Przynależność do grupy

Grupy rówieśnicze pełnią ważną funkcję w rozwoju emocjonalnym i społecznym dziecka. Koledzy stanowią, oprócz wpływów wychowawczych rodziców i nauczycieli, istotny element procesu socjalizacji. Czy to grupa przedszkolna, klasa szkolna, banda, paczka przyjaciół czy subkultura– wszystkie grupy formalne i nieformalne oddziałują na spostrzeganie własnej osoby i percepcję świata. W odniesieniu do grupy rówieśniczej kształtowana jest, m.in. tożsamość dziecka. Jak przynależność do grupy może wpływać na psychikę? Jak powstają normy grupowe? Co decyduje o pozycji dziecka w grupie?

Polecane wideo:

Klasa szkolna a rozwój społeczny

W okresie późnego dzieciństwa dziecko staje się członkiem formalnej grupy, jaką jest klasa szkolna. Od umiejętności komunikacyjnych dziecka, jego orientacji w zachowaniu innych osób zależeć będzie nawiązywanie kontaktów w grupie i znalezienie w niej swojego miejsca. Może to być pozycja dziecka popularnego, lubianego, wybieranego do wspólnych zabaw, dziecka odrzucanego, z którym nikt z grupy nie chce wchodzić w kontakt, dziecka kontrowersyjnego, które przez jednych jest bardzo lubiane, a przez innych odrzucane, dziecka lekceważonego, z którym niechętnie się rozmawia oraz dziecka, które nie wyróżnia się w grupie, nie jest zauważane. Zajmowane pozycje cechuje brak trwałości, jednak sytuacja dziecka odrzucanego może się ustabilizować. Jakich dzieci nie lubi się w klasie? Tych, które rzadko rozmawiają z kolegami, często wzniecają kłótnie i bójki oraz unikają udziału w działaniach wymagających współpracy.

Przyjaźnie dzieci w późnym dzieciństwie oparte są na wzajemnym zaufaniu i udzielaniu sobie nawzajem pomocy. Przyjacielem staje się dziecko ze względu na swoje cechy, a nie posiadane przedmioty czy uczestniczenie w zabawie. Pod koniec tego okresu przyjaźń jest trwałą relacją, opartą na wspólnocie zainteresowań i podobieństwie cech osobowości. Na akceptację ze strony grupy, którą odzwierciedla wysoka pozycja socjometryczna, mogą liczyć te dzieci, które osiągają sukcesy w zadaniach i sprawnościach cenionych przez nauczycieli, rówieśników i inne osoby będące autorytetami. Chodzi zatem o dzieci odbierane jako atrakcyjne, kompetentne, skuteczne, aktywne i niezbyt wrażliwe – o temperamencie z nie za wysokim poziomem reaktywności. Bycie mało atrakcyjnym lub źle ocenianym przekłada się na brak sukcesów społecznych w klasie, co wpływa ujemnie na samopoczucie dziecka, wzmacnia niskie poczucie własnej wartości, bierność i wyuczoną bezradność. Poczucie osamotnienia niejednokrotnie popycha dzieci do zachowań niepopularnych, co jeszcze bardziej podkreśla wyobcowanie w grupie.

Kontakty z rówieśnikami a rozwój emocjonalny dziecka

W kształtowaniu się kontaktów interpersonalnych między dziećmi wyróżnia się następujące stadia:

  • wiek przedszkolny – jednokierunkowe asystowanie, pierwsze przyjaźnie, kontakty zawiązuje się w celu wspólnej zabawy;
  • 6. – 8. rok życia – partnerstwo oraz współdziałanie, poczucie przynależności do grupy rówieśniczej, powstają paczki i bandy;
  • 9. – 12. rok życia – przyjaźń i wymiana wynikająca ze wzajemnego porozumienia.

Po 9. roku życia rozpoczyna się okres nawiązywania bliskich, opartych na stawianiu wymagań, więzi emocjonalnych z przyjaciółmi tej samej płci. Przygotowuje on do preferowania intymnych relacji uczuciowych z osobami płci przeciwnej w okresie dorastania. Dopiero pod koniec okresu późnego dzieciństwa dzieci zaczynają poważniej brać pod uwagę możliwość zaprzyjaźnienia się z osobą płci przeciwnej. Zbiega się to z okresem, kiedy kończy się prymat zabaw, kiedy między chłopcami i dziewczętami rozpoczynają się kokieteryjne walki. Nawiązywanie przyjaźni stanowi dla dzieci podstawę do dalszego różnicowania i doskonalenia uczuciowości. Mają one szanse trenowania empatii, altruizmu i wyrażania gniewu w nieagresywny sposób. Uczą się lojalności, zobowiązania, solidarności, odpowiedzialności za przyjaciela oraz „swoją” grupę, pragnienia ochrony kolegów przed niebezpieczeństwem, wstawiania się za nimi, gdy są karani oraz towarzyszenia im w sukcesach i porażkach.

Grupa a socjalizacja

Wejście w grupę rówieśniczą nie wynika tylko z zadań rozwojowych dziecka, ale jest jego naturalną potrzebą społeczną. Stopniowo, coraz bardziej dziecko zaczyna się liczyć z opinią kolegów, aż do swoistego niewolnictwa w zakresie podporządkowywania się normom grupowym i ocenom koleżanek i kolegów, co ma miejsce we wczesnej adolescencji. Rówieśnicy, zarówno indywidualnie, jak i w grupie, stają się dla dziecka modelami wzorców myślenia, spostrzegania, oceniania i reagowania, a także sposobów komunikowania się. Mają oni wpływ na jego postawy, preferencje i wybory (np. w zakresie mody), a także na kształtowanie się zainteresowań i upodobań. Dla wielu dzieci taka socjalizacja zaczyna się już w przedszkolu, jednak zasadniczym polem kształtowania się psychiki w ścisłej relacji z grupą jest szkoła.

