Mitologia grecka jako źródło inspiracji. Podział mitów greckich i literackie nawiązania do mitologii

Mitologia grecka stanowi istotną część antycznej kultury. Jej znajomość jest konieczna, by móc poprawnie odczytać antyczną literaturę.

W mitologii greckiej istniała święta przestrzeń. Tak można określić Olimp – górę, na której mieszkali bogowie. Nie ograniczali się jednak tylko do tego miejsca. Często przebywali też wśród ludzi. Ingerowali w ich losy.

Ludzie z kolei dla bóstwa pisali hymny i pieśni pochwalne. Obecnie historie bogów greckich znamy z mitów, które omawia się już w szkole podstawowej. Stanowią one fundament starożytnej kultury greckiej.

Mit to opowieść, która przedstawia wierzenia danej społeczności i określa jej obyczaje i tradycje. Mity pozwalają wytłumaczyć to co niewytłumaczalne. Interpretują zjawiska przyrodnicze, są podstawą wierzeń religijnych.

Mity można podzielić na:

• teogoniczne (gr. theos ‘bóg’, gignomai ‘staje się, powstaje’
• kosmogoniczne
• antropogeniczne
• genealogiczne

Głównymi bohaterami mitów są nie tylko bogowie, ale też herosi (ludzie obdarzeni nadprzyrodzonymi mocami), półbogowie i demony.

Greccy bogowie byli nieśmiertelni, jednak – co upodobniało ich do ludzi – odczuwali radość, sutek, nienawiść, zazdrość.

Mitologia grecka zaczyna się od opisu narodzin świata. Chaos rodzi pierwszą parę bogów – Uranosa (niebo) i Gaję (ziemię). Powstaje politeistyczny świat.

Każde zjawisko przyrody ma swojego boga. Najważniejsi bogowie greccy to:

• Zeus – bóg honoru, sprawiedliwości, piorunów i nieba,
• Hades – Pan podziemi, bóg zmarłych,
• Posejdon – bóg mórz i innych zbiorników wodnych, huraganów, trzęsień ziemi oraz burz,
• Hera – bogini małżeństwa i rodziny,
• Hestia – bogini ogniska domowego,
• Hefajstos – syn Zeusa i Hery, pan ognia, bóg złotników i kowali,
• Atena – córka Zeusa, bogini mądrości, sztuki, sprawiedliwej wojny,
• Ares – bóg wojny,
• Artemida – córka Zeusa, bogini łowów, lasów, gór, zwierząt i roślinności,
• Apollo – bóg piękna, światła, życia, śmierci, muzyki, zarazy, prawa i prawdy,
• Afrodyta – bogini zrodzona z piany morskiej, bogini piękna, miłości, kwiatów, płodności i pożądania,
• Dionizos –bóg dzikiej natury, płodności, winnej latorośli oraz wina,
• Demeter – bogini płodności ziemi, urodzaju, zbóż, rolnictwa i ziemi uprawnej.

Mitologia grecka stanowi źródło niekończących się inspiracji. Szczególną rolę odegrała w literaturze renesansu i w XVIII wieku, kiedy popularne były nawiązania do antyku.

Odwołania do mitologii greckiej znajdziemy w takich utworach jak:

• Adam Mickiewicz „Dziady” cz. III (idea prometeizmu),
• Zbigniew Herbert „Stary Prometeusz”,
• Jan Lechoń „Nike”,
• Stefan Żeromski „Syzyfowe prace”,
• Jan Kochanowski „Tren XIV”,
• Krzysztof Kamil Baczyński “Orfeusz w lesie”,
• Mikołaj Rej „Żywot człowieka poczciwego”,
• Adam Mickiewicz „Pan Tadeusz”.