Koszyczek wielkanocny. Jak jest jego historia, co do niego włożyć?

Zwyczaj święcenia pokarmów w Wielką Sobotę znany jest w Polsce od wieków. Jednak na zachodzie Polski, na terenach, które znalazły się w niej po II wojnie światowej, był niemal zupełnie nieznany.

Przed 1945 rokiem na Kaszubach jedynie zamożniejsi przywozili w Wielką Sobotę końmi proboszcza, aby poświęcił świąteczną żywność. Na Śląsku również święcenie potraw wielkanocnych miało miejsce tylko u szlachty. W tym regionie kraju zwyczaj święcenia pokarmów upowszechnił się dopiero na przełomie 70. i 80. lat XX wieku, gdy dotarli do niego mieszkańcy Polski centralnej.

Skąd wzięła się tradycja wielkanocna zanoszenia pokarmów do święcenia? Źródeł można się doszukiwać już w wierzeniach pogańskich.

Już u przedchrześcijańskich Słowian czas równonocy wiosennej był okresem świątecznym, rozpoczynającym wegetację roślin, nowe życie. Święcenie pokarmów było związane z pogańskimi świętami, podziękowaniami i ofiarami - już w tamtym czasie przynoszenie jedzenia do święcenia miało swoją wartość.

Współcześnie znany zwyczaj święcenia koszyczków bezpośrednio wiąże się jednak z chrześcijańskimi obchodami Świąt Wielkanocnych. Dawniej to ksiądz przyjeżdżał do wsi i tam święcił pokarmy. Taki stan rzeczy obowiązywał aż do XVII/XVIII wieku. Gospodarze domów ustawiali stoły z białymi obrusami i na nich stawiali pokarmy do święcenia.

Zmiana nastąpiła pod koniec XVIII wieku - Księża przestali jeździć do gospodarstw, w wyznaczonym miejscu ustawiono stoły nakryte białymi obrusami i na nim stawiano pokarmy. Nie były to jednak małe koszyczki, jak ma to miejsce teraz, lecz duże kosze wiklinowe pełne jedzenia i przynoszono je na place, rynki, centralne miejsca.

Ciekawostką jest, że dawniej na wsiach zwyczaj nakazywał, aby po poświęceniu pokarmu obejść trzykrotnie dom, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Praktyka ta miała na celu wypędzenie z domostwa złych mocy.

W przystrojonym bukszpanem koszyczku powinny znaleźć się:

• jajka;
• baranek;
• wędliny;
• chrzan;
• miód;
• pieprz;
• sól kuchenna;
• babka wielkanocna.

Do dekorowania i zapełniania koszyczka wielkanocnego warto zaprosić dziecko, aby poczuło klimat Wielkanocy i także miało swój udział w przygotowaniach świątecznych. Możemy poprosić pociechę, aby umieściła w nim niezbędne produkty. Dzięki temu maluch poczuje się ważny i potrzebny.

Tradycja święcenia koszyczków wielkanocnych nie tylko w Polsce jest praktykowana, ale także między innymi w południowej Austrii, na Słowenii czy w południowych Niemczech. W wielu miejscach święcenie to odbywa się nie wewnątrz, a na zewnątrz Kościoła.

Obrzęd ten sprawowany jest przez kapłana lub diakona, lub też przez ustanowionego lektora, będącego studentem seminarium duchownego.