Trwa ładowanie...

Części mowy - odmienne i nieodmienne

W języku polskim części mowy dzieli się na odmienne i nieodmienne. Do tych pierwszych zalicza się czasowniki, rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki oraz zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne, do drugich zaś – przysłówki, zaimki przysłowne, przyimki, spójniki, wykrzykniki i partykuły. Co musisz o nich wiedzieć?

Zobacz film: "Rozpoczęcie matur 2020"

1. Odmienne części mowy

Czasownik oznacza czynności lub stany. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie? Odmienia się przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony. W liczbie pojedynczej występuje w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim, zaś w liczbie mnogiej w dwóch: męskoosobowym i niemęskoosobowym. Czasowniki mogą być dokonane lub niedokonane.

Rzeczownik odpowiada na pytania: kto? co? Wyróżnia się rzeczowniki pospolite (np. pies, człowiek) i własne (np. Janek, Bydgoszcz), żywotne (np. człowiek) i nieżywotne (np. dom, długopis). Rzeczownik oznacza przedmioty, osoby, zwierzęta, rośliny, pojęcia, czynności i cechy. Odmienia się przypadki i liczby. W zdaniu może pełnić funkcję przydawki, podmiotu, orzecznika, dopełnienia i okolicznika.

Czym są części mowy?
Czym są części mowy? (123rf)

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? Oznacza właściwości osób, zwierząt, przedmiotów i pojęć. Określa rzeczownik i dostosowuje się pod względem przypadka, liczby i rodzaju do jego formy gramatycznej. Wskazuje na jego kształt, wielkość czy kolor. W zdaniu może pełnić funkcję przydawki, podmiotu, orzecznika i dopełnienia.

Liczebnik oznacza liczbę, ilość lub kolejność. Odpowiada na pytania: ile? który z kolei? Wyróżnia się liczebniki główne (np. jeden), porządkowe (np. pierwszy), ułamkowe (np. półtora), zbiorowe (np. dwoje) i nieokreślone (np. kilkadziesiąt). Ze względu na budowę rozróżnia się liczebniki proste (np. dwa, trzy) oraz złożone (np. dwadzieścia pięć).

Zaimki odpowiadają na pytania tych części mowy, które zastępują. Zaimki rzeczowne występują w funkcji rzeczownika i odpowiadają na jego pytania: kto? co? Zaimki przymiotne występują w funkcji przymiotnika i odpowiadają na jego pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? * Zaimki liczebne występują w funkcji liczebnika i odpowiadają na jego pytania: ile? który z kolei?

Ze względu na znaczenie zaimki dzielimy na: osobowe (np. ja, ty, my) wskazujące (np. ten, ta, to) pytające (np. kto? co? jaki?) nieokreślone (np. ktoś, coś, gdzieś) przeczące (np. nic, nikt, żaden) względne (łączą zdanie podrzędne z nadrzędnym: np. kto? co?) * zwrotne (się, siebie, sobie)

2. Nieodmienne części mowy

Przysłówek odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Oznacza różne okoliczności wykonania czynności (miejsce, czas, sposób). Tworzy się go najczęściej od przymiotników lub przysłówków. W zdaniu jest okolicznikiem, np. Basia pojechała do domu wczoraj (okolicznik czasu).

Zaimek przysłowny występuje w funkcji przysłówka i odpowiada na jego pytania, m.in.: tu, tam, wtedy, kiedy, skąd, dokąd, tamtędy, kiedyś.

Przyimek jest niesamodzielną częścią mowy. W połączeniu z innym wyrazem (najczęściej rzeczownikiem) tworzy całość znaczeniową, czyli wyrażenie przyimkowe. Wyróżnia się przyimki proste (np. w, z, o, bez, przez, między, ku, pod) oraz złożone (np. obok, około, pomiędzy, pomimo, zza).

Niesamodzielną częścią mowy jest również spójnik. Spaja on wyrazy w zdaniu lub zdania składowe w zdaniach złożonych. Wskazać można spójniki współrzędne (np. i, oraz, lecz, jednak, czy, dlatego, zatem, natomiast) oraz podrzędne (np. że, żeby, chociaż, gdyż, bowiem, zanim).

Wykrzyknik wyraża uczucia, emocje, wolę mówiącego oraz wzruszenie i zawołanie, np. hola! halo! hura! hi! ha! ach! och!

Nieodmienną częścią mowy jest też partykuła, która wyraża pytanie, rozkaz, zaprzeczenie, przypuszczenie i życzenie, np. niech, oby, chyba, byśmy, byś, by.

Zobacz także: Oksymoron - co to jest?

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.