Zabiegi okołoporodowe - czym są i na czym polegają?

Poród to jedno z najważniejszych wydarzeń w życiu, jednak często mogą zdarzyć się przy nim komplikacje. Zabiegi okołoporodowe przeprowadzane są m.in. w celu oceny rozwoju fizycznego dziecka oraz wczesnego wykrywania nieprawidłowości. W praktyce poród bez kilku rutynowych zabiegów zdarza się rzadko.

Wykonywane są także, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo matki i dziecka, ale również możemy zaliczyć o nich przygotowanie do porodu i pomoc podczas procesu rodzenia. Przyjęcie dziecka i zabiegi okołoporodowe wykonywane na oddziale neonatologii to standardowe procedury medyczne.

Do najczęściej wykonywanych zabiegów okołoporodowych należą:

• golenie krocza kobiety i lewatywa przed porodem - zabiegi te, dawniej obowiązkowe, dziś są wyborem rodzącej;
• podanie syntetycznej oksytocyny w celu przyspieszenia porodu - nieobowiązkowe;
• podanie prostaglandyny w celu wywołania akcji porodowej - również wymaga zgody pacjentki;
• nacięcie krocza rodzącej, którego celem jest ochrona przed rozerwaniem krocza w wyniku silnego parcia;
• zabieg Credego u noworodka - polega na profilaktycznym podaniu noworodkowi maści erytromycynowej lub kropelek 1 proc. azotanu srebra, aby ochronić dziecko przed ewentualnymi chorobami (np. przed rzeżączką); w Polsce zabieg ten jest obowiązkowy od 1933 roku, w niektórych krajach Europy Zachodniej zrezygnowano z niego, jednak w wyniku tej decyzji wzrosła częstotliwość występowania rzeżączkowego zapalenia oka, które wcześniej było zupełnie wyeliminowane;
• podanie witaminy K - otrzymuje go każdy noworodek po urodzeniu, by zapobiec wystąpieniu choroby krwotocznej noworodków, zagrażającej zdrowiu i życiu dziecka; zgodnie z rekomendacjami każde nowo narodzone dziecko powinno otrzymać po urodzeniu profilaktycznie 1 mg witaminy K drogą domięśniową lub 2 mg doustnie (nie dotyczy wcześniaków i noworodków z cholestazą); decyzję o jej podaniu podejmują rodzice;
• ocena w skali Apgar;
• wymiary antropometryczne - pomiary antropometryczne noworodka to m.in. pomiary masy i długości ciała, mierzony jest również obwód głowy noworodka i obwód klatki piersiowej;
• badania przesiewowe noworodka - badanie noworodka po porodzie;
• pierwsza kąpiel - noworodek jest pokryty mazią płodową - substancją, składającą się z białek, wody oraz tłuszczów, która m.in. chroni dziecko przed patogenami, obniża PH skóry, działa jak antybiotyk i świetnie nawilża delikatną skórę dziecka; zgodnie z zaleceniami WHO powinno się pozostawić maź płodową na skórze dziecka przez dobę po porodzie, jeśli jednak z jakichś względów nie można tego zrobić, należy odczekać przynajmniej 6 godzin (nie tylko ze względu na maź płodową, ale również w związku z ryzykiem hipotermii lub problemów z oddychaniem);
• szczepienia noworodka w szpitalu - w czasie pierwszej doby od narodzin każdy maluch powinien być zaszczepiony przeciw gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B); szczepienie po porodzie przeciw WZW typu B jest pierwszą dawką szczepienia podstawowego, która jest podawana domięśniowo lub podskórnie, według wskazań producenta.

Niektóre zabiegi okołoporodowe mogą wiązać się z pewnymi skutkami ubocznymi.

Podanie prostaglandyn może powodować:

• ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej;
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
• podwyższona temperatura ciała;
• duszność;
• oddzielenie łożyska;
• pęknięcie macicy;
• wzrost ciśnienia śródgałkowego z towarzyszącym bólem głowy.

Oksytocyna podana rodzącej może powodować:

• niedotlenienie płodu;
• reakcje anafilaktyczne;
• krwotok poporodowy;
• zaburzenia rytmu serca matki;
• afibrynogenemię;
• nadmierną stymulację macicy, która grozi wystąpieniem tonicznych skurczów, co prowadzi do niedotlenienia płodu.

W przypadku nacinania krocza rodzącej możemy mieć do czynienia z powikłaniami wczesnymi oraz późnymi. Do wczesnych należą:

• uszkodzenie ścian pochwy, odbytu i zwieracza;
• zakażenie;
• wystąpienie krwiaka;
• zbyt duże krwawienie i ból.

Późne powikłania obejmują:

• ból w czasie stosunku;
• endometriozę w bliźnie po szyciu;
• wysiłkowe nietrzymanie moczu;
• przetoki odbytniczo-pochwowe.

Zabieg Credego może powodować chemiczne zapalenie spojówek - niewielkie zapalenie oka, ustępujące samoistnie.

Szczepienia noworodków w szpitalu mogą wiązać się z potencjalnymi skutkami ubocznymi, takimi jak:

• biegunka;
• podwyższona temperatura;
• powiększone węzły chłonne;
• wymioty;
• osłabienie organizmu;
• zaczerwienienie lub podrażnienie miejsca podania szczepionki.

Zabiegi okołoporodowe nie wymagają specjalnego przygotowania, warto jednak uwzględnić w planie porodu nasz stosunek do takich zabiegów, jak lewatywa, golenie lub nacinanie krocza czy też podanie oksytocyny.

Zabiegi okołoporodowe zwykle nie są szczególnie bolesne i nie wymagają specjalnych środków.

W przypadku nacięcia krocza warto pamiętać, aby ranę jak najczęściej wietrzyć, chodzić w luźnych ubraniach. Warto unikać ciasnych spodni czy legginsów. Pamiętajmy też, aby unikać długotrwałego siedzenia, gdyż sprzyja ono obrzękom, co może utrudniać gojenie się rany.

Inne zabiegi okołoporodowe nie wymagają rekonwalescencji.