"Mózgi są zalewane smartfonową dopaminą". Ważne wyniki badania

Smartfon, laptop, tablet – jeszcze kilka lat temu były narzędziem do pomocy w nauce, dziś coraz częściej stają się jej cichym sabotażystą. Najnowsze ogólnopolskie badanie przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Psychologii WSKZ we współpracy z Fundacją Bonum Humanum pokazuje, że nieedukacyjna obecność urządzeń ekranowych w pokoju dziecka istotnie osłabia motywację i zaburza proces uczenia się.

- Trzeba powiedzieć to wprost, mózgi naszych dzieci są wręcz zalewane "smartfonową dopaminą" – komentuje autor badania prof. Mariusz Jędrzejko z Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu.

Badanie zrealizowano między wrześniem a grudniem 2025 roku na reprezentatywnej próbie tysiąca uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych z całej Polski oraz 202 nauczycieli i rodziców. Wnioski są jednoznaczne: ekrany towarzyszą dzieciom i młodzieży niemal przez cały proces uczenia się, często w roli nieproszonego drugiego planu, który skutecznie odbiera skupienie.

Z zebranych danych wynika, że w domu przy włączonych smartfonach lub komputerach, które nie służą celom edukacyjnym, uczy się 74 proc. uczniów szkół podstawowych i aż 95 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych. Problem nie kończy się jednak na domowym biurku.

Podczas lekcji aktywne smartfony ma 39 proc. młodszych uczniów i 79 proc. starszych. Co więcej, 21 proc. uczniów podstawówek i 45 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych korzysta z telefonów w szkole w celach nieedukacyjnych. To oznacza, że w wielu klasach rozproszenie nie jest wyjątkiem – jest stałym elementem szkolnej codzienności.

Profesor Jędrzejko zwraca uwagę, że szczególnie destrukcyjne są aplikacje zaprojektowane tak, by nie pozwalały o sobie zapomnieć.

- Szczególnie silnie proces uczenia się zaburzają komunikatory i media społecznościowe, działające w schemacie ciągłych bodźców i natychmiastowych reakcji, które skutecznie wybijają uczniów z rytmu nauki – zauważa.

Do tego dochodzi multitasking, który tylko udaje efektywność. Co trzeci uczeń szkoły podstawowej i 68 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych uczy się w domu, jednocześnie słuchając muzyki albo oglądając filmy i treści w mediach społecznościowych. W praktyce to nie nauka przy muzyce, lecz nauka w warunkach stałego przerywania uwagi.

Badanie pokazuje też wyraźną zmianę w tym, jak młodzi ludzie pozyskują wiedzę. W 2025 roku ani jednej lektury obowiązkowej w całości nie przeczytało 29 proc. uczniów szkół podstawowych i 55 proc. uczniów ponadpodstawowych. Zamiast tekstu rośnie rola streszczeń, skrótów oraz materiałów znalezionych online.

Nowością jest coraz śmielsze wchodzenie do szkolnej rutyny treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Aż 31 proc. uczniów klas maturalnych deklaruje, że do egzaminów przygotowuje się głównie na podstawie opracowań AI, rezygnując z podręczników. To sygnał, że część uczniów wybiera najszybszą drogę do gotowej odpowiedzi, nawet jeśli po drodze traci ćwiczenie umiejętności czytania ze zrozumieniem, selekcji informacji i samodzielnego wnioskowania.

Jednym z najbardziej niepokojących wniosków jest wpływ korzystania z urządzeń ekranowych na sen – kluczowy dla pamięci i koncentracji. Jak wynika z danych, po godzinie 23.00 aktywność cyfrową kończy 32 proc. uczniów szkół podstawowych i 72 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych. Po północy telefon odkłada 11 proc. młodszych i 28 proc. starszych uczniów.

Do tego dochodzi nocne wybudzanie się na sygnały z telefonu: dotyczy to 14 proc. uczniów szkół podstawowych i 27 proc. ponadpodstawowych. Prof. Jędrzejko ostrzega, że konsekwencje szybko wychodzą poza szkolne oceny.

- Skrócenie snu prowadzi do problemów z pamięcią, koncentracją oraz pogorszenia kondycji psychicznej. Blisko połowa badanych uczniów deklaruje obniżony nastrój i narastające konflikty z rodzicami, najczęściej na tle korzystania z urządzeń ekranowych – podkreśla.

W skrócie: jeśli dziecko zasypia późno, przerywa sen i zaczyna dzień niewyspane, to nawet najlepsza lekcja staje się trudniejsza, a odrabianie prac domowych przeciąga się w nieskończoność. Ekrany nie tylko więc "zjadają czas" – rozbijają biologiczne fundamenty uczenia się.

W odpowiedzi na narastający problem nauczyciele i rodzice coraz częściej myślą o twardych ograniczeniach. Ponad 95 proc. nauczycieli i rodziców biorących udział w badaniu opowiada się za wprowadzeniem zakazu przynoszenia smartfonów do szkół podstawowych.

Jednocześnie w domach sytuacja wygląda znacznie gorzej. Jasne zasady korzystania z urządzeń mobilnych wprowadziło 54 proc. rodziców uczniów szkół podstawowych i tylko 24 proc. w przypadku szkół ponadpodstawowych. To luka, która sprawia, że nawet jeśli szkoła próbuje porządkować rzeczywistość, po powrocie do domu telefon znów przejmuje stery.

Autorzy badania podkreślają, że brak jednoznacznych regulacji oraz systemowej edukacji medialnej rodziców i uczniów będzie prowadził do dalszego pogłębiania problemu – ze szkodą dla przyszłości edukacyjnej, zawodowej i społecznej młodego pokolenia. W praktyce oznacza to, że bez wspólnych zasad (w szkole i w domu) dzieci będą coraz częściej uczyć się w środowisku stałego rozproszenia, skróconego snu i wiedzy na skróty.

A gdy nauka przegrywa z ekranem, stawka jest większa niż oceny na świadectwie. Chodzi o nawyki poznawcze, odporność psychiczną, samodzielność i umiejętność skupienia – kompetencje, których nie da się doczytać w streszczeniu ani wygenerować jednym promptem.

Źródło: materiały prasowe Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego