Budowanie poczucia własnej wartości

Na budowanie poczucia własnej wartości wpływa wiele czynników, np. predyspozycje genetyczne, cechy charakteru, a także styl wychowania w rodzinie. Badania wskazują, że największymi kreatorami samoocen są rodzice, którzy dostarczają wzorców zachowań, modelują sposób traktowania innych, wygłaszają opinie o dziecku. Samoocena dziecka kształtuje się podczas codziennych kontaktów z rodzicami, nauczycielami czy rówieśnikami. Wielu rodziców zastanawia się, jak wychować dziecko, by było pewne siebie, radosne, ambitne, kreatywne. Jakie metody wychowawcze sprzyjają kształtowaniu u malucha wysokiego poczucia własnej wartości? Jak przejawia się wysoka samoocena u dzieci?

Spis treści:
  1. 1. Przejawy wysokiej samooceny
  2. 2. Jak kształtować wysoką samoocenę u dziecka?

1. Przejawy wysokiej samooceny

Wysokie poczucie własnej wartości to wiara w siebie, zaufanie do własnych umiejętności i kompetencji, dawanie sobie rady z wyzwaniami, satysfakcja z własnych wysiłków i efektów pracy, poczucie bycia kimś wartościowym i zasługującym na miłość, dawanie sobie prawa do szczęścia. Psychologowie zwracają uwagę na przyczynową rolę samooceny – wysokie i stabilne poczucie własnej wartości koresponduje z innymi „dobrymi” cechami osobowości. Osoby z wysoką samooceną są zazwyczaj wytrwałe, ambitne, pewne siebie, radosne, optymistycznie nastawione do życia, z poczuciem kontroli nad własnym życiem i wysoką motywacją osiągnięć. Odznaczają się lepszym samopoczuciem psychicznym, lepszym stanem zdrowia somatycznego i wyższym poziomem osiągnięć życiowych. Z kolei niska samoocena uniemożliwia rozwinięcie własnego potencjału i osiąganie wyznaczonych celów. Zaburzenia w zakresie „Ja” sprzyjają rozwojowi depresji, problemów interpersonalnych i osobowościowych.

Jakie zachowania świadczą o tym, że dziecko ma wysoką i stabilną samoocenę?

  • Kiedy ruchy dziecka są spontaniczne i swobodne. Maluch potrafi czerpać radość z życia, którą wyraża w mimice twarzy, sposobie poruszania się, tonie głosu, posturze.
  • Kiedy słowa wypowiadane przez dziecko współgrają z tym, co komunikuje przez mowę niewerbalną.
  • Kiedy dziecko potrafi w sposób otwarty i spokojny mówić o własnych sukcesach, ale także porażkach i deficytach czy brakach osobistych.
  • Kiedy swobodnie wyraża własne emocje i potrafi przyjmować uczucia wyrażane przez innych.
  • Kiedy potrafi przyznać się do błędów i przyjąć krytykę.
  • Kiedy jest otwarte i ciekawe świata, zadaje pytania.
  • Kiedy ma dystans wobec siebie i potrafi śmiać się z samego siebie.
  • Kiedy jest asertywne.
  • Kiedy potrafi konstruktywnie radzić sobie w sytuacjach stresowych.
  • Kiedy pozwala sobie na przeżywanie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji, wobec których zachowuje spokój – nie wydają się one dla niego przerażające.
  • Kiedy jest kreatywne i wierzy w możliwość odniesienia sukcesu.
  • Kiedy stawia sobie cele na miarę własnych możliwości.
  • Kiedy jest towarzyskie i chętnie inicjuje nowe kontakty z rówieśnikami.

Powyżej wymieniono tylko niektóre sposoby przejawiania się wysokiej samooceny u dzieci. Maluchy z wysokim poczuciem własnej wartości prezentują postawę „Potrafię to zrobić, mogę sobie poradzić”, zamiast „Nie dam rady, na pewno polegnę”. Wiara w siebie oddala od dziecka poczucie bycia bezradnym. Co zatem rodzice powinni robić, jak się zachowywać, by dziecko miało wysoką samoocenę?

