Pokaż kategorie Parenting.pl
Pokaż kategorie

Rozwój społeczny ucznia

Rozwój społeczny ucznia w dużej mierze jest stymulowany przez fakt, iż dziecko staje się członkiem formalnej grupy, jaką jest klasa szkolna. Nawiązywanie kontaktów w grupie i odnalezienie w niej swojego miejsca zależy między innymi od zdolności komunikacyjnych malucha oraz od ogólnej orientacji w świecie relacji interpersonalnych. Sfera społeczna dziecka poszerza się o kontakty nie tylko z rodzicami czy rówieśnikami, ale też nauczycielami i środowiskiem szkolnym. W okresie późnego dzieciństwa dzieci uczą się uwzględniać normy dotyczące sposobu swojego działania, a także jego osobiste i społeczne skutki, które mogą podlegać ocenie, np. ze strony kolegów, nauczycieli i rodziny.

1. Akceptacja ze strony rówieśników

W okresie uczęszczania do szkoły niezwykle ważna staje się dla dziecka pozycja zajmowana w klasie. Wyróżnia się dzieci popularne, lubiane, gwiazdy socjometryczne, ale także dzieci odrzucane, lekceważone czy kontrowersyjne. Szczególnie ujemne skutki dla kształtowania się młodej osobowości niesie ze sobą pozycja dziecka odrzuconego i przekonanie, że nie jest się akceptowanym przez klasę. Psychologowie zwracają uwagę, że istnieje wyraźny związek między doznawaniem sukcesów i porażek na teranie grupy, a poczuciem kompetencji oraz akceptacją i szacunkiem ze strony kolegów. Pozycja zajmowana w klasie koresponduje w znacznej mierze z eksponowanymi społecznie osiągnięciami dziecka. Sukces w działaniu przekłada się na możliwość nawiązywania przyjaźni.

Na przyjazne zachowania rówieśników, spontaniczną chęć niesienia pomocy i poparcie dla poglądów mogą liczyć dzieci, które osiągają sukcesy zadaniowe i sprawnościowe oraz umieją porozumieć się z kolegami. Są to na ogół dzieci atrakcyjne, kompetentne, aktywne, skuteczne, energiczne i niezbyt wrażliwe, które nie pamiętają zbyt długo urazów i nie przejmują się porażkami. Brak akceptacji ze strony kolegów skutkuje złym samopoczuciem ucznia, pesymizmem, negatywnym postrzeganiem siebie, niechęcią do podejmowania wysiłków. Utrwala się wyuczona bezradność i strategie prowadzące do niepowodzeń. Doznawanie niepowodzeń społecznych rodzi przekonanie, że nie jest się godnym akceptacji.

Obawa przed odrzuceniem jest źródłem zachowania odbieranego przez innych jako postawa dystansu, w odpowiedzi na którą inni uczniowie zachowują się tak samo. W efekcie dziecko doznaje poczucie osamotnienia i uważa, że nie jest lubiane przez innych. W związku z tym nasila zachowania, które czynią go niepopularnym. Jeżeli taki stan się przedłuża, powtarzające się sekwencje społecznych porażek mogą prowadzić do rozwinięcia się u dziecka społecznej bierności, nieśmiałości, niskiej samooceny, poczucia niższości a także form społecznego niedostosowania o charakterze długotrwałym.

2. Znaczenie grupy w życiu dziecka

W wieku szkolnym dziecko uczy się podejmować obowiązki i doprowadzać podjęte zadania do końca. Rola ucznia nakłada na dziecko nowe wyzwania, jak uczenie się czy wypełnianie poleceń nauczyciela. Dziecko powinno umieć podporządkowywać się wymogom, które modyfikują postawy i motywacje. U maluchów z reguły rośnie zdolność do wysiłku, wytrwałość w dążeniu do realizacji celów, umiejętność przeciwstawiania się przeszkodom i kontrolowania emocji w sytuacji sukcesu oraz porażki. Uczniowie szybko asymilują społeczne formy ekspresji i przyswajają społeczne reguły postępowania.

Wykształca się też skala ocen moralnych, stosowana w ocenie postępowania innych, jak i samoocenie własnych zachowań. Dzieci, zabiegając o aprobatę rówieśników, realizują zespołowe zadania i inicjują nowe kontakty.

Dlaczego grupa rówieśniczama tak ogromne znaczenie w życiu ucznia?

  • Dziecko uczy się poczucia normy i uwzględniania norm jawnych i ukrytych w swoim zachowaniu.
  • Dziecko doskonali umiejętności porozumiewania się, dialogu, dyskusji, negocjowania, rozwiązywania konfliktów i aktywnego słuchania.
  • Dziecko internalizuje wzorce kontroli własnych ekspresji emocjonalnych.
  • Dziecko uświadamia sobie, że ludzie różnią się od siebie i mają odmienne zdania na ten sam temat, co sprzyja decentracji.
  • Dziecko rezygnuje stopniowo z egocentrycznych przekonań i bierze pod uwagę zachowania aprobowane przez grupę.
  • Dziecko liczy się z opiniami kolegów, którzy stają się modelami sposobu zachowania, oceniania, spostrzegania, myślenia i reagowania.
  • Dziecko rewiduje własne poglądy, kształtuje preferencje, postawy, wybory i zainteresowania, biorąc pod uwagę zdanie kolegów.
  • Dziecko ma okazję doświadczania relacji przyjacielskich, poczucia jedności z grupą.
  • Dziecko uczy się asystowania, wsparcia emocjonalnego, partnerstwa, dyskrecji, solidarności i współpracy oraz doskonali empatię.
  • Dziecko eksploruje zadania sprzężone z rolą płciową.
  • Dziecko rozumie, modyfikuje i tworzy reguły, będąc aktywnym uczestnikiem paczek, band czy klik.


