie ma chyba drugiej takiej lektury, która wzbudzałaby wśród uczniów tyle emocji. Obszerna i pełna bardzo...

przeczytaj artykuł

Cechy bohatera pozytywistycznego:

  • osoba zdolna, energiczna
  • wywodzi się z klasy średniej lub niższej
  • człowiek pracy, przedsiębiorczy
  • osoba wierząca w naukę, chcąca się kształcić

Najpopularniejsze gatunki literackie w pozytywizmie: nowela, opowiadanie, obrazek, gawęda, powieść realistyczna, powieść tendencyjna, reportaż, listy z podróży

Przedstawiciele epoki:

  • Henryk Sienkiewicz
  • Bolesław Prus
  • Eliza Orzeszkowa
  • Maria Konopnicka
  • Adam Asnyk
  • Piotr Chmielowski
8 najgorszych prezentów dla dzieci
8 najgorszych prezentów dla dzieci [10 zdjęć]

Wielkimi krokami zbliżają się dni, na które czekają mali i duzi. Zapach unoszącego się w powietrzu cynamonu...

zobacz galerię

8. Młoda Polska (XIX/XX wiek)

W tej epoce akcent pada na treści ideowe. Popularna jest formuła duchowego przeobrażenia narodu. Następuje też kryzys związany z końcem wieku XIX.

Główne nurty Młodej Polski:

  • neoromantyzm – podobieństwo do romantyzmu na gruncie postaw filozoficznych
  • dekadentyzm – kryzys moralności, kultury, obyczajów, zachwiane dotychczasowego systemu wartości, manifestacja znudzenia, niechęć do natury, apatia i niechęć do działania
  • symbolizm – symbol stanowi znak sugerujący metafizyczne treści
  • naturalizm – człowiek jest elementem przyrody

Postawy ideowe w Młodej Polsce:

  • franciszkanizm
  • dekadentyzm
  • impresjonizm
  • katastrofizm
  • kult sztuki

Najpopularniejsze gatunki literackie w Młodej Polsce: powieść naturalistyczna i psychologiczna, dramat symboliczny, satyra

Przedstawiciele epoki:

  • Kazimierz Przerwa-Tetmajer
  • Jan Kasprowicz
  • Tadeusz Miciński
  • Leopold Staff
  • Stanisław Wyspiański
  • Zofia Nałkowska
  • Gabriela Zapolska
Wesele. Streszczenie lektury
Wesele. Streszczenie lektury

Jedną z ważniejszych lektur w szkole średniej jest "Wesele". Streszczenie tego utworu pomoże lepiej zrozumieć...

przeczytaj artykuł

9. XX-lecie międzywojenne (1918-1939)

Epoka zdominowana przez niepokój związany z I wojną światową. Polska odzyskuje niepodległość, co ma ogromny wpływ na twórczość tego okresu.

Kierunki artystyczne w XX-leciu międzywojennym:

  • ekspresjonizm
  • futuryzm
  • kubizm
  • dadaizm
  • surrealizm
  • neoklasycyzm

Przedstawiciele epoki:

  • Maria Dąbrowska
  • Witold Gombrowicz
  • Bolesław Leśmian
  • Julian Przyboś
  • Stefan Żeromski
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz
  • Jarosław Iwaszkiewicz
  • Julian Tuwim

10. Literatura wojny i okupacji

Epoka niezwykle trudna pod wieloma względami. Czas, kiedy literatura rozwijała się mimo toczących się działań wojennych. Wiersze wydawane były pod pseudonimem lub drukowane anonimowo w bardzo małym nakładzie. Stanowiły obraz wojennej rzeczywistości . Po wojnie zaczęły pojawiać się książki, które dawały świadectwo okrucieństwa i bestialstwa nazistów i sowietów. Do dziś stanowią one świadectwo tamtych lat.

Popularne motywy: zagłada i śmierć, wojna, powstanie warszawskie, walka, pochód ku śmierci, obóz, getto, miłość w obliczu wojny

Przedstawiciele epoki:

  • Jerzy Andrzejewski
  • Krzysztof Kamil Baczyński
  • Miron Białoszewski
  • Władysław Broniewski
  • Tadeusz Borowski
  • Gustaw Herling-Grudziński
  • Tadeusz Gajcy
  • Zofia Nałkowska
  • Jan Lechoń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.