Rozwój mowy dziecka

Opanowanie mowy zajmuje dziecku wiele lat. Fundamenty tej umiejętności zbudowane są już w pierwszych 18 miesiącach życia. Nieartykułowane dźwięki wydawane przez gaworzące niemowlę oznaczają początek tej długiej i żmudnej nauki. Na rozwój umiejętności językowych składa się zarówno rozumienie mowy, jak i aktywne wyrażanie za jej pomocą własnych myśli. Próbując ocenić rozwój językowy dziecka, należy pamiętać o różnicy między artykulacją dźwięków a mową. Artykulacja oznacza zdolność dziecka do wydawania wyraźnych dźwięków, niezależnie od ich treści i znaczeń. Mowa to proces przekazywania i odbierania informacji w zrozumiały sposób. Dziecko musi rozumieć i być rozumiany drogą komunikacji.

Wspomaganie rozwoju mowy

Aby pobudzić rozwój mowy dziecka należy komunikować się z nim już od chwili narodzin. Jednym ze sposobów pobudzania rozwoju mowy jest czytanie dzieciom bajek. Nie ma obowiązku czytania książki od pierwszej do ostatniej strony, dlatego początkowo warto zacząć czytać krótkie i proste książeczki, opisujące pojedyncze czynności czy głosy zwierząt. Możemy wówczas zachęcić dziecko do powtarzania i naśladowania.

Mamy bardzo bogaty wybór – książeczki z tkaniny o ciekawej fakturze, książeczki z pluszowymi zwierzątkami czy inną zabawką przyczepioną do okładki, książeczki z piszczałkami do naciskania. Im ciekawszy kształt, wrażenia dotykowe i kolory, tym większa szansa, że dziecko zaprzyjaźni się z książką na całe życie.

Kolejnymi etapami rozwoju mowy są:

1. Rozpoznawanie dźwięków.
2. Okazywanie emocji.
3. Eksploracja dźwięków.
4. Wyrażanie pojęć.
5. Pierwsze słowa.
6. Formułowanie zdań.

Dzieci uczą się przez naśladownictwo. Począwszy od 9 miesiąca życia niemowlę wsłuchuje się w codzienne odgłosy z rosnącym zainteresowaniem i umie już rozpoznać ludzi wyłącznie po głosie. Podejmuje również pierwsze próby wyartykułowania własnych pragnień i zmartwień za pomocą mowy.

Niemowlęta często dotykają twarzy rodziców, którzy coś do nich mówią. Dziecko świadomie skupia się na ruchu warg, podpatrując mechanikę wydawania dźwięków.
Około pierwszego roku życia gaworzenie przybiera wyraźny rytm rozmowy i pojawiają się pierwsze scenki wykorzystujące je w tym charakterze. Dziecko może mówić przez telefon zabawkę, po czym oddawać słuchawkę dorosłemu i oczekiwać na odpowiedź.

Opóźniony rozwój mowy

Wyróżniamy cztery podstawowe okresy kształtowania się mowy:

• Okres melodii (0-1 rok życia),
• Okres wyrazu (1-2 rok życia),
• Okres zdania (2-3 rok życia),
• Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 roku życia).

Opóźniony rozwój mowy dziecka to dość częste zjawisko. Powodem, dla których dziecko może opóźniać się z wydawaniem dźwięków i nauką języka mogą być fizyczne nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej, podniebienia czy języka oraz problemy ze słuchem. Dziecko niedosłyszące może mieć trudności w rozumieniu, naśladowaniu i używaniu mowy. Do przejściowej lub trwałej utraty słuchu mogą prowadzić zakażenia ucha, zwłaszcza te nawracające lub przewlekła obecność płynu w jamie bębenkowej. Nie trzeba jednak wpadać w panikę. Właściwie leczone epizody zapalenia ucha nie muszą mieć wpływu na słuch i mowę dziecka.

U niektórych dzieci z opóźnieniami rozwoju mowy istota problemu leży w nieprawidłowej koordynacji ruchowej, a więc na linii przekazywania bodźców z mózgu do mięśni i innych struktur anatomicznych, zaangażowanych w mowę. Dzieci te mają trudności z używaniem warg, języka i żuchwy do wydawania dźwięków. Opóźniony rozwój mowy może być również oznaką opóźnień rozwojowych dziecka.

Anna Liszewska