Leworęczne dziecko

Nie należy jednak zapominać, że leworęczność, mimo iż sama w sobie żadną niepełnosprawnością nie jest, w zderzeniu ze światem stworzonym dla praworęcznych może rodzić trudności. Szczególnie dotyczy to uczniów, a w pierwszej kolejności tych, którzy właśnie rozpoczynają swoją przygodę z pisaniem.
Nasze pismo jest tak skonstruowane, że łatwiej jest się nim posługiwać osobie praworęcznej, między innymi dlatego, że pisząc, widzi tekst, który już napisała. Dlatego przygotowując naszemu leworęcznemu pierwszakowi kącik do odrabiania lekcji oraz dobierając przybory do pisania warto przez chwilę zastanowić się, jak moglibyśmy ułatwić mu pierwsze kroki w nauce pisania.
Obecnie na rynku można znaleźć wiele sprzętów oraz przyborów opatrzonych informacją, iż są one przygotowane specjalnie dla osób leworęcznych. W niektóre z nich warto lub wręcz należy zainwestować, w innych przypadkach równie dobrze mogą sprawdzić się sprzęty/przybory uniwersalne.

• Biurko i krzesło

Przygotowując miejsce do naukidla naszej leworęcznej pociechy, nie powinniśmy zapominać o ogólnych zasadach ergonomii: wysokość stołu/biurka oraz krzesła powinny być dostosowane do wzrostu dziecka. Kluczem są tu kąty proste: siedząc, dziecko powinno całe stopy opierać na podłodze, nogi zgięte w kolanach powinny tworzyć kąt prosty, tak samo jak uda i tułów oraz ręce w łokciach, gdy dłonie będą leżały płasko na stole. Biorąc pod uwagę powszechnie znany fakt, że dzieci szybko rosną, być może warto będzie posiłkować się podnóżkiem do momentu, kiedy dziecko „dorośnie” do swojego stołu.

• Oświetlenie

Kolejną bardzo istotną sprawą jest oświetlenie. Pamiętajmy, że to, co piszemy musi być dokładnie oświetlone, dlatego lampka biurkowa dla dziecka leworęcznego będzie ustawiona po jego prawej stronie, tak, aby na to, co dziecko w danym momencie pisze nie padał żaden cień.

• Zeszyt i jego ułożenie

Następnym bardzo istotnym punktem przygotowania do pisania powinno być właściwe ułożenie zeszytu. Zeszyt leworęcznego ucznia powinien być ułożony ukośnie, tak, aby lewy dolny róg zeszytu był oddalony od osoby piszącej, natomiast prawy dolny róg – do niej przybliżony. Cały zeszyt powinien być oddalony od brzegu biurka tak, aby przez cały czas pisania (od początku do końca linijki) całe piszące przedramię oparte było na blacie. Możemy także zaproponować dziecku dostępne na rynku zeszyty z ukośną liniaturą, przygotowane specjalnie dla dzieci leworęcznych. Dobrze, aby zeszyt był przesunięty nieco w lewo. Dzięki temu ręka pisząca będzie mogła się swobodnie poruszać oraz zniwelowany zostanie efekt zasłaniania sobie piszącą ręką pisanego tekstu.
Warto poświęcić czas na nauczenie naszej pociechy zasad przyjmowania prawidłowej pozycji podczas pisania oraz właściwego ułożenia zeszytu, ponieważ jest to fundament dla osiągnięcia sukcesu w nauce pisania oraz uniknięcia niebezpiecznych wad postawy.

Niezwykle istotne jest czym leworęczne dziecko pisze, ponieważ dobór odpowiedniego przyboru pisarskiego warunkuje właściwy chwyt podczas pisania, który z kolei pozwala pisać czytelniej, efektywniej, dłużej i bez zmęczenia. Obecnie możemy wybierać pomiędzy różnymi przyborami pisarskimi, których kształt ułatwia prawidłowy chwyt pisarski. W sprzedaży są kredki i ołówki o trójkątnym przekroju, które są uniwersalne – mogą z nich korzystać zarówno osoby prawo- jak i leworęczne.
Alternatywą dla trójkątnych kredek i ołówków mogą być specjalne trójkątne gumowe nakładki na ołówek/kredkę, które można nasunąć na przybory o tradycyjnym przekroju.

Atutem ergonomicznie wyprofilowanych piór oraz długopisów, oprócz właściwego chwytu pisarskiego, jest zapewnienie optymalnej odległości miejsca trzymania od powierzchni papieru (ok. 2 cm), co w przypadku dziecka leworęcznego jest szczególnie istotne dla uniknięcia zasłaniania sobie ręką pisanego tekstu. Niektóre firmy, specjalizujące się w produkcji ergonomicznych przyborów pisarskich mają w ofercie także wyprofilowane kredki i ołówki dla osób leworęcznych (oraz osobne wersje dla praworęcznych). Są one w specjalny sposób żłobione na całej długości, tak, aby mimo temperowania zachowały swoje ergonomiczne właściwości.

