Kolana szpotawe – przyczyny, objawy i leczenie

Kolana szpotawe (łac. genu varum) to pojęcie odnoszące się do wady kończyn dolnych, której istotą jest ustawienie podudzia względem uda pod kątem otwartym do środka i wygięciu na zewnątrz trzonów kości udowej, piszczelowej i strzałkowej.

Oznacza to, że kolana szpotawe wydają się być skręcone na zewnątrz. Wyglądają tak, jakby były wygięte w łuk. Nie stykają się ze sobą, a odległość między kostkami jest mniejsza niż odległość między kolanami (złączone nogi mają kształt litery „O”).

Do zmian chorobowych typowych dla kolan szpotawych należy:

• przeprost w stawach kolanowych,
• skrócenie więzadła pobocznego piszczelowego,
• rozciągnięcie więzadła pobocznego strzałkowego,
• rozciągnięcie mięśnia dwugłowego uda i mięśni strzałkowych, przykurczenie pozostałych zginaczy,
• skręcenie kończyn do wewnątrz w stawach biodrowych,
• odsunięcie od siebie kłykci przyśrodkowych.

Warto podkreślić, że w przypadku małych dzieci kolana szpotawe to zwykle naturalny etap rozwoju. Dlaczego się je obserwuje? Kolana ukształtowały się w ten sposób w łonie matki.

Ponieważ kości maluchów są jeszcze dość miękkie i elastyczne, u większości dzieci kolana szpotawe prostują się samoistnie w okolicach 10 roku życia, w miarę wzrostu i rozwoju. Gdy utrzymują się do okresu pokwitania, może to oznaczać problem.

Jakie są przyczyny szpotawych kolan? Według specjalistów za patologię najczęściej odpowiada krzywica będąca skutkiem niedoboru witaminy D oraz zaburzenia rozwoju kości udowej, piszczelowej lub obu.

To także zbyt wcześnie podejmowane próby chodzenia (winne jest tak prowadzenie dziecka za ręce, jak i stosowanie chodzików). Wówczas miękkie jeszcze kości nie wytrzymują ciężaru ciała dziecka, przez co się wyginają. Do kolan szpotawych może prowadzić także nadwaga u dziecka (nadmierna masa ciała dziecka stanowi zbyt wielkie obciążenie dla miękkiego jeszcze kośćca).

Kolana szpotawe mogą powodować długoterminowe komplikacje, takie jak ból kolan, problemy z chodzeniem lub dyskomfort, zmiany zwyrodnieniowe stawów. To dlatego tak ważne jest zapobieganie patologii, ale i podjęcie działań terapeutycznych.

Jakie są metody leczenia i korekcji kolan szpotawych? To przede wszystkim ćwiczenia wzmacniające mięśnie nóg (dobrze jest zapisać dziecko na zajęcia z gimnastyki korekcyjnej), fizjoterapia, terapia manualna i pomocniczo masaż klasyczny (by zmniejszyć ból i napięcie mięśniowe).

Czasem konieczne są buty ze specjalnymi wkładkami lub ortezy korekcyjne bądź stabilizujące, które pomagają w odpowiednim ustawieniu stawów kolanowych i redukują obciążenie.

W skrajnych przypadkach niezbędna jest interwencja chirurgiczna. Jeśli dziecko ma nadwagę lub otyłość, należy skonsultować się z lekarzem bądź dietetykiem i ściśle trzymać się jego zaleceń (podstawa to dobrze zbilansowana dieta, aktywność fizyczna i higieniczny tryb życia).

Leczenie kolana szpotawego zależy więc od wieku pacjenta, stopnia nasilenia problemu oraz ewentualnych objawów towarzyszących.

W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym, u których kolana szpotawe są wynikiem naturalnego rozwoju kości i nie powodują dolegliwości, zazwyczaj zaleca się wyłącznie obserwację.

Kolana szpotawe – ćwiczenia

Szpotawość kolan to deformacja stawu kolanowego, w niwelowaniu której kluczowe znaczenie mają ćwiczenia pomagające wzmocnić mięśnie nóg, poprawić stabilność stawów kolanowych oraz postawę. Jakie wykonywać?

Zalecane jest na przykład zaciskanie między kolanami piłki w siadzie podpartym. Korzystne dla kolan są także nożyce, przysiady, wznoszenie nóg na ławce, jak i stretching. O pomoc w ich doborze warto poprosić fizjoterapeutę.

Kolana szpotawe u dorosłych

Co robić, gdy problemem jest szpotawość kolan w starszym wieku? Jak wyprostować szpotawe kolana u dorosłych?

Okazuje się, że może to być dużym wyzwaniem, choć pomóc mogą różne ćwiczenia na szpotawe kolana u dorosłych, tak wzmacniające mięśnie nóg, jak i stretching (celem jest zwiększenie elastyczności i zmniejszenie napięcia wokół stawów kolanowych) oraz ćwiczenia równoważące (mogą wesprzeć stabilność stawów kolanowych). Przed rozpoczęciem ćwiczeń zaleca się konsultację z lekarzem lub fizjoterapeutą.