Wspomaganie w rozwoju

Wspomaganie w rozwoju ucznia sięga swoimi korzeniami psychologii humanistycznej w ujęciu Carla Rogersa, według którego każda jednostka jest wolna, dobra, odpowiedzialna za swoje postępowanie, dążąca do samorealizacji i zdolna dokonywać najlepszych dla siebie wyborów. Takie podejście do człowieka implikuje konieczność modyfikacji dyrektywnego kształcenia i wychowania, bazującego na transmisji wiadomości. Istnieje potrzeba edukacji progresywnej, rozwijającej potencjał każdego ucznia i pokładającej wiarę w zdolność uczniów do samokształcenia.

Polecane wideo:

Samokształcenie czy antypedagogika?

Psychologia humanistyczna kładzie nacisk na szacunek dla wolności wyboru i wiarę w zdolność do samorealizacji jednostki. Wspomaganie w rozwoju ucznia dzieli odpowiedzialność za skutki kształcenia między nauczyciela i ucznia. Wychowawca czy edukator nie jest postrzegany jako jedyne i nieomylne źródło wiadomości. We współczesnym świecie wzrasta znaczenie umiejętności poszukiwania informacji niż posiadanie czysto teoretycznej wiedzy książkowej. Niektórzy specjaliści łączą koncepcję wspomagania ucznia w rozwoju z antypedagogiką, która neguje prawo sterowania życiem ucznia przez nauczycieli. Antypedagogika przyznaje wolność dziecku do decydowania o własnych losach edukacyjnych i przypisuje nauczycielowi jedynie rolę przewodnika czy towarzysza w rozwoju malca.

Antypedagogika wychodzi z założenia, że dziecko lepiej wie, co dla niego jest dobre, a w swojej skrajnej formie postuluje nawet zniesienie instytucji szkoły, która upośledza naturalny i harmonijny rytm rozwoju uczniów. Sceptycy poglądów antypedagogicznych twierdzą, że dziecko nie może być pozostawione same sobie, a prawidłowy rozwój możliwy jest tylko poprzez stworzenie uczniom optymalnych warunków, które w dużej mierze odwołują się do wpływów wychowawczych autorytetów. Inni łączą teorie wspierania ucznia w rozwoju z pajdocentryzmem, który przyznaje centralną pozycję w procesie edukacji dziecku. Podejście pajdocentryczne akcentuje doskonałość wrodzonych zadatków maluchów i zdolność do samodzielnego rozwoju dzieci, redukując funkcje nauczyciela i systemu oświaty.

Uczeń jako samoedukator

Proces uczenia się i wychowania tak naprawdę nie przebiega jedynie w murach szkolnych, ale trwa całe życie, od narodzin do śmierci. Tradycyjne rozumienie edukacji prowadzi do wyraźnego podziału między nauczanymi, a uczącymi, co skutkuje często zahamowaniem samodzielności myślenia u dzieci i wzmocnieniem postaw odtwórczych. Nauczyciel dąży do uzyskania z góry określonego wzorca doskonałości, ignorując osobiste możliwości i ograniczenia maluchów, a przecież nie każde dziecko uczy się w takim samym tempie. Dlatego przeciwwagą dla tradycyjnej szkoły może być system kształcenia zaproponowany, np. przez Marię Montessori. Tradycyjne kształcenie okazuje się mało efektywne i nieprzystające do wymagań współczesnego świata. Wzrasta znaczenie podmiotowego traktowania ucznia w procesie kształcenia, czerpiące z humanistycznego podejścia do człowieka według Carla Rogersa.

Czym różni się autorytarny model edukacji od liberalnego?

MODEL WYCHOWANIA I KSZTAŁCENIA ADAPTACYJNY (konserwatywny, autorytarny) PROGRESYWNY (antyautorytarny, liberalny)
Główny cel wychowania dostosowanie się wychowanków do wymagań społeczeństwa; konieczność akceptacji norm i zakazów pełnionych ról społecznych; indywidualny rozwój i osiągnięcie przez ucznia autonomii; samorealizacja uczniów;
Główne zadania nauczyciela przygotowanie dzieci do pełnienia różnych ról w społeczeństwie według narzuconych scenariuszy; kierowanie rozwojem według pożądanych wzorców; narzucanie pomocy; wspieranie swobodnego, osobistego rozwoju ucznia; przygotowanie go do zmieniania rzeczywistości; oferowanie pomocy i dostarczanie jej w zakresie i na zasadach wychowanka;
Zaangażowanie ucznia w procesie edukacyjnym poddawanie się uczniów zabiegom i oddziaływaniom wychowawczym; podejmowanie aktywności samokształceniowej i samowychowawczej wraz z wiekiem w coraz większym stopniu;
Spostrzeganie wychowanka przez pryzmat schematów poznawczych nauczyciela i roli ucznia; jako indywidualną, holistycznie ujmowaną osobę;
Zaufanie do wychowanka brak zaufania do kompetencji samoregulacyjnych ucznia; zaufanie do kompetencji i poczucia odpowiedzialności ucznia;
Sposób traktowania wychowanka przedmiotowy, dyrektywny; podmiotowy, niedyrektywny;

