Zdania złożone podrzędnie. Jakie to zdania, jak je dzielimy?

Zdanie złożone podrzędnie składa się z dwóch wypowiedzeń składowych: zdania nadrzędnego (do którego stawiamy pytanie) i podrzędnego (które jest odpowiedzią na pytanie). Czym się charakteryzuje?

• zawiera przynajmniej dwa orzeczenia;
• jedno ze zdań składowych określa drugie, jest więc wobec niego podrzędne;
• zdanie określane (nadrzędne) jest ważniejsze;
• zdanie podrzędne określa zdanie główne (nadrzędne).

Pamiętajmy, że pomiędzy częściami składowymi zdań podrzędnie złożonych zawsze stawiamy przecinek, np. "Chcę, aby było już lato."

W tego rodzaju zdaniach podrzędne zdanie składowe uzupełnia treść nadrzędnego i pełni funkcję podmiotu, orzecznika, dopełnienia, przydawki lub okolicznika, dlatego też dzielimy je na:

• zdanie złożone podrzędnie podmiotowe;
• zdanie złożone podrzędnie orzecznikowe;
• zdanie złożone podrzędnie dopełnieniowe;
• zdanie złożone podrzędnie przydawkowe;
• zdanie złożone podrzędnie okolicznikowe (czasu, miejsca, stopnia, przyczyny, sposobu, celu, przyzwolenia, warunku).

Zdania podrzędnie złożone możemy również podzielić na:

• przyzdaniowe - konotują zdanie składowe nadrzędne, ponieważ tylko w taki sposób stanowią całość znaczeniową;
• przywyrazowe - zawierają zaimek względny, wskazujący na jeden z rzeczowników.

Zdanie złożone podrzędnie podmiotowe

W zdaniu złożonym podrzędnie podmiotowym zdanie podrzędne dostarcza informacji o podmiocie lub też zastępuje podmiot pytania nadrzędnego; odpowiada na pytania: kto? co?

Rola zdania składowego nie wpływa na kolejność obu elementów w zdaniu złożonym podrzędnie.

Przykładowe zdania złożone podrzędnie podmiotowe:

• "Nareszcie stało się to, czego oczekiwała."
• "Wydawało mu się, że widział błysk światła."

Zdanie złożone podrzędnie orzecznikowe

W zdaniu złożonym podrzędnie orzecznikowym zdanie podrzędne dostarcza informacji o orzeczeniu; odpowiada na pytania: kim stał się, został, jest? czym jest, został, stał się?

Przykładowe zdania złożone podrzędnie orzecznikowe:

• "Kiedyś był inny, niż jest teraz."
• "Oni już tacy są, że plotkują."

Zdanie złożone podrzędnie dopełnieniowe

W zdaniu złożonym podrzędnie dopełnieniowym zdanie podrzędne zastępuje dopełnienie zdania nadrzędnego. Możemy je poznać po tym, że odpowiada na pytania wszystkim przypadków z wyjątkiem mianownika i wołacza, m.in. kogo, czego? o kim, o czym? kogo, co?

Przykładowe zdania złożone podrzędnie dopełnieniowe:

• "Nie martw się, że on nie wróci."
• "Dbała o to, aby jej ubiór był schludny".

Zdanie złożone podrzędnie przydawkowe

W zdaniu złożonym podrzędnie przydawkowym zdanie występuje w roli przydawki; odpowiada na pytania: jaka, jaki, jakie? czyj, czyje, czyja? ile? z czego, czego? który, która, które?

Przykładowe zdania złożone podrzędnie przydawkowe:

• "Spotkałam człowieka, który był bardzo niedojrzały"
• "Miał tyle pieniędzy, że nie musiał liczyć się z każdą złotówką."

Zdanie złożone podrzędnie okolicznikowe

W zdaniu złożonym podrzędnie okolicznikowym zdanie podrzędne występuje w roli okolicznika zdania nadrzędnego; odpowiada na pytania okoliczników: gdzie? kiedy? dlaczego? w jakim celu? w jaki sposób? w jakim wypadku? mimo co? jak bardzo?

Przykładowe zdania złożone podrzędnie okolicznikowe:

• "Wyszła z sali, gdy poczuła się słabo."
• "Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz."

Zdania złożone podrzędnie nie są trudnym zagadnieniem, po dokładnym przyjrzeniu się ich konstrukcji, każdy uczeń powinien bez problemu odnaleźć je w tekście. Powodzenia!