2. Jak kształtować wysoką samoocenę u dziecka?

Jak pomóc dziecku wyjść z kompleksów? Odtwórz wideo
Jak pomóc dziecku wyjść z kompleksów? Wielu rodziców reaguje zaskoczeniem na wieść o tym, że...

Pytając rodziców, jak wychować dziecko, by było pewne siebie, radosne i zaradne, pada wiele „złotych rad” i cennych pomysłów. Rodzice mówią zwykle o akceptacji dziecka takim, jakie ono jest, o miłości, życzliwości, okazywaniu sobie czułości, o rozsądnym wyznaczaniu granic, o konsekwencji rodzicielskiej, o komunikowaniu własnych oczekiwań, o chwaleniu dziecka za najdrobniejsze sukcesy, o zachęcaniu malucha do podejmowania samodzielnej inicjatywy, o pozwalaniu na samodzielność, o pokazywaniu, jak bardzo jest się dumnym z własnej pociechy. Jeszcze inni rodzice wspominają, by liczyć się ze zdaniem i potrzebami dziecka, doceniać starania dziecka, nawet jeśli nie wszystko mu się udaje, komplementować dziecko, demonstrować wiarę w umiejętności i możliwości dziecka, wierzyć w dobroć dziecka, umieć przyznać się do błędu i przeprosić, nie krzyczeć, nie stosować przemocy fizycznej itp. Niby wszystko jasne, ale jak w praktyce rozwijać wysoką samoocenę u dzieci? Co konkretnie robić, a czego unikać? Jak budować stabilne poczucie własnej wartości u dziecka, kiedy samemu często wykazuje się niedostatki w zakresie samooceny i ma się zaniżone poczucie własnej wartości?

Warto pamiętać, że samoocena, która najsilniej kształtuje się w dzieciństwie, jest bazą na przyszłość – może stać się ciężkim bagażem doświadczeń albo kapitałem potencjałów. Nie jest jednak tak, że samoocena determinuje nasze życie. Nad samooceną można pracować. Najważniejsza wydaje się samoświadomość, czyli rozeznanie we własnych mocnych i słabych stronach, wadach i zaletach. Im człowiek jest bardziej samoświadomy, tym bardziej wykazuje gotowość do zmian, do pracy nad sobą, do budowania kompetencji rodzicielskich, by wychować dziecko radosne i pewne siebie. Czego nie robić, jeżeli zależy nam na wysokiej samoocenie u dziecka? Nie uogólniać, nie oceniać dziecka (krytykujemy zachowanie, nigdy osobę), nie bić, unikać nadmiernej swobody, określić zasady i normy, które obowiązują w rodzinie i jasno komunikować oczekiwania wobec dziecka. A co z karami? Kary są potrzebne w procesie wychowawczym, ale trzeba pamiętać o „dobrych” proporcjach kar i nagród. Nie może być tak, że za każde przewinienie dziecko jest karane, a za posłuszeństwo brakuje nagrody, gdyż rodzice wychodzą z założenia, że tak powinno być, dobre zachowanie dziecka to norma. Kara powinna być zapowiedziana (wcześniej należy ustalić z dzieckiem, za jakie zachowanie może spotkać go kara), adekwatna do przewinienia, umożliwiająca zadośćuczynienie. Nie wolno stosować kar cielesnych, które naruszają godność dziecka. Nie powinno się również stosować dwóch tych samych kar za identyczne przewinienie dziecka.

