Ciałko żółte. Jakie funkcje pełni?

Ciałko żółte (łac. corpus luteum) to tymczasowy gruczoł dokrewny, który wytwarza hormony niezbędne do zapłodnienia i utrzymania ciąży.

Kiedy powstaje ciałko żółte? W każdym cyklu miesięcznym po owulacji, w około 15 dniu cyklu, powstaje nowe ciałko żółte. Tworzy się ono z resztek pękniętego pęcherzyka jajnikowego.

Ciałko żółte może mieć od 2 do 5 cm wielkości i zajmować 1/3, a nawet 1/2 jajnika. Zawiera duże ilości kartenoidów, a zwłaszcza luteiny, która nadaje mu charakterystyczną, żółtą barwę.

W czasie każdego cyklu miesięcznego dojrzewa jeden z około 300 tysięcy znajdujących się w organizmie kobiety pęcherzyków Graffa. W pęcherzyku tym obecna jest komórka jajowa. W procesie luteinizacji, do którego dochodzi w czasie owulacji, pęcherzyk ten pęka i powstaje z niego ciałko żółte.

Gdy do zapłodnienia nie dojdzie - ciałko żółte zacznie zanikać i przekształci się w ciałko białawe, (znikające samoistnie po kilku miesiącach), poziom progesteronu spadnie i rozpocznie się kolejny cykl miesiączkowy. Jeśli dojdzie do zapłodnienia, ciałko to przekształci się w ciałko żółte ciążowe.

Jakie hormony wytwarza ciałko żółte po zapłodnieniu? Jest to:

• progesteron (niezbędny przez całą ciążę);
• estrogeny;
• inhibina;
• relaksyna.

Hormony te oddziałują na endometrium (błonę śluzową macicy), mają wpływ na jej pogrubienie oraz ukrwienie. Procesy te są niezbędne, aby komórka jajowa mogła zagnieździć się w błonie śluzowej macicy.

Utrzymanie ciałka żółtego stymulowane jest przez gonadotropinę komsówkową (hCG), wytwarzaną już od 9. dnia po zapłodnieniu. Prawidłowe funkcjonowanie tego gruczołu jest najważniejsze w pierwszym trymestrze ciąży.

Wraz z rozwojem ciąży powstaje łożysko, które wytwarza progestageny. W około 14. - 18. tygodniu ciąży łożysko przejmuje funkcje ciałka żółtego i staje się najważniejszym narządem wytwarzającym hormony istotne dla właściwego przebiegu ciąży.

Aby rozpoznać upośledzenie ciałka żółtego, należy wykonać pomiar temperatury ciała - właściwe funkcjonowanie ciałka żółtego wiąże się z podwyższoną temperaturą ciała, utrzymującą się przez co najmniej 6 dni. Pomiary te należy wykonywać od razu po owulacji.

By rozpoznać niewydolność ciałka żółtego, wykonywany jest również pomiar stężenia prolaktyny, progesteronu, TSH, a także biopsja endometrium w czasie histeroskopii, wykonywanej między 24. a 26. dniem cyklu.

Leczenie nieprawidłowości ciałka żółtego to przede wszystkim leczenie przyczyny odpowiedzialnej za wywołanie tego stanu. Jeśli jednoznaczna przyczyna nie zostanie ustalona, w leczeniu stosowany jest progesteron, podawany od 14. do 28. dnia cyklu.

Gdy ciałko żółte mimo braku zapłodnienia nie zaniknie, może dojść do powstania torbieli. W ciałku gromadzi się płyn i w ten sposób powstaje torbiel, określana jako ciałko żółte krwotoczne. W początkowej fazie choroby nie daje zwykle żadnych objawów, przyjmując postać wypełnionego płynem pęcherzyka jajnikowego.

Przyczyną tego schorzenia są zaburzenia hormonalne. W niektórych przypadkach pojawia się również torbiel krwotoczna ciałka żółtego, co jest skutkiem pęknięcia torbieli i krwawienia w obrębie jamy brzusznej.

Jakie są objawy pęknięcia torbieli i krwawienia?

• wymioty;
• silnie napięty brzuch;
• blada cera;
• problemy z oddychaniem;
• podwyższona temperatura ciała.

Torbiele ciałka żółtego najczęściej jednak znikają samoistnie podczas cyklu miesiączkowego. Lekarze zalecają kontrolę oraz obserwację zmian.