Co oznacza nagość dla dziecka?

Moi sąsiedzi – całkiem normalni i wysoko sytuowani ludzie mieli jedną wadę. Chodzili w stroju Adama i Ewy po domu, zwłaszcza w upalne letnie dni. Mieszkaliśmy w szeregowcu, a państwo S. nie zamykali drzwi wejściowych. Ich nagie pośladki, widoczne z korytarza nie wzruszałyby mnie, gdyby nie to, że w czasie tych nieskrępowanych niczym marszów i swobodnych parad, w domu były ich dzieci - dziewczynka w wieku przedszkolnym i chłopiec uczący się w podstawówce.

Około trzeciego roku życia zaczyna się gwałtowny rozwój seksualności, który trwa do szóstego, siódmego roku życia, potem uspokaja się aż do okresu dojrzewania. Zauważenie własnej nagości i nadanie jej znaczenia oraz związane z nią zawstydzenie to elementy socjalizacji, która zawsze przebiega w kontekście kulturowym. Dlatego Szwedzi bez skrępowania całymi rodzinami przesiadują w saunie, podczas gdy wielu Polakom taki wspólny wypad w ogóle nie przyszedłby do głowy. Wąska granica między tym, co jest powszechnie akceptowanym standardem, a tym, co budzi niesmak i zgorszenie jest trudna do określenia. Dlatego nie wszyscy wiedzą, jak zachowywać się przy dziecku, aby nie zrobić mu „krzywdy” i nie wpłynąć negatywnie na jego postrzeganie własnej seksualności.

• Dzieci nie znają pojęcia wstydu, także tego związanego z nagością. Dopiero rodzice swoim zachowaniem wyznaczają dziecięce granice tak zwanej „przyzwoitości”. To matka i ojciec pokazują dziecku to, co robić wypada, można i należy – mówi Beata Banasiak Parzych – socjolog i autorka książek dla rodziców. Najważniejsze, aby przejście to nie przebiegało gwałtownie i nie stało się u dziecka potencjalnym źródłem poczucia winy - dodaje. Warto pamiętać, że nagość dziecka przy rodzicach to nie jest to samo, co nagość rodziców przy dziecku.

Ponadto, w psychologii istnieje pojęcie „fazy edypalnej”. Trzyletni chłopiec przechodzący przez tę fazę rozwoju marzy, że gdy dorośnie, zostanie mężem mamy i pozbędzie się swojego rywala – ojca, przeszkody w realizacji celu. Nagość matki ekscytuje go, ale również wywołuje w nim poczucie lęku i przerażenia – tłumaczy Krzysztof Srebrny, psychoterapeuta Ośrodka Terapii Psychoanalitycznej w publikacji Joanny Sokolińskiej. Dziecko może potraktować nagość jako odpowiedź na jego fantazję, co w przyszłości może skutkować rezygnacją z myśli i działań o podtekście seksualnym lub nadmiernie rozniecić seksualne potrzeby.

Seksuolodzy i psychologowie dziecięcy zgodnie podkreślają, że żadna skrajność nie jest dobra. Tylko, że to, co dla jednych jest skrajnością, przez innych postrzegane jest jako naturalne, a nawet „praktyczne i pożyteczne”. Rozmycie granicy między tym, co standardowe i akceptowane, a tym, co jest postrzegane jako wynaturzenie wymagające konsultacji z psychiatrą, wydaje się nie znajdować odbicia w statystykach. Na stu synów tylko trzech widzi swego ojca rozebranego. Na sto córek tylko pięć ogląda matkę nago - wynika z sondażu "W polskim domu", który wykonała sopocka Pracownia Badań Społecznych. 92% osób twierdzi, że w ich domu nie wolno chodzić nawet częściowo nago. Skoro wszystko jest jasne i uważamy, że przy dziecku paradować nago po prostu nie wypada, skąd tyle pytań do seksuologów i psychologów, które brzmią: „Czy mogę się kąpać z 3-letnią córką w wannie?”, „Czy mogę przebierać się przy dziecku?”, „Czy tata może przewijać pieluchę 2-letniej córeczce?” Na powyższe pytania odpowiada seksuolog Radosław Jerzy Utnik:

• Sama nagość nie jest seksualna ani aseksualna. To kontekst nagości nadaje jej znaczenie seksualne lub też znaczenia tego pozbawia (na przykład nagość podczas badania lekarskiego). Rodzice powinni być naturalni w swoim stosunku do nagości. Nie ma nic złego w nagim przebywaniu ze sobą całej rodziny np. podczas wizyty w saunie czy jaccuzzi - taki model przyjął się w państwach skandynawskich, mogących poszczycić się tradycją w korzystaniu z sauny. Do normy należą tam wspólne wizyty w firmowej saunie kolegów i koleżanek z pracy - jednak nie ma to kontekstu seksualnego. Również w starożytnej Grecji nagość człowieka była traktowana jako zjawisko naturalne i niekoniecznie zawsze była osadzana w kontekście seksualnym.

Nagość podczas kąpieli z dzieckiem pod prysznicem jest naturalna, o ile nie ma tła seksualnego. Podobnie jest podczas kąpieli w wannie (zwłaszcza dużej, kilkuosobowej), jednak kąpiel w zbyt małej wannie może naruszać intymność dziecka i dorosłego, a przez to nadawać kąpieli charakter seksualny - należy więc z tym uważać. Czym innym jest też wspólna kąpiel całej rodziny w 4-osobowym jaccuzzi, w którym jest przestrzeń wystarczająca do zachowania intymności, a czym innym wspólna kąpiel jednego dziecka i jednego tylko dorosłego w niewielkiej wannie. Nagość dwóch tylko osób może nieść ze sobą zazwyczaj bardziej seksualny kontekst, niż nagość w większej grupie (np. w saunie). Publiczność nagości zazwyczaj odziera ją z kontekstu seksualnego.

Wspólna kąpiel dziecka i dorosłych może nauczyć malucha przede wszystkim akceptacji własnego ciała i wszystkich jego organów - nie ma takich organów, które są "be" i od których lepiej się oddzielić emocjonalnie. Narządy płciowe są równie ważne, jak inne narządy (ani mniej, ani bardziej). Niewłaściwe jest przykładanie do nich nadmiernej wagi, niewłaściwe jest również pomijanie ich w czynnościach higienicznych. W trosce o zachowanie intymności dzieci należy uczyć, aby same myły sobie miejsca intymne. Dorośli nie powinni dotykać miejsc intymnych dzieci, jeśli dzieci są na tyle duże, że mogą same zadbać o swoją higienę i zdrowie. W ten sposób dzieci uczą się tego, że mają prawo do zachowania intymności, że mają prawo do niepozwalania innym na dotykanie się w miejsca intymne.

Z badań wynika, że restrykcyjne podejście do ciała i seksualności przyczynia się do powstawania nerwic i zaburzeń seksualnych; nie można jednak restrykcyjności utożsamiać wyłącznie z okolicznością bycia ubranym w strój kąpielowy lub rozebranym do naga podczas kąpieli. Ukrywanie nagości również należy do naszej normy kulturowej i samo w sobie nie oznacza niczego niewłaściwego.