Powyższy katalog umiejętności społecznych nie jest oczywiście wyczerpany. Grupa rówieśnicza wpływa też na kształtowanie się obrazu własnej osoby, transmituje komunikaty, które wbudowują się w schemat „Ja” ucznia. Klasa dostarcza informacji na temat samoskuteczności i wpływa na poczucie sprawstwa. Przyjaźnie w wieku wczesnoszkolnym powstają na bazie podobieństwa cech charakteru lub wspólnoty zainteresowań. Dzięki bliskim relacjom doskonali się też sfera emocjonalna dziecka. Na początku powstają przyjaźnie z dziećmi będącymi przedstawicielami tej samej płci. Potem dzieci coraz poważniej biorą pod uwagę możliwość zaprzyjaźnienia się z osobą płci przeciwnej, co stanowi przejaw międzypłciowej fascynacji i stopniowego zbliżania się do następnego okresu rozwojowego, jakim jest adolescencja. Relacje z rówieśnikami pełnią funkcję stymulatora rozwoju emocjonalnego, poznawczego, społecznego, moralnego, a nawet oddziałują na sferę wykonawczą.

Bibliografia

  • Harwas-Napierała B., Trempała J., (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, t. 2, PWN, Warszawa 2006, ISBN 83-01-14151-4.
  • Herbert M., Rozwój społeczny ucznia. Rozpoznawanie potrzeb i problemów dzieci w okresie dorastania, GWP, Gdańsk 2008, ISBN 978-83-7489-183-7.
  • Kielar-Turska M., Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 1, GWP, Gdańsk 2000, ISBN 83-87957-05-4.
Komentarze

dyskusje na forum

Artykuły Rozwój społeczny ucznia
Rozwój społeczny ucznia

Kontakty z rówieśnikami

(...) wpływają niewątpliwie na rozwój społeczny ucznia. Może kształtować on takie zdolności, jak: empatia, solidarność,...

Rozwój społeczny ucznia

Przyjaźń dzieci

Przyjaźń dzieci

Przyjaźń dzieci różni się nieco od przyjaźni dorosłych. Mówi się, że dziecięce przyjaźnie są spontaniczne i szczere, natomiast relacje między dorosłymi często są nastawione na uzyskanie osobistego sukcesu, nawet kosztem drugiej osoby. Relacje...

Rozwój społeczny ucznia

Relacje dzieci z rodzicami

Relacje dzieci z rodzicami

Relacje dzieci z rodzicami zmieniają się wraz z upływem czasu. W okresie przedszkolnym maluchy zazwyczaj patrzą na opiekunów bezkrytycznie, są oni dla nich głównymi autorytetami. W młodszym wieku szkolnym i w okresie adolescencji dużą rolę zaczynają...

Rozwój społeczny ucznia

Problemy nastolatek

Problemy nastolatek

Problemy nastolatek, np. opisywane w czasopismach dla młodzieży, mogą wydawać się śmieszne czy wręcz groteskowe, ale na pewno nie jest do śmiechu młodym dziewczętom, które proszą o poradę i czują się zagubione. Na przestrzeni lat zmienił się nieco...

Rozwój malucha

Rozwój społeczny malucha

Okres poniemowlęcy to czas, kiedy maluch dorasta do współpracowania i wspólnej zabawy z rówieśnikami. Z małego egoisty i egocentryka staje się zdolny do dzielenia się i wczuwania w emocje innych. Rozwój społeczny malucha ma bardzo burzliwy charakter....

Rozwój przedszkolaka

Rozwój społeczny przedszkolaka

Rozwój społeczny przedszkolaka wiąże się przede wszystkim z wejściem w nowy świat, a mianowicie z debiutem w przedszkolu. Dziecko uczy się integrować z zupełnie nową grupą społeczną, musi odnaleźć swoje miejsce w tej grupie, przyswoić unikatowe wzorce...

Uczeń

Rozwój ucznia

Dziecko, które zaczyna swoją szkolną edukację, jest już dużo bardziej rozwinięte pod względem fizycznym, niż było jako przedszkolak. Jest silniejsze, dojrzalsze. Dużo bardziej wytrzymały jest układ nerwowy, mięśniowy. Grupy mięśniowe wzmacniają działanie...

Rozwój ucznia

Rozwój fizyczny ucznia

Rozwój fizyczny ucznia

Młodszy wiek szkolny to inaczej późne dzieciństwo. Stanowi on swego rodzaju pomost, między wiekiem przedszkolnym a adolescencją. Debiut w szkole to poważne wyzwanie dla niejednego dziecka. Spontaniczna i głównie zdominowana przez zabawę aktywność dziecka...

Rozwój ucznia

Rozwój intelektualny i emocjonalny ucznia

Rozwój intelektualny i emocjonalny ucznia

Rozwój intelektualny i emocjonalny ucznia wzajemnie się przenikają. Poczucie kompetencji i sukcesy szkolne wpływają na kształtowanie się wysokiej samooceny i pewności siebie u dziecka, natomiast nieradzenie sobie z zadaniami czy pracą domową może prowadzić...

Wspomaganie w rozwoju

Zajęcia dla ucznia

Zajęcia dla ucznia

Uczeń młodszych klas szkoły podstawowej jest małym dzieckiem z dużymi obowiązkami. Szkolnymi oczywiście. Konieczność skupiania uwagi przez 45 minut, obowiązek odrabiania lekcji to