Jak nauczyć dziecko mówić? Jak efektywnie wspierać komunikację malucha?

Każde dziecko rozwija się i nabywa nowe umiejętności w swoim tempie. Podobnie jest w przypadku rozwoju mowy. U niektórych dzieci umiejętność ta wykształca się bardzo wcześnie, u innych z kolei występuje dość późno, często powodując zdenerwowanie i stres u rodziców.

Mowa nie jest zdolnością wrodzoną, a jej nauka może być nie lada wyzwaniem dla dziecka. By jej rozwój odbywał się prawidłowo, musi zajść mnóstwo czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych, warunkujących go, takich jak:

• dobrze funkcjonujący aparat słuchu;
• prawidłowo ukształtowany aparat mowy i ośrodkowy układ nerwowy;
• dobrze rozwinięty umysł;
• odpowiednie warunki wychowawcze i środowiskowe.

U każdego dziecka czynniki te mogą być na innym poziomie i rozwijać się w różnym tempie, dlatego też rozwój mowy u każdego dziecka może przebiegać inaczej. Dużo ważniejsze od momentu wypowiedzenia przez dziecko pierwszych słów jest fakt, czy ma wszelkie predyspozycje do tego - a więc na tyle rozwinięte wyżej wymienione czynniki, by cały proces mógł zaistnieć.

Zwykle dzieci zaczynają mówić między 10. a 18. miesiącem życia, jednak nie jest to reguła. Nauka mówienia zazwyczaj zaczyna się jednak o wiele wcześniej.

Duże znaczenie w rozwoju kolejnych umiejętności dziecka mają skoki rozwojowe. W zależności od rodzaju tego skoku dochodzi do pewnego rodzaju ograniczeń lub nawet zaniku rozwoju innych umiejętności.

Świadomość, w jaki sposób przebiega rozwój mowy, jest ważna, ponieważ przede wszystkim ogranicza nasz stres związany z oczekiwaniem na pierwsze słowa dziecka, dzięki czemu nie wywieramy presji na maluchu.

Etapy rozwoju mowy u maluchów:

• 0-1 m-c: dziecko wydaje różnego rodzaju krzyki;
• 2-4 m-ce: głośny śmiech i głużenie;
• 4-6 m-cy: gaworzenie;
• 6-7 m-cy: gaworzenie z powtarzaniem sylab, np. babababa, gugugu; dziecko w ten sposób zaczyna komunikować się ze światem;
• 8-10 m-cy: dziecko próbuje naśladować mowę dorosłych, może rozumieć kilkanaście słów, w tym "nie";
• 11-12 m-cy: mowa malucha może zacząć przypominać mowę dorosłego;
• 12-18 m-cy: dziecko zaczyna używać pojedynczych wyrazów jako zdań;
• 18-23 m-ce: wypowiedzi malucha składają się z dwóch wyrazów; głównie z rzeczowników:
• 24 m-ce: maluch rozumie opozycję ja-ty, używa zaimka "się", liczebników, a także zaprzeczeń;
• 3 lata: dziecko wymawia poprawnie samogłoski i 12 spółgłosek;
• 4 lata: maluch mówi poprawnie trudniejsze spółgłoski;
• 5 lat: niektóre dzieci potrafią w tym wieku poprawnie wymawiać spółgłoski sz, cz, ż, dż i r, mogą je również zastępować głoskami s, z, c, dz i l co jest w tym wieku normą; w tym wieku dzieci często tworzą swoje własne, nieistniejące w języku słowa;
• 6 lat: poprawna wymowa sz, ż, dż, cz i r;
• 7 lat: nabycie prawidłowej wymowy oraz posługiwanie się regułami gramatycznymi.

Oto kilka sprawdzonych sposobów, które mogą przydać się w rozwoju mowy u dziecka:

• jak najczęściej rozmawiaj z dzieckiem - rozmawiaj, nie tylko mów - nie chodzi o to, by do dziecka jak najwięcej mówić, ale by nawiązywać z nim kontakt słowny, ponieważ komunikacja powinna odbywać się w obie strony - warto stosować dłuższe pauzy, by dziecko mogło po swojemu odpowiedzieć; w głosie powinny być również emocje, ponieważ to je dziecko rozumie jako pierwsze;
• czytaj książki - jeśli dziecko jest małe, oglądaj je razem z nim; rozmawiajcie o znajdujących się w nich obrazkach w tempie dziecka;
• śpiewaj dziecku - słuchanie śpiewu przyczynia się do szybszego rozwoju mowy;
• pamiętaj o kontakcie wzrokowym - mówiąc do dziecka patrz mu oczy, staraj się nawiązać ten kontakt m.in. podczas karmienia, zabawy czy też spacerów; to ułatwia dziecku obserwację Twoich ust i naśladowanie ich ruchów; kontakt wzrokowy to także forma komunikacji - niewerbalna;
• bądź blisko dziecka i reaguj na jego potrzeby - każde dziecko, niezależnie od temperamentu może otrzymywać zbyt mało stymulacji oraz kontaktu z rodzicami, co może upośledzać jego rozwój motoryczny i poznawczy; powinniśmy zawsze być czujni na sygnały wysyłane przez malucha i w porę na nie reagować.