Nie przegap! Trwa sezon na czarny bez
Czarny bez (łac. Sambucus nigra), zwany także hyćką, to krzew osiągający do 10 metrów wysokości, niekiedy przybierający rozmiar niewielkiego drzewka. Drobne, białe kwiaty z jednym słupkiem i pięcioma pręcikami są zebrane w pokaźne baldachy, posiadają dość nieprzyjemny, mdły zapach. Bez kwitnie w maju i czerwcu.
Owoce są ciemnofioletowe, mięsiste i błyszczące. Występuje w parkach, na skrajach lasów, przydrożach, w wąwozach. Do celów spożywczych uprawia się go na specjalnych plantacjach.
Kwiaty i owoce czarnego bzu można suszyć lub przygotowywać z nich przetwory – soki, syropy, nalewki, powidła, kompoty, herbaty owocowe.
Kiedy zbierać czarny bez?
Dawniej w ziołolecznictwie wykorzystywano liście, korzenie i korę czarnego bzu, jednak współcześnie podstawowym surowcem są kwiaty i owoce. To one posiadają bowiem najsilniejsze właściwości lecznicze.
Kwiaty należy zbierać w słoneczny dzień w maju lub w czerwcu, zanim zaczną się osypywać. Ścinamy całe baldachy. Nie wolno ich suszyć na słońcu, bo ciemnieją i tracą swoje walory.
Zbierając owoce w sierpniu i wrześniu, również ścinajmy całe baldachy. Zwróćmy uwagę, czy wszystkie jagody są dojrzałe, czarne i lśniące. Szypułki należy usunąć po wysuszeniu.
Nie wolno jeść świeżych owoców ani kwiatów czarnego bzu, ponieważ zawierają toksyczny składnik – sambunigrynę. Po spożyciu jest on rozkładany do cyjanowodoru, co powoduje poczucie słabości, nudności i wymioty. Na szczęście podczas suszenia lub gotowania sambunigryna ulega rozkładowi i staje się zupełnie nieszkodliwa.
Właściwości kwiatów czarnego bzu
Kwiaty czarnego bzu zawierają flawonoidy, kwasy fenolowe, kwasy organiczne, sterole, olejki eteryczne, garbniki, triterpeny, a także związki sodu, glinu, potasu, żelaza i wapnia.
Taka kompozycja składników decyduje o właściwościach napotnych i przeciwgorączkowych. Działają one również moczopędnie, uszczelniają ściany naczyń włosowatych i poprawiają ich elastyczność, co sprzyja mniejszemu rozprzestrzenianiu się szkodliwych drobnoustrojów.
Picie herbaty z kwiatów zaleca się także w stanach zapalnych dróg moczowych, ponieważ działa ona antyseptycznie i moczopędnie. Ponadto warto sięgnąć po napar w chorobach reumatycznych i zaburzeniach na tle nerwowym. Ze względu na właściwości przeciwzapalne, napary stosuje się też do płukania chorego gardła.
WIDEOWłaściwości owoców czarnego bzu
Owoce czarnego bzu obfitują w glikozydy antocyjanowe, pektyny, garbniki, kwasy owocowe, witaminy – szczególnie A i C oraz sole mineralne (wapnia, potasu, sodu, glinu i żelaza).
Podobnie jak kwiaty, również posiadają właściwości napotne i moczopędne, ale działają także lekko przeczyszczająco. Odwary z nich są pomocne przy migrenach i innych, silnych nerwobólach.
Owoce czarnego bzu należą do tzw. środków czyszczących krew. Poleca się je jako lek odtruwający i pomagający usuwać z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii i toksyny w chorobach reumatycznych oraz skórnych. Są one również stosowane w stanach zapalnych żołądka i jelit, a także jako pomocniczy lek przeciwbólowy w nerwobólach i rwie kulszowej. Ponadto wykazują właściwości antyoksydacyjne, czyli zdolność do wiązania wolnych rodników.
Preparaty na bazie czarnego bzu
Czarny bez jest składnikiem wielu preparatów zielarskich. Kwiaty wchodzą w skład mieszanek o działaniu wykrztuśnym, pomocnych w zwalczaniu suchego, męczącego kaszlu.
Owoce są jednym ze składników środków stosowanych m.in. w zaparciach i w chorobach skóry, głównie łuszczycy. Stanowią także podstawę mieszanek o działaniu przeciwzapalnym, stosowanych przy przeziębieniu.
Czarny bez – naturalny kosmetyk
Czarny bez to także naturalny kosmetyk. Wiedziała o tym już Kleopatra, która wykorzystywała pielęgnacyjne właściwości naparów z kwiatów i owoców tego krzewu.
Herbata z czarnego bzu zmniejszy obrzęki i cienie pod oczami, a przy okazji sprawdzi się jako środek na problemy związane ze stanami zapalnymi oczu.
Surowiec ten zalecany jest także przy trądziku i trudno gojących się ranach. W przypadku tych problemów należy wykonywać kilkunastominutowe ciepłe okłady.
Syrop z kwiatów czarnego bzu
Składniki:
- 30 dużych baldachów czarnego bzu;
- litr wody;
- 4 dkg kwasku cytrynowego;
- 3 łyżki miodu.
Kwiaty opłucz i oddziel od łodyg. Następnie zalej je litrem gorącej wody, dodaj kwasek cytrynowy i odstaw na 48 godzin. Po tym czasie syrop przecedź przez sito, dodaj miód, zagotuj, przelej do słoiczków i zakręć. Pasteryzuj około 10 minut.
Syrop z kwiatów czarnego bzu stosujemy w czasie przeziębień jako środek napotny, przeciwzapalny, rozkurczowy. Podnosi odporność organizmu. Jest aromatyczny, można dodawać go do herbaty, wody lub do deserów.
