Benzoesan sodu - szkodliwość, zastosowanie i właściwości konserwantu E211

Benzoesan sodu (E 211, Sodium benzoate, Natrii Benzoas, Natrium Benzoicum) jest solą sodową kwasu benzoesowego. Czym charakteryzuje się e211? Jest to biała, krystaliczna substancja, bardzo dobrze rozpuszczalna w wodzie.

W sprzyjających warunkach przekształca się w kwas benzoesowy. Zastosowanie tego kwasu, podobnie jak benzoesanu, to przede wszystkim konserwanty. Kwas ten, mimo swych właściwości jest używany znacznie rzadziej niż benzoesan sodu, ponieważ słabo rozpuszcza się w wodzie. W produktach dość często benzoesan sodu łączony jest z sorbinianem potasu (E 202).

W postaci anionu benzoesanowego związek ten naturalnie występuje w jagodach, goździkach, cynamonie, żurawinie i grzybach.

Sodu benzoesan wykazuje właściwości bakteriostatyczne - hamuje rozwój bakterii, głównie octowych i masłowych, w mniejszym stopniu mlekowych oraz fungistatyczne - hamuje rozwój grzybów (głównie pleśni i drożdży).

Warto zwrócić uwagę na to, że siła działania benzoesanu sodu jest zależna także od innych składników produktu. Silniej działa, gdy znajduje się w środowisku kwaśnym obok cukru, soli, kwasu sorbowego, dwutlenku węgla czy dwutlenku siarki.

Właściwości takie sprawiają, że bardzo dobrze sprawdza się benzosesan sodu - konserwant w przetworach warzywnych i owocowych, konserwach rybnych, słodkich (ale nie tylko) napojach gazowanych, sosach, serach, margarynach, słodzie oraz wielu innych.

Bezpieczna dopuszczalna ilość w produktach spożywczych określana jest przez specjalnie wytyczone normy.

• Zawierają te same substancje co trutki na szczury i detergenty
• Bardzo zdrowe, ale tylko pod jednym warunkiem. Dokładnie czytaj skład

Sodium benzoate - szkodliwość: bezpieczna dawka benzoesanu sodu została określona na 5 mg/kg masy ciała. Żadna z instytucji nie uznała, że jest to konserwant szkodliwy dla zdrowia. Najwięcej badań w tym zakresie przeprowadzono jednak w latach 60. i 70. XX wieku. Jest więc bardzo prawdopodobne, że współczesne metody diagnostyczne dałyby inne wyniki, nieco mniej optymistyczne.

Dobra wiadomość jest taka, że benzoesan sodu nie kumuluje się w organizmie i stosunkowo szybko jest z niego wydalany. I to chyba jedyna jego "zaleta".

Benzoesan sodu, jak wiele innych substancji, może wywoływać niepożądane reakcje po jego spożyciu.

- Benzoesan sodu sprzyja reakcjom alergicznym oraz nasilaniu objawów chorobowych przy astmie aspirynowej. Jest to astma z nadwrażliwością na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Związek ten ponadto działa drażniąco na śluzówkę żołądka, może więc wywoływać dolegliwości bólowe u osób leczących się na wrzody – mówi WP parenting Patrizia Polańska, dietetyk.

Dr Peter Piper, biolog molekularny z Uniwersytetu w Sheffield, przekonuje, że spożywanie produktów, w których obecnych jest benzoesan sodu, w dłuższej perspektywie może wywołać poważne konsekwencje. Jego zdaniem konserwant ten uszkadza materiał genetyczny oraz mitochondria w komórkach organizmu. A to czyni go jedną z przyczyn rozwoju chorób niszczących układ neurologiczny, np. choroby Parkinsona. Dr Peter Piper zaznaczył jednak, że swoje tezy opiera na badaniach przeprowadzonych na drożdżach, nie na ludziach.

• Ma dwa razy mniej cholesterolu niż masło
• Niebezpieczne składniki w pastach do zębów. Lepiej ich unikaj

Benzoesan sodu - szkodliwość: o ile sam benzoesan sodu może nie wywołać poważnych konsekwencji dla naszego organizmu, o tyle niebezpieczne są związki, które powstają w czasie reakcji chemicznych z jego udziałem.

- Benzoesan sodu w połączeniu z witaminą C (E 300, kwas askorbinowy) może tworzyć rakotwórczy benzen. A obie te substancje można spotkać w napojach gazowanych - podpowiada Patrizia Polańska, dietetyk.

I dodaje: - Badania opublikowane w 2007 r. dla Food Standarts Agency z Wielkiej Brytanii sugerowały, że benzoesan sodu w połączeniu z niektórymi barwnikami azowymi (np. czerwienią koszenilową, tartazyną) może powodować nadpobudliwość u dzieci.

Bardzo trudno jest unikać dodatków do żywności. Konserwanty pozwalają na wydłużenie czasu przydatności do spożycia produktu, umożliwiają jego transport i magazynowanie. Chronią żywność przed namnażaniem się bakterii i grzybów. Tu jednak kończy się lista ich zalet.

Benzoesan sodu - czy jest szkodliwy? Choć nikt dotychczas głośno nie powiedział, że benzoesan sodu jest rakotwórczy, naukowcy coraz śmielej mówią o tym, że lepiej jest go unikać. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, w przypadku których tego rodzaju dodatki do żywności z całą pewnością nie są obojętne.

Dzięki dobrej rozpuszczalności w wodzie E 211 znajduje szerokie zastosowanie. Znajdziemy benzoesan sodu w kosmetykach, jako konserwant w żywności, lekach, czy też jako czynnik antykorozyjny. Prowadzone są również badania nad zastosowaniem tej substancji w terapii niektórych schorzeń.

Użycie E 211 w produktach takich jak żywność, pasty do zębów, napoje, leki czy kosmetyki jest ściśle uregulowane przez przepisy prawne. Substancję czynną, której prekursorem jest benzoesan sodu - kwas benzoesowy, oznaczamy symbolem E 210.

W przemyśle spożywczym benzoesan sodu stosuje się na masową skalę. Dodaje się go do przetworów owocowych, koncentratu pomidorowego, konserw rybnych, napojów gazowanych, margaryny, dżemów, majonezów, sosów i marynat.

Źródła

1. Świderski F., Waszkiewicz-Robak B. (2010), "Dodatki do żywności", [w:] "Towaroznawstwo żywności przetworzonej z elementami technologii", Świderski F., Waszkiewicz-Robak B. (red.), Wydawnictwo SGGW, Warszawa.