Zaletą przyborów wyprofilowanych zgodnie z zasadami ergonomii jest nie tylko utrwalenie prawidłowego chwytu pisarskiego, ale także podniesienie komfortu i efektywności pisania. Od tego, czy naszemu dziecku będzie się łatwo pisało w znacznej mierze zależy jego motywacja do nauki pisania.

• Jak wybrać potrzebne przybory

Nie ma jednego uniwersalnego klucza, według którego należałoby wybierać przybory do pisania. Każdemu będzie odpowiadało co innego. Z pewnością warto poświęcić trochę czasu na wybranie najpierw ołówka, następnie, w kolejnych klasach, długopisu lub pióra, którym nasza pociecha będzie w najbliższych latach posługiwała się nawet kilka godzin dziennie.
Na pewno należy przy tym wyborze uwzględnić zdanie naszego dziecka, które powinno mieć możliwość „przymierzenia się” do ołówka, pióra czy długopisu, spróbowania, jak się nim pisze, czy jest wygodny w trzymaniu. Dobrze jest przetestować kilka różnych przyborów, aby wybrać ten najodpowiedniejszy.

Nie zawsze będzie to ten sam długopis, który poleca nam sąsiadka, ponieważ jej dzieci leworęczne go używają. Jedni będą woleli ołówek o trójkątnym przekroju, inni wybiorą nakładki, w przypadku jeszcze innych optymalne okażą się przybory specjalnie profilowane. Część dzieci, szczególnie tych nadruchliwych, mających trudności z koncentracją uwagi będzie wolała pisać cięższymi przyborami, co ma związek z lepszym czuciem ręki, precyzyjniejszym odbiorem bodźców stanowiących informację dla mózgu o aktualnym położeniu ręki.

Poza przyborami pisarskimi w wyprawce naszego leworęcznego ucznia znajdą się także inne akcesoria szkolne, które należy rozważnie wybierać. Niewątpliwie będą to nożyczki, szczęśliwie już od kilku lat dostępne powszechnie w wersji dla leworęcznych, gdyż tradycyjnymi nożyczkami lewą ręką po prostu wycinać się nie da.
Kolejnym produktem, na który powinni zwrócić uwagę rodzice uczniów leworęcznych piszących piórem jest specjalny, szybkoschnący atrament, który pozwala zapobiegać rozmazywaniu napisanych liter przez lewą piszącą rękę, na co często narzekają leworęczni uczniowie. Decyzję o zakupie innych pomocy dla leworęcznych (np. temperówka dla leworęcznych) pozostawmy indywidualnym preferencjom rodziców i uczniów oraz wytrzymałości ich portfeli.

Nie należy zapominać, iż najlepiej nawet wyposażony uczeń leworęczny, który ma problemy natury graficznej, zbyt słabo wyćwiczoną rękę, będzie miał trudności z pisaniem. Dlatego warto proponować dzieciom już w wieku przedszkolnym, szczególnie tym, które nie podejmują spontanicznie rysowania ani nie sięgają same po zadania graficzne, różne rodzaje ćwiczeń i zabaw usprawniających sferę tzw. grafomotoryczną, czyli zdolność ręki do wykonywania precyzyjnych ruchów stanowiących podstawę pisania.

Pomocne tu będą dostępne w sprzedaży książeczki z ćwiczeniami graficznymi dla leworęcznych. Ćwiczenia graficzne bezwzględnie należy wspierać ćwiczeniami podnoszącymi sprawność całych rąk oraz obręczy barkowej, jako bazy dla właściwego funkcjonowania drobnych mięśni manualnych podczas pisania.
Pomocne tu będą wszelkie gry i zabawy angażujące ramiona i ręce: wymachy, krążenia ramion, rzucanie/łapanie/odbijanie piłki, pływanie, pompki, podciąganie się na drążkach itp. Ważne jest, aby w przypadku ćwiczeń - tak jak przy wyborze pomocy do nauki - brać pod uwagę preferencje dziecka, pamiętając, że będzie chętnie powracało do tych aktywności, które będą dla niego ciekawe i atrakcyjne, a tym samym będzie ćwiczyło te funkcje, które powinny być usprawniane.
Życzę wszystkim leworęcznym uczniom i ich rodzicom wiele satysfakcji z nauki oraz radości z sukcesów - nawet tych najmniejszych.

Joanna Matanowska - psycholog (nasz ekspert na forum)

Źródła

1. Marta Bogdanowicz, Leworęczność u dzieci, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, ISBN 830203469X, 9788302034695