W tym artykule:
Czym jest rozprawka?
Rozprawka jest pisemną wypowiedzią, która ma ściśle określone reguły kompozycyjne. Jej celem jest uargumentowanie pewnej tezy lub hipotezy. Temat tej wypowiedzi zawsze sformułowany jest w taki sposób, aby zawierał pytanie lub wątpliwość.
Celem rozprawki jest udowodnienie lub zaprzeczenie jakiejś myśli. Uczeń, pisząc tę wypowiedź, musi znaleźć argumenty "za" oraz "przeciw", a następnie zająć własne stanowisko i je udowodnić. Rozprawka wymaga od jej autora zajęcia jasno wyrażonego stanowiska wobec danego tematu, odpowiedź na zadane pytanie nie może brzmieć "nie wiem".
Argumenty użyte w rozprawce powinny być logiczne i należycie uzasadniać stanowisko osoby piszącej, niewystarczająca będzie argumentacja w stylu "tak myślę".
Mogłoby się wydawać, że wypowiedź ta nie powinna sprawiać trudności, jednak nie do końca tak jest. Dlaczego? Jest to rodzaj pracy naukowej - wymaga dogłębnego zapoznania się z tematem, przemyślenia go, zaplanowania pracy i logicznego rozumowania.
Rodzaje rozprawki
Zależnie od tego, czy na początku rozprawki postawiliśmy tezę, czy hipotezę, możemy wyróżnić dwa rodzaje rozprawki:
- dedukcyjna - we wstępie zawarta jest teza, co do której jesteśmy przekonani, bazuje na jasno określonym stanowisku: zgadzam się lub nie zgadzam się;
- indukcyjna - we wstępie zawarta jest hipoteza (stwierdzenie wymagające sprawdzenia, domniemanie, a nie fakt); w tym przypadku piszący również musi jasno określić swoje stanowisko, może skupić się na wnioskowaniu, lub za pomocą argumentów próbować zmienić hipotezę w tezę - stwierdzenie, które zdaniem autora jest pewne, potwierdzone przytaczanymi dowodami.
Zwroty do rozprawki
W rozprawce warto korzystać z określonych zwrotów. Są bardzo pomocne, pomagają nadać sens całej wypowiedzi i uporządkować jej treść. Jeśli uczeń nie umieści ich w tekście, nauczyciel może zarzucić mu, że jego wypowiedź nie jest rozprawką. Oto nasze podpowiedzi.
Przykładowe zwroty wprowadzające tezę lub hipotezę
Poniższe zwroty warto użyć po wstępie, nawiązującym do tematu, w którym zawieramy pewną refleksję. Przydatne mogą być:
- Temat zakłada, że;
- Nawiązując do tematu;
- Temat sugeruje wiele możliwości, jednak;
- Odpowiedź nie wydaje się prosta, dlatego stawiam hipotezę;
- Moja odpowiedź na pytanie zawarte w temacie jest następująca.
Przykładowe zwroty służące wyrażeniu własnej opinii
- Sądzę, że;
- Moim zdaniem;
- Według mnie;
- Myślę, iż;
- Według mnie;
- Uważam, że;
- Według mojego przekonania;
- Jestem przekonana, że;
- Jestem zdania, że;
- Doszłam do wniosku, że;
- Jestem pewna, iż;
- Po dokładnym przeanalizowaniu.
Przykładowe zwroty służące wprowadzaniu argumentów
- Rozpocznę swoje rozważania od;
- Po pierwsze;
- Weźmy pod uwagę;
- Nie sposób pominąć faktu, że;
- Na potwierdzenie mego zdania posłużę się;
- Kolejnym argumentem, który przemawia na korzyść… jest;
- Nie wolno też pominąć;
- Przykładowe zwroty wprowadzające kolejne argumenty;
- Trzeba także pamiętać o;
- Warto również zauważyć, że;
- Pragnę też zwrócić uwagę na;
- Należy zaznaczyć, iż;
- Kolejną sprawą, którą chcę poruszyć;
- Przeciwnicy wysuwają swoje kontrargumenty;
- A oto inne spojrzenie na;
- Nie przemawia do mnie argument, że;
- Należy też rozważyć racje przeciwne.
Przykładowe zwroty oceniające, służące podkreślaniu stanowiska
- Bez wątpienia;
- Niewątpliwie;
- Na pewno;
- W istocie;
- Z całą pewnością;
- Być może;
- Prawdopodobnie;
- Na dobrą sprawę;
- W istocie;
- Raczej.
Przykładowe zwroty posumowujące argumenty
- Czy można nie wierzyć w słuszność twierdzenia: „ ... ”? Uważam, że przedstawione argumenty nie dają ku temu podstaw;
- Na zakończenie wrócę jeszcze raz do tezy: „ ... „;
- Podzielam ten pogląd i sądzę, że wart jest szerokiej popularyzacji;
- Myślę, że przytoczone argumenty pozwolą w pełni zgodzić się z twierdzeniem zawartym w temacie;
- Niech moje argumenty wesprze autorytetem . . . , który powiedział „ ... ”;
- Na zakończenie, wracając do pytania postawionego w temacie, udzielam jednoznacznej odpowiedzi: „tak”;
- Ciekawym chwytem w rozprawce jest stosowanie odpowiednio dobranych cytatów. Można je wprowadzać między innymi w następujący sposób.
Przykładowe zwroty na podsumowanie wypowiedzi
- Kończąc, stwierdzam, że;
- Myślę, że udało mi się;
- Na zakończenie mogę stwierdzić, że;
- Sądzę, że wykazałam;
- Po przeanalizowaniu zagadnienia doszłam do wniosku, że.