Piramida żywieniowa na przestrzeni lat. Jak się zmieniała?

Piramida żywieniowa pozwala na graficzne przedstawienie zasad dietetycznych. Pokazuje produkty, które powinny gościć w naszej diecie oraz te, po które zaleca się sięgać jak najrzadziej.

Z zaleceń przedstawionych za pomocą piramidy żywieniowej powinny korzystać osoby zdrowe. Pacjenci z chorobami dietozależnymi oraz chorobami cywilizacyjnymi (m.in. nadciśnieniem tętniczym, osteoporozą, otyłością czy cukrzycą) muszą stosować się do zaleceń dietetycznych opracowanych z uwzględnieniem jednostki chorobowej.

Jako pierwsi piramidę żywieniową przedstawili Amerykanie. W 1992 r. zalecenia dietetyczne w takiej formie opublikował Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (ang. United States Department of Agriculture; USDA). U jej podstaw znajdowały się produkty zbożowe (pieczywo, ryż, makarony, ryż), a piętro wyżej - warzywa i owoce. Na szczycie umieszczono tłuszcze roślinne i zwierzęce oraz słodycze i słodkie napoje.

Co ciekawe, piramida żywieniowa z początku lat 90. XX zwracała uwagę na konieczność czytania etykiet, wskazując, że cukry i tłuszcze mogą ukrywać się w potencjalnie zdrowych produktach.

Nieco inne zalecenia żywieniowe prezentowała piramida zaproponowana przez Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych w 2005 r. Uwzględniała znaczenie aktywności fizycznej dla utrzymania dobrego zdrowia i zahamowania epidemii otyłości.

W tej wersji piramidy żywieniowej zalecano spożywanie produktów pełnoziarnistych i niepełnoziarnistych w proporcji 1:1. Rekomendowano też spożywanie nabiału o obniżonej zawartości tłuszczu oraz zastępowanie mięsa rybami oraz nasionami roślin strączkowych.

Pierwsza polska piramida żywieniowa stanowiła odzwierciedlenie zaleceń Amerykanów z 1992 r. Opracowali ją eksperci z Instytutu Żywności i Żywienia w połowie lat 90. XX wieku. Uwzględniała następujące grupy produktów: produkty zbożowe, warzywa, owoce, mleko, produkty mleczne, mięso.

U podstawy piramidy żywieniowej umieszczono produkty zbożowe, na wyższym piętrze - warzywa i owoce. Dalej znalazło się mleko i produkty mięsne. W polskiej wersji piramida nie obejmowała tłuszczów roślinnych oraz słodyczy.

Zalecenia te zaktualizowano w 2009 r. Zwrócono wówczas uwagę na ważną rolę aktywności fizycznej dla zachowania dobrego zdrowia. To właśnie wtedy sport pojawił się u podstawy piramidy i znajduje się tam do dziś.

W 2009 r. w otoczeniu piramidy umieszczono również wodę, po którą trzeba sięgać w ciągu dnia, oraz zioła i przyprawy, którymi należy zastąpić sól.

Zalecenia te aktualizowano w latach 2016-2019. Wzięto pod uwagę najnowsze zalecenia ekspertów, wyniki badań naukowych oraz rekomendacje uznanych światowych ośrodków eksperckich. Powstały Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej dla osób dorosłych oraz Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej dla dzieci i młodzieży (4-18 lat). W późniejszym czasie opracowano również Piramidę Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej dla osób starszych.

U podstaw najnowszych wersji piramidy żywieniowej leżą warzywa i owoce. "Przesunęły" tym samym na drugi poziom produkty zbożowe. Bez zmian pozostała konieczność ograniczenia spożycia cukru, soli, tłuszczu.

W piramidzie żywieniowej dla dzieci i młodzieży zwrócono uwagę na konieczność regularnego mycia zębów oraz odpowiednią dawkę snu, co ma ogromne znaczenie dla ich rozwoju. Eksperci postulowali też ograniczenie oglądania telewizji oraz korzystania z telefonów, komputerów i tabletów.

W zaleceniach dla osób starszych przypomniano o konieczności zażywania witaminy D oraz przyjmowania odpowiedniej ilości wody.

Przestrzeganie zaleceń opracowanych przez dietetyków i lekarzy pozwoli zachować dobre zdrowie fizyczne i sprawność intelektualną przez lata.