Niby wiadomo, jak wspierać dziecko w budowaniu wysokiego poczucia własnej wartości, ale w praktyce wygląda to różnie. W gonitwie dnia codziennego rodzice ulegają negatywnym emocjom, wybuchają gniewem, krzyczą i zapominają o zasadach, które przecież znają – o aktywnym słuchaniu, o okazywaniu zainteresowania dziecku, o chwaleniu za postępy. Niektóre techniki wychowawcze są naprawdę łatwe do zastosowania bez względu na okoliczności. Najtrudniej uczynić z nich nawyk. Nie potrzeba przecież dużo czasu ani wysiłku, by docenić dziecko i powiedzieć mu, że jesteśmy z niego dumni, że tak pięknie wykonało rysunek. Chodzi o trening umiejętności, by nauczyć się prawidłowej komunikacji, która sprzyjałaby budowaniu poczucia wartości u dziecka. Rodzice mogą korzystać z treningów umiejętności wychowawczych, na których mogą dowiedzieć się, jak formułować komunikaty typu „Ja”, jak skutecznie chwalić dzieci, jak konstruktywnie wyrażać złość, jak stopniować własne reakcje, jak stawiać granice. Rodzice bardzo często sami gubią się w swoich oczekiwaniach wobec dzieci – z jednej strony wymagają bezwzględnego posłuszeństwa, a z drugiej, chcą, by maluch był samodzielny. Pragną, by dziecko było pewne siebie i umiało bronić swojego zdania, a irytują się w sytuacji, gdy maluch stawia opór i podważa słowa rodziców.

Dziecko zawsze będzie testowało rodziców, na ile może sobie wobec nich pozwolić. To od rozsądku i konsekwencji rodziców zależy, czy wybrną z sytuacji obronną ręką. Dzieci potrzebują zasad i norm, by czuć się bezpiecznie, ale będą próbowały przesuwać granice, jakie ustalą mama z tatą. Rodzice powinni pamiętać, by wyznaczać granice adekwatne do wieku dziecka i by w ramach wyznaczonych granic dawać możliwość wyboru maluchowi, np. rodzic, pytając dwulatka „Które spodnie chcesz dzisiaj włożyć – czerwone czy zielone?”, pokazuje, że szanuje wolność dziecka. Ustala granice, ale jednocześnie pozwala na autonomię dziecka. Dziecko wówczas uczy się decyzyjności i brania odpowiedzialności za własne wybory. Dajemy dziecku prawo wyboru, ale to rodzic decyduje, co to są za możliwości wyboru. Oczywiście w miarę dojrzewania dziecka granica stopniowo się przesuwa – starsze dzieci potrzebują więcej wolności. Rola rodzica się nie zmienia, zmieniają się jedynie stosowane metody wychowawcze – ze starszym dzieckiem należy rozmawiać, pytać o punkt widzenia dziecka, negocjować, ustalać warunki poszerzania granic wolności dziecka.

Rodzice powinni pamiętać, że celem wychowania dziecka z wysoką samooceną nie jest bycie perfekcyjnym. Dziecko z wysokim poczuciem własnej wartości pozwala sobie na porażki, ale potrafi uczyć się na własnych błędach. Nie da się być idealnym rodzicem, podobnie jak nie ma idealnych dzieci. Najważniejsze, by rodzice pamiętali, że dzieci zasługują na szacunek i że są indywidualnymi ludźmi. Warto je traktować w taki sposób, w jaki my sami chcielibyśmy, by nas traktowano.

Bibliografia

  • Branden N., Jak dobrze być sobą. O poczuciu własnej wartości, GWP, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-7489-099-1.
  • Castanyer O., Jak docenić samego siebie. Asertywność jako wyraz zdrowej samooceny, eSPe, Kraków 2002, ISBN 83-89167-50-6.
  • Pankowska D., Pedagogika dla nauczycieli w praktyce. Materiały metodyczne, Impuls, Kraków 2008, ISBN 978-83-73087-17-0.
  • Wojciszke B., Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2002, ISBN 83-88495-81-X.
  • Wosik-Kawala D., Korygowanie samooceny uczniów gimnazjum, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2007, ISBN 978-83-227-2594-8.
Porozmawiaj o tym na Przedszkolaki »

Artykuły Metody wychowywania

Trening umiejętności wychowawczych
Metody wychowywania Trening umiejętności wychowawczych

Wielu rodziców zastanawia się, w jaki sposób powinni wychowywać swoje dzieci. Tempo życia jest bowiem obecnie ogromne i ciężko jest nadążyć za ciągłymi zmianami. Autorzy książki „Trening umiejętności wychowawczych" mają odpowiedź na to pytanie. W swoim...

Martusia przeprowadza się
Metody wychowywania Martusia przeprowadza się

Martusia to wesoła, ciekawa świata i bardzo rezolutna siedmioletnia dziewczynka. Jej bystre niebieskie oczka, zadarty nosek i pucułowata buzia budzą sympatię zarówno dzieci jak i dorosłych. Martusia ma mnóstwo znajomych i niesamowite pomysły...

Świadomi rodzice
Metody wychowywania Świadomi rodzice

"Świadomi rodzice” to książka na temat wyzwań, jakie stoją przed rodzicami. Autorka książki, dr Tsabary, przekonuje, że osoby posiadające dzieci powinny uświadomić sobie, że w rodzicielstwie nie należy dążyć do ideału. Rodzice powinni postawić sobie...

Rozmowa z dzieckiem
Metody wychowywania Rozmowa z dzieckiem

Rozmowa z dzieckiem powinna być wyważona. Z jednej strony maluchowi należy wytłumaczyć wiele rzeczy, z drugiej należy zrobić to tak, by dziecko poczuło się zaciekawione. Niewielu rodziców wie, że rozmawianie z dzieckiem i tłumaczenie mu czegoś to...

Metody wychowywania System kar i nagród

Wychowanie dziecka to trudna sztuka. Rodzice muszą nieraz sięgnąć po system kar i nagród. Kara ma na celu zniechęcić dziecko do zachowań niepożądanych lub niebezpiecznych. Rodzice mają nadzieję tym sposobem nauczyć malucha tego, co jest złe i...

Co zamiast karania?
Metody wychowywania Co zamiast karania?

Co robicie, kiedy dziecko po raz kolejny was nie słucha? Znowu uderzyło kolegę, nie posprzątało zabawek, znowu biega po markecie i beztrosko oddala się od nas, ignoruje nasze polecenia lub co gorsza, robi nam na przekór. Wielu z nas w takiej chwili...

Wychowanie bezstresowe
Metody wychowywania Wychowanie bezstresowe

Bezstresowe wychowywanie dzieci to metoda budząca wiele kontrowersji i zagorzałych dyskusji. Obecnie zdaje się istnieć więcej przeciwników tej metody. Zwolennicy tego sposobu na wychowywanie dzieci są w mniejszości. Naczelne argumenty przeciw to:...

Jak wymagać, żeby dziecko się nie buntowało?
Metody wychowywania Jak wymagać, żeby dziecko się nie buntowało?

Fragment książki pt.: "Szczęśliwi rodzice - szczęśliwe dzieci" Nie o to chodzi, czy stawiać ograniczenia czy nie, ale jak je stawiać, żeby dziecko nie czuło się upokorzone czy pokrzywdzone. Najważniejsze są tu twoje intencje jako rodzica. Kiedy nie...

Metody wychowywania Jak wychować dwulatka?

Drugi rok życia dziecka jest niezwykle burzliwym etapem w rozwoju fizycznym, psychicznym, społecznym i emocjonalnym. Dziecko zaczyna dostrzegać siebie samego jako odrębną osobę, o której mówi po imieniu nadanym przez rodziców. Nadal...

Metody wychowywania Wychowanie trzylatka

Trzylatki są nieco spokojniejsze od dwulatków. Wiedzą już, że mają swoje miejsce w społeczeństwie, że są czyimś synkiem lub córką, siostrą lub bratem. Przeważnie opanowały już swoją fizjologię oraz czynności samoobsługowe, które w...

Autorytet rodzica w życiu dziecka
Metody wychowywania Autorytet rodzica w życiu dziecka

Mimo zachodzących na szeroką skalę zmian kulturowych, autorytet pozostaje jednym z kluczowych elementów skutecznego wychowania. Bez niego nie jest możliwe ani posłuszeństwo dzieci, ani uzyskanie trwałych efektów wychowawczych. Bo autentyczny...

Metody wychowywania Słuchanie dziecka

Opieka nad pięciolatkiem, który zadaje nam masę pytań jest zadaniem bardzo trudnym do wykonania dla jednej osoby. Chodzi tutaj właśnie o sytuację, w której bardzo poważnie traktujemy wątpliwości małego człowieka. Bardzo dużym ułatwieniem dla...

