Erozja gleby. Na czym polega?

Erozja gleb prowadzi do utraty wierzchniej warstwy gleby, przez co traci ona na jakości (m.in. obniża się jej żyzność). Proces ten może zachodzić w dłuższym lub krótszym czasie. Na jego intensywność wpływ mają różne czynniki, m.in.:

• rodzaj skał macierzystych, na których powstały gleby,
• ukształtowanie terenu,
• wielkość opadów atmosferycznych,
• temperatura powietrza,
• prędkość wiatru,
• obecność lub brak roślinności,
• działalność człowieka.

Erozja wierzchniej warstwy gleby może zachodzić pod wpływem wiatru (erozja eoliczna). Najczęściej dzieje się tak na glebach piaszczystych, słabo gliniastych, suchych, pozbawionych roślinności, zwłaszcza w strefie klimatów suchych i półsuchych (centralna Azja, obszar Sahelu w północnej Afryce oraz środkowa część USA). Sprzyja jej również wycinanie lasów, osuszania terenów, ale też uprawa roślin (w fazie siewu gleba pozbawiona jest roślinności).

Erozja wodna gleby to proces, w przebiegu którego wypłukiwane są warstwy próchnicy i cząstek mineralnych. Procesowi temu sprzyjają:

• obecność skał podatnych na wypłukiwanie,
• nachylenie terenu,
• wielkość opadów (strużki wody żłobią głębokie koleiny),
• wypasanie zwierząt,
• wycinanie lasów na stokach.

Wyróżnia się:

• erozję rzeczną – pogłębia koryto rzeczne (wgłębna), podcina brzegi (boczna), podcina progi sklane, co prowadzi do cofania się wodospadów i źródeł rzeki (wsteczna)
• erozję morską (abrazja) – uderzające o brzegi fale podcinają je, co skutkuje powstawaniem klifów
• erozję deszczową (ablacja) – woda opadowa wypłukuje luźny materiał na powierzchni terenu

Erozję wodną najczęściej zauważa się na terenach położonych w klimatach podrównikowym i zwrotnikowym, gdzie okresowo notuje się duże ilości opadów. Nieco mniej zagrożone tym zajwiskiem są obszary o dużych sumach opadów rocznych (klimat równikowy wybitnie wilgotny). Występująca tam naturalnie bujna roślinność charakteryzuje się dużą zdolnością retencyjną (system korzeniowy roślin wchłania wodę, ale również wiąże i przytrzymuje cząsteczki gleby).

By zapobiec erozji wodnej m.in.:

• pokrywa się glebę roślinnością, zwłaszcza silnie wiążących korzeniami glebę
• zalesia się stoki
• na obszarach o znacznych spadkach terenu wykonuje się orki w poprzek stoku

Wiesz już, co to jest erozja gleby, warto więc poznać również skutki tego zjawiska. Nie są one korzystne zwłaszcza dla rolnictwa, powodują bowiem:

• pogorszenie jakości gleby,
• wymywanie składników pokarmowych,
• zmniejszenie powierzchni uprawnej,
• niszczenie roślin i mniejsze plony.

Zmienia się też ukształtowanie terenu, co w skrajnych przypadkach może prowadzić m.in. do zapadania się ziemi. Dochodzi też do zanieczyszczenia środowiska, bo wraz z wiatrem przenoszone są drobiny nawozów. Z kolei w wodzie pojawiają się zwiększone ilości związków azotowych i fosforowych.

Jednym z najdramatyczniejszych skutków erozji gleby była katastrofa ekologiczna “Dust Bowl”, do której doszło w latach 30. ubiegłego wieku na terenie Stanów Zjednoczonych. Do jej powstania przyczyniła się działaność człowieka, zwłaszcza nadmierna eksploatacja gruntów rolnych. Gospodarze nie stosowali płodozmianu, intensywnie orali ziemię i wypasali bydło. Wykorzeniona trawa, która dawniej zatrzymywała wilgoć po opadach, nie mogła pełnić swojej funkcji w okresie potężnej suszy. To wszystko sprawiło, że lata 1931–1938 były tragiczne w skutkach dla Amerykanów (wielu rolników zachorowało na pylicę, wielu też się udusiło).