Epikureizm. Jakie były główne założenia tej filozofii?

Epikureizm został założony w 306 r. p.n.e. przez filozofa Epikura z Samos. Od jego nazwiska wywodzi się nazwa tego nurtu.

Epikur założył swoją szkołę, którą nazwał "Ogrodem", od ogrodu koło swojego domu, w którym spotykał się ze swoimi uczniami. Miejsce to znajdowało się w pobliżu miejsc spotkań wyznawców innych kierunków filozoficznych: platoników i stoików.

Według legendy, nad wejściem do "Ogrodu" znajdował się napis o treści: „Gościu, tutaj będzie ci dobrze, tutaj dobrem najwyższym jest rozkosz”, co odzwierciedlało pojmowanie szczęścia przez filozofa i jego uczniów.

Początkowo epikureizm funkcjonował jako szkoła filozoficzna, jednak z czasem stał się elitarną, ezoteryczną sektą, która przyjmowała tylko zdrowych, młodych mężczyzn, pochodzących z bogatych domów.

Epikureizm stale stał w opozycji do stoicyzmu, pod koniec klasycznej epoki rzymskiej tracąc na jego rzecz swą popularność. Gdy zaczęło się rozwijać chrześcijaństwo, publicznie wyklęto Epikura i jego filozofię, jego dzieła zaś niszczono, oskarżając je o sianie zgorszenia moralnego i ateizm.

W okresie średniowiecza i w renesansie kierunek ten w dalszym ciągu był potępiany, doszukiwano się w nim immoralizmu. Dopiero na początku XVII wieku za sprawą francuskiego filozofa, Pierre'a Gassendiego na powrót wzrosło zainteresowanie tym nurtem.

Założenia Epikura z dziedziny teorii poznania miały spory wpływ na empiryzm Johna Locke'a, a także nowożytne teorie atomistyczne.

Główne założenia epikureizmu to:

• rozumienie życia jako opozycji cierpienia i przyjemności;
• umiarkowany hedonizm - przyjemność zmysłowa/intelektualna to szczęście w życiu;
• filozofia jako lek na lęki, które odbierają szczęście człowiekowi;
• pogląd, że bogowie nie mają wpływu na świat i ludzi na nim żyjących, ponieważ człowiek zbudowany jest z atomow - metafizyka atomistyczna;
• dążenie do jak najczęstszego odczuwania przyjemności; przyjemnością jest już sam fakt istnienia człowieka lub nieodczuwanie cierpienia;
• wiara, że przyjemne życie wiąże się nierozerwalnie ze sprawiedliwością, a sprawiedliwe życie z przyjemnością.

Według epikurejczyków człowiek powinien dążyć do szczęścia. Ten hedonistyczny element miał doprowadzić do życia w całkowitej harmonii, utożsamianej przez uczniów Epikura z brakiem trosk, nazwanej eudajmonią. Aby osiągnąć to szczęście, należało zrezygnować z realizacji potrzeb, przestać je odczuwać.

Tym, co według filozofa uniemożliwiało osiągnięcie szczęścia w życiu doczesnym, był towarzyszący ludziom lęk przed bogami i śmiercią. Według Epikura człowiek nie powinien bać się śmierci, ponieważ kiedy on żyje, śmierci nie ma, a kiedy ona się pojawia, nie ma człowieka. Należy korzystać z życia, ponieważ ono mija i nigdy więcej nie wraca.

Epikurejczycy cenili sobie dobra doczesne i odrzucali wszystko, co ponad zmysłami. Według ich założeń droga poznania mogła być jedynie sensualna.

Ważną sentencją, odwołującą się bezpośrednio do epikureizmu jest myśl Horacego: "Carpe Diem", co dosłownie oznacza "chwytaj dzień". Zgodnie z tymi słowami niezwykle ważna jest radość z tego, co ma miejsce każdego dnia i dążenie do szczęścia.

Epikurejczyków cechowała rozwaga. Jeśli szczęście miało być okupione cierpieniem, nie warto było się na nie decydować. Pragnęli wieść uporządkowane życie w zgodzie z naturą, wśród bliskich i przyjaciół, na ziemi - nie wierzyli w życie pozagrobowe.

Wśród głównych przedstawicieli epikureizmu wymienić możemy przede wszystkim uczniów i zwolenników Epikura, a byli to:

• Filodemos z Gadary;
• Metrodoros z Lampsakos;
• Zenon z Sydonu;
• Hermarchos z Mityleny;
• Lukrecjusz.

Poglądy Epikura znalazły swoje odzwierciedlenie m.in. w twórczości Horacego, a także w dziełach powstałych w renesansie.

Do filozofów nowożytnych, zafascynowanych epikureizmem, należeli m.in. Fryderyk Nietzsche, który widział w epikurejskim hedonizmie nieco heroizmu i Karol Marks, którego rozprawa doktorska poświęcona była filozofii przyrody Demokryta i Epikura.