Metody wychowywania Jak zajmować się dzieckiem

Tak jak pisałam we wcześniejszych odcinkach, zajmowanie się dzieckiem w okresie pytań jest zadaniem wymagającym niezwykłego hartu ducha i samozaparcia. Niemniej jednak każdy opiekun zajmujący się przez dłuższy czas takim maluchem jest w stanie...

Metody wychowywania Rozpieszczanie dziecka

Psycholodzy podkreślają, że rodzice powinni wskazywać dzieciom granice, które są niezbędne, aby dziecko wiedziało, czego ma się wystrzegać. Podkreślają znaczenie konsekwencji wychowawczej dla poczucia bezpieczeństwa dziecka i prawidłowego rozwoju...

Metody wychowywania Zadania dla dzieci

Jak radzić sobie z dzieckiem, które weszło w okres nieustannych pytań (ok. 5 roku życia) i zasypuje Cię tysiącem pytań dziennie? Cztery rady, co powinnaś najpierw zrozumieć i o czym pamiętać, żeby nie zwariować. Okres opieki nad pięciolatkiem może...

Metody wychowywania Wyrażanie uczuć

Empatia to szczególny rodzaj umiejętności, który wymaga od człowieka wyjścia poza swoje emocje, myśli i potrzeby i pełne otwarcie się na uczucia i potrzeby drugiej strony. To coś więcej niż tylko współodczuwanie, to umożliwienie...

Nadopiekuńczy rodzice
Metody wychowywania Nadopiekuńczy rodzice

Opiekowanie się dziećmi i ich wychowanie to dla wielu rodziców zadanie, do którego podchodzą ze swoistą strategią. W imię dobra dziecka organizują mu życie codzienne, szkolne, towarzyskie i ewentualną przyszłość. Kiedy dziecko jest małe,...

Metody wychowywania Wywiad z Dorotą Zawadzką

Jakie błędy wychowawcze popełniają rodzice, jeżeli chodzi o poświęcanie dzieciom swojej uwagi? Podstawowym błędem jest w tym przypadku niewystarczający czas, jaki poświęcamy dzieciom. Poza tym ogromne znaczenie ma również to, jak wykorzystamy...

Zabawa Zabawy z dzieckiem - budowanie wieży

Zabawy z dzieckiem mogą sprawiać mnóstwo radości nie tylko maluchom, ale i ich rodzicom. Jest to idealna okazja na to, aby znów poczuć się dzieckiem. Któż bowiem nie lubił w dzieciństwie bawić się klockami? Budowanie wieży może i...

Sprawdź, czy jesteś świadomym rodzicem- idea integralnego rozwoju dzieci. Vademecum rodzica według Briana Tracy.
Patronaty Sprawdź, czy jesteś świadomym rodzicem- idea integralnego rozwoju dzieci. Vademecum rodzica według Briana Tracy.

(...) krzywdzącej krytyki i budowanie poczucia własnej wartości u dzieci. Jak pomóc dzieciom w osiągnięciu szczęścia, sukcesu w życiu ... , szkoleniowiec światowej klasy, wyjaśnia w cyklu filmów, dlaczego bezwarunkowa miłość rodziców i budowanie poczucia własnej wartości u dzieci są tak istotne w wychowaniu dzieci. Dzieci uczą się od rodziców przez naśladowanie ich, dlatego...

Tematy na czasie O chwaleniu

(...) na ten temat: Jak nagradzać dziecko? Nagrody i kary Budowanie poczucia własnej wartości Jak pomóc dziecku wyjść z...

pokaż 10 następnych
Zamknij

Wypełnij swoje dane

Ryzyko schorzeń często zależne jest od płci, wieku i wykonywanego zawodu

Wiek determinuje zarówno ryzyko schorzeń, jak i rodzaj leczenia

Dzięki informacji o Twojej lokalizacji i ubezpieczeniu, będziemy mogli zaproponować Ci najlepszych specjalistów i kliniki zajmujące się Twoim problemem

-

Dane kontaktowe potrzebne są nam do powiadomienia Cię o odpowiedziach specjalistów

Akceptuję regulamin zadawania pytań.
Cofnij