W ramach szkoły kształtują się też grupy nieformalne, np. subkultury jako alternatywa dla środowiska wychowawczego (rodziców i nauczycieli). Czasami postawy młodzieży mogą przybrać charakter kontestacji zastanej rzeczywistości i niezgody na wytyczne autorytetów, co wiąże się także z idealizmem nastolatków. Grupa uczy dziecko pojęcia normy oraz posłuszeństwa wobec norm jawnych i ukrytych. Umożliwia również trening rozpoznawania oraz realizacji zachowań spełniających daną normę w różnych sytuacjach i kontekstach. Dzięki wchodzeniu w liczne sieci kontaktów, dzieci rozwijają umiejętności interpersonalne, a także intrapersonalne – związane z własnym funkcjonowaniem poznawczym, społecznym, emocjonalnym i działaniowym. Rozwój kompetencji społecznych w grupie umożliwia lepsze rozumienie sytuacji społecznych, poszerzenie wiedzy o zjawiskach społecznych, rozwój wnioskowania społecznego i trening nowych ról społecznych (np. przyjaciela, lidera, skarbnika klasowego).

Relacje z rówieśnikami podczas uczenia się czy rozwiązywania problemów pełnią funkcję stymulatora rozwoju emocjonalnego, poznawczego, społecznego, moralnego, a nawet związanego ze sferą wykonawczą. Grupa rówieśnicza pozwala zdefiniować własną osobę. Przyjaciele, paczki, kliki, bandy, grupy koleżeńskie czy związki intymne powstają w celu stabilizacji osobowości dorastającego dziecka. Grupa stwarza warunki do przyjęcia wzorów i ich naśladowania, zapewnia poczucie bezpieczeństwa wynikające z liczebności, określa standardy zachowań, ćwiczy kompetencje społeczne, wzmacnia samoocenę, a nawet zastępuje rodzinę. W grupie nastolatek czuje się bezpiecznie i ma określony status. Przynależność do grup to naturalna faza rozwoju dzieci i młodzieży. Kiedy kontakt z rówieśnikami przestaje służyć rozwojowi, a mnoży problemy wychowawcze i konflikty na linii dziecko-rodzice, warto porozmawiać spokojnie z pociechą albo rozważyć wsparcie psychologiczne i pedagogiczne.

Bibliografia

  • Harwas-Napierała B., Trempała J., (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, PWN, Warszawa 2006, ISBN 83-01-14151-4.

Wpływ grupy rówieśniczej

Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Wpływ grupy rówieśniczej
Wpływ grupy rówieśniczej

Złe towarzystwo

dla dziecka, którzy mogą sprowadzić ich pociechę „na złą drogę". Rodzice mają tendencję do demonizowania wpływu grupy rówieśniczej. Grupa kolegów (...) seksualna, palenie papierosów, trawki itp. Rzadko...

Wpływ grupy rówieśniczej

Pisanie zamiast mówienia - nowa forma komunikacji młodzieży

Pisanie zamiast mówienia - nowa forma komunikacji młodzieży

i przynależności do grupy. Wstrząsające są sytuacje, kiedy młodzież siedzi na korytarzu i pisze do siebie nawzajem - choć siedzą koło (...) nawet usłyszałam, że gdy ktoś zaczyna nie pasować, można go po prostu „zablokować"...

Wpływ grupy rówieśniczej

Surfowanie w sieci

Surfowanie w sieci

Jeśli mamy obawę, czy ktoś nam bliski nie jest uzależniony od sieci, najlepiej poszukać terapeuty specjalizującego się w uzależnieniach niesubstancyjnych, skonsultować z nim sytuację i namówić bliską nam osobę na spotkanie z terapeutą.

Wpływ grupy rówieśniczej

Cyberprzemoc

rówieśniczej w sieci. Wiadomo, że dla każdego dziecka czy nastolatka akceptacja wśród kolegów ma znaczenie niemalże priorytetowe

Wpływ grupy rówieśniczej

Co robić, kiedy uczeń terroryzuje swoich równieśników?

Nękanie w szkole Czy mieliście kiedyś sytuację, w której dziecko skarżyło się na nękanie w szkole przez rówieśników? Psycholog doradza, kiedy należy wkroczyć i co zrobić w takim przypadku.Film pochodzi z programu "Pytanie na śniadanie".

Wpływ grupy rówieśniczej

Mówienie nie

na piwo może wiązać się z brakiem akceptacji ze strony kolegów, a nawet wpływać na wykluczenie z grupy i ostracyzm społeczny. Z obawy przed krytyką

Wpływ grupy rówieśniczej

Subkultury młodzieżowe

Subkultury młodzieżowe to mniej lub bardziej zorganizowane grupy, których członkowie wyróżniają się ze społeczeństwa specyficzną postawą, ideologią (...) przynależności do danej grupy, która wyróżnia ich z ogółu. Współczesne...

Leki w ciąży

Kategoria B

przez wiele krajów Europy i Świata, także przez Polskę. Przynależność danego leku do każdej z grupy weryfikowana jest co pewien czas, w związku (...) się tu szereg leków stosowanych w leczeniu różnych schorzeń. Nie...