Prokrastynacja, co to jest i jak z nią walczyć?

Prokrastynacja może mieć duży wpływ na wiele aspektów życia i w efekcie prowadzić do problemów w relacjach z bliskimi, utraty pracy i poważniejszych zaburzeń psychicznych w późniejszym życiu. Prokrastynacja zazwyczaj ujawnia się w wieku szkolnym, kiedy dziecko przejawia silną niechęć do wykonywania zadań. Należy tu podkreślić, że nie każdy uczeń unikający odrabiania lekcji powinien od razu powędrować do gabinetu psychologa. Dzieci ogólnie mają tendencję do wybierania czynności łatwych i sprawiających im przyjemność. Prawdziwy prokrastynator to osoba odczuwająca tak silny opór i lęk przed wykonaniem zadania, że jest w stanie podjąć znacznie większy wysiłek, aby je odsunąć w czasie. Choć odkładanie swoich spraw na później pozornie brzmi dość niewinne, może mieć fatalne skutki. Osoby takie potrafią unikać obowiązków do tego stopnia, że normalne funkcjonowanie staje się niemożliwe. Znane są przypadki, gdy z powodu prokrastynacji dochodzi do rozwodu, utraty pracy czy wejścia w konflikt z prawem.

Według psychologów za prokrastynację w 10 proc. odpowiada czynnik rodzinny, na pozostałe 90 proc. składają się inne powody. Prokrastynacja często ma swoje podłoże w dzieciństwie, kiedy rodzice stawiają zbyt wygórowane wymagania wobec dziecka, często też problem ten pojawia się z powodu niestabilnej sytuacji rodzinnej i ogólnego niedowartościowania młodego człowieka. Innymi przyczynami prokrastynacji mogą być:

• wysoki stopień trudności zadania i związany z tym strach przed porażką,
• strach przed sukcesem, czyli obawa przed tym, że po dobrym wykonaniu powierzonego zadania, następnym razem poprzeczka zastanie podniesiona,
• brak natychmiastowych efektów danej pracy lub mało atrakcyjne zadanie, wówczas osoba wyszukuje bardziej interesujące go zadania,
• genetyczna impulsywność. Osoby, które odznaczają się tą cechą charakteru, nie potrafią się skupić, łatwo się rozpraszają, a co za tym idzie, odkładają wykonanie pracy na później.

Pierwszym krokiem do pokonania prokrastynacji jest jej rozpoznanie. Kolejnym - dążenie do zmiany nawyków. Tym trudniej jest je pokonać, im dłużej są w danej osobie pielęgnowane. Dlatego tak ważna jest praca nad maluchem, które ma problem z konsekwentnym działaniem. Dzieci są w obecnych czasach bardziej narażone na prokrastynacje poprzez komputer, gry, telewizję, łatwy dostęp do materiałów np. przez internet. Przez to stają się bardziej rozproszone i mają problem z koncentracją, szukają również łatwiejszych sposobów na rozwiązanie problemów. Złe nawyki wprowadzone w najmłodszych latach mogą rzutować na przyszłe życie. Pod wieloma względami walka z prokrastynacją przypomina walkę z nałogiem – im dłużej wytrzymujesz bez odkładania spraw na potem, tym większe szanse na całkowite pokonanie tej przypadłości.

Jedną z lepszych metod na zorganizowanie swojego czasu jest sporządzanie planu dnia. Najlepiej zacząć od rzeczy naprawdę ważnych, niecierpiących zwłoki, które nie zawsze są najprzyjemniejsze. Na końcu listy możemy wypisać te, które sprawiają nam najwięcej przyjemności i wymagają najmniej zaangażowania. W ten sposób sposób trudniej się oszukiwać, że coś jest mniej ważne i można to zrobić później. Jeżeli coś wydaje się nam zbyt trudne, można podzielić pracę na etapy. Ważne jest też to, aby skupiać się na jednym zadaniu i nie rozpraszać się. Plan zadań i ustalony tryb dnia powinien być wprowadzony od najmłodszych lat, np: szkoła, powrót do domu, obiad, nauka, czas na odpoczynek. Dziecko uczy się wtedy, jak rozsądnie zarządzać swoim czasem.

Może nam w tym pomóc ustalanie dla siebie nagród za wykonanie zadania. Niektórzy psychologowie zalecają, aby koncentrować się nie na kończeniu zadań, a na ich rozpoczęciu. Wówczas doprowadzenie czegoś do końca sprawia prawdziwą satysfakcję. Pozwala też uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji wynikających z braku wykonania zadań. W przypadku dzieci ich motywacja do nauki, podejmowania wyzwań oraz zdobywania wiedzy wypływa między innymi z wrodzonej ciekawości. Niestety, w wielu przypadkach naturalna motywacja dziecka zostaje niszczona przez rodziców np. nadmiernym karaniem, jak i nadmiernym nagradzaniem, porównywaniem z innymi dziećmi, szantażem, budzeniem poczucia winy. Pamiętajmy, że u dziecka rozwiniemy motywację poprzez akceptację, swobodę i szacunek.