Różnice między nauczaniem transmisyjnym a interpretacyjnym

Według potocznego myślenia, nauczyciel i szkoła ma wyposażyć ucznia w niezbędną wiedzę, umiejętności i wartości, a do tego wychować na porządnego człowieka, który będzie w przyszłości służyć społeczeństwu. Nietrudno wobec takich postulatów o bunt ze strony uczniów i marginalizację znaczenia szkoły w życiu dzieci. We wspomaganie dziecka w rozwoju muszą być zaangażowani i rodzice, i nauczyciele, i rówieśnicy, i sam maluch. Zasadnicze znaczenie odgrywa natomiast świadomość, odpowiedzialność, wolność, samodzielność, samowystarczalność i dążenie do przeżywania satysfakcjonującego życia.

W tabeli przedstawiono różnice między transmisyjnym (tradycyjnym) modelem nauczania, a modelem interpretacyjnym, bliskim rozumieniu wspomagania ucznia w rozwoju.

| MODEL NAUCZANIA | TRANSMISYJNY | INTERPRETACYJNY | | Postawa nauczyciela wobec wiedzy | specjalizacja przedmiotowa; traktowanie wiedzy jako zbioru faktów do zapamiętania; bierność poznawcza; dążenie do „jedynie słusznych” rozwiązań i interpretacji; | interdyscyplinarność nauczania; traktowanie wiedzy jako środka do rozumienia świata; ciekawość poznawcza; tolerancja na złożoność; | | Stosunek do świata | fragmentaryczność; ograniczanie; | wieloaspektowość; otwartość na zmiany; | | Cel uczenia się | przyswojenie treści programowych; | samodzielne dojście do wiedzy; | | Cel nauczania | nastawienie na efekt końcowy; przygotowanie do egzaminów; | nastawienie na sam proces uczenia się; rozwijanie kompetencji uczniów; | | Styl nauczania | dyrektywny; | niedyrektywny; | | Preferowane metody nauczania | podające – wykład, podręcznik; | aktywizujące i problemowe – projekty, Internet, własne doświadczenia; | | Preferowane typy dyskursu | rozmowa kierowana; | dialog i dyskusja; | | Rodzaj motywacji | motywacja zewnętrzna, np. system kar i nagród, oceny; | motywacja wewnętrzna, np. wzbudzanie zainteresowań; | | Odpowiedzialność za proces kształcenia | nauczyciel; | nauczyciel i uczniowie; | | Relacje nauczyciel-uczniowie | asymetryczne; dominuje pozycja nauczyciela; | partnerskie; oparte na współpracy i negocjacjach; |

Aby wspomaganie w rozwoju było efektywne, wymaga specyficznych cech i właściwości od edukatora, np. empatii, ciepła, opiekuńczości, zrozumienia, autentyzmu, otwartości, szacunku i postawy bezwarunkowej akceptacji indywidualności dziecka. Zadaniem nauczyciela we wspomaganiu ucznia w rozwoju jest przede wszystkim wspieranie wysiłków dziecka w urzeczywistnianiu jego potencjału. Nauczyciel ma zachęcać dzieci do samodzielnego podejmowania działań z poczuciem pełnej odpowiedzialności za ich wynik, wzmacniać zdolność inteligentnego wyboru i kierowania swoim zachowaniem, stymulować do pracy dla własnej satysfakcji, a nie zyskania aprobaty otoczenia, rozwijać zdolności współpracy w grupie i umiejętność krytycznej analizy. Szkoła ma akceptować cele i potrzeby uczniów oraz uznawać ich wartości i uczucia. Ponadto należy stworzyć atmosferę aktywizacji i zrozumienia, wolną od gróźb i przymusu.

Czasami wspomaganie w rozwoju utożsamia się z edukacją obywatelską albo kształceniem otwartym lub prozdrowotnym. Niestety progresywny model nauczania spotkał się z wieloma głosami krytyki. Zwