Rzecznik Praw Dziecka. Czym się zajmuje, jakie ma kompetencje?

Rzecznik Praw Dziecka (RPD) został powołany do życia ustawą z dnia 6 stycznia 2000 roku o Rzeczniku Praw Dziecka. Akt ten stanowi, że Rzecznik jest gwarantem określonych w Konstytucji, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach praw dziecka, z poszanowaniem odpowiedzialności, obowiązków i praw rodziców.

RPD powołuje Sejm za zgodą Senatu, na wniosek Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, grupy co najmniej 35 posłów lub 15 senatorów. Kadencja Rzecznika Praw Dziecka wynosi 5 lat, jedna osoba może pełnić tę funkcję maksymalnie przez dwie kadencje.

Obecnie RPD w Polsce od 14 grudnia 2018 roku jest Mikołaj Pawlak.

Rzecznik Praw Dziecka strzeże praw najmłodszych, a szczególnie:

• prawa do życia i ochrony zdrowia;
• prawa do nauki;
• prawa do wychowywania w rodzinie;
• prawa do godziwych warunków socjalnych.

Podejmuje działania na rzecz pełnego i harmonijnego rozwoju dziecka, szanując jego godność i podmiotowość. Chroni je przed wszelkimi przejawami przemocy, wyzysku, okrucieństwa, przed demoralizacją, zaniedbaniem i niewłaściwym traktowaniem.

RPD zajmuje się wszystkimi dziećmi, szczególną opieką otaczając dzieci niepełnosprawne.

Wykonując swoje zadania, RPD kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji RP, Konwencji o Prawach Dziecka oraz ustawie o Rzeczniku Praw Dziecka, takimi jak:

• troska o ochronę praw wszystkich dzieci;
• zasada dobra dziecka;
• podejmowanie działań w najlepiej pojętym interesie dziecka;
• zasada równości;
• zasada poszanowania odpowiedzialności, praw oraz obowiązków obojga rodziców za wychowanie i rozwój dziecka.

RPD podejmuje działania przewidziane w ustawie z inicjatywy własnej, biorąc pod uwagę wszelkie zgłoszenia sugerujące naruszenie praw lub dobra dziecka. Rozpatruje przypadki indywidualne, w przypadku gdy nie zostały wcześniej we właściwy sposób rozwiązane, choć wyczerpano wszystkie dostępne możliwości.

Rzecznik Praw Dziecka nie zastępuje służb, stowarzyszeń i instytucji mających na celu ochronę dziecka. Interweniuje, gdy dotychczasowe procedury nie działają, tak jak powinny lub ich zaniechano.

Do Rzecznika mogą zgłosić się zarówno dorośli, jak i dzieci, które potrzebują pomocy. Utworzony został specjalny dziecięcy numer zaufania, pod którym dzieci mogą otrzymać bezpłatną pomoc.

Jakimi sprawami zajmuje się RPD? Są to między innymi sprawy związane z trudnościami w otrzymaniu świadczeń socjalnych, skargi dotyczące likwidacji placówek oświatowych, dwuzmianowości lekcji czy dowozu dzieci do szkół.

Przedmiotem skarg bywa również niewłaściwe traktowanie uczniów przez nauczycieli, a także przemoc wśród rówieśników. RPD pomaga też w sprawach związanych z orzecznictwem sądów, np. w przypadku utrudniania kontaktów z dzieckiem przez drugiego rodzica.