Metoda Montessori

Główne zasady pedagogiczne metody Montessori, to:

1. swobodny wybór – w obrębie przygotowanego otoczenia dziecko samo wybiera sobie przedmiot działań, samo ustala czas i tempo uczenia się oraz stopień trudności. Do dziecka również należy samodzielny wybór ewentualnego partnera. W ten sposób uczy się korzystania z wolności. Nauczyciel montessoriański nie narzuca niczego dziecku, a jedynie współpracuje z maluchem;
2. samodzielność – dzięki samodzielnym wyborom dziecko kształci swoje indywidualne zdolności i nabiera doświadczenia w prawidłowej ocenie poziomu własnych umiejętności;
3. porządek – każdy przedmiot w przedszkolu montessoriańskim ma swoje miejsce – trzeba go odłożyć w miejsce, skąd został wzięty. To bardzo proste: porządek w otoczeniu to porządek w sercu;
4. zasada izolowania trudności – jeżeli dziecko uczy się pojęć związanych z wielkością (duży-mały, mniejszy-większy, duży-większy-największy itp.), np. pracując z różową wieżą, to nie zajmuje się w tym samym czasie innym zagadnieniem, np. kolorami, wagami, dźwiękami czy długościami. Do tego służą inne materiały montessoriańskie, między innymi: czerwone belki, tabliczki baryczne, puszki szmerowe czy brązowe schody;
5. koncentracja – dzieci uczą się systematyczności, wytrwałości i dokładności podczas działania. Ponadto, pomoce dydaktyczne w metodzie Montessori są tak skonstruowane, by umożliwić dzieciom samodzielną kontrolę błędów;
6. lekcje ciszy – pomagają dzieciom nabierać wprawy podczas pracy w ciszy i spokoju;
7. reguły społeczne – w grupach znajdują się dzieci w różnym wieku, tak by mogły się wzajemnie od siebie uczyć i stymulować swój rozwój;
8. zasada transferu – każda pomoc dydaktyczna to „ogniwo”, logicznie powiązane w długi „łańcuch”. Każde „ogniwo” zawiera w sobie cechy materiału poprzednio wprowadzonego plus jedna cecha więcej;
9. obserwacja dziecka – dokładna obserwacja malucha pozwala zauważyć ewentualne przeszkody na drodze rozwoju szkraba i stać się dla niego dobrym przewodnikiem;
10. indywidualny rozwój – każde dziecko rozwija się we własnym tempie, według własnych możliwości. Dziecko zasługuje na uwagę, opiekę, wsparcie i życzliwość;
11. zasada samokontroli – zasada ta pozbawia nauczyciela władzy nad dzieckiem, bo to sam maluch ma umieć korygować swoje zachowanie, by nie krzywdzić innych i umożliwić swoim kolegom harmonijny rozwój.

Nauczyciel montessoriański powinien pracować według zasady „3 W” – wspierać w wyborze materiału odpowiedniego dla dziecka, wskazywać prawidłowy sposób użycia materiału i wycofać się, by dziecko mogło rozwijać się samodzielnie. Czym odznaczają się pomoce dydaktyczne, zwane jako materiał Montessori?

• Prostotą, precyzją i estetyką wykonania.
• Uwzględnieniem zasady stopniowania trudności.
• Dostosowaniem do potrzeb rozwojowych dziecka.
• Logiczną spójnością ogniw ciągów tematycznych.
• Konstrukcją umożliwiającą samodzielną kontrolę błędów.
• Unikalnością – dany egzemplarz materiału występuje tylko raz. Kiedy dwoje dzieci chce uczyć się na tym samym materiale, jedno musi poczekać, aż jego poprzednik odłoży pomoc na miejsce.
• Wpływem na zmysły – wiele z materiałów montessoriańskich ma charakter sensoryczny, tzn. służy rozwojowi wrażliwości zmysłowej i sprzyja integracji sensorycznej.

Pedagogika Monntessori bywa bardzo często określana jako pedagogika partnerska albo wychowanie bezstresowe. Nie jest to jednak prawda. Metodę Montessori można określić jedynie jako metodę bezrepresyjną – dzieci robią to, co je interesuje i co nie przeszkadza innym.

Źródła

1. Miksza M., Zrozumieć Montessori, czyli Maria Montessori o wychowaniu dziecka, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 1998, ISBN 978-83-7587-349-8.
2. Stein B., Teoria i praktyka pedagogiki Marii Montessori w szkole podstawowej, Jedność, Kielce 2003, ISBN 83-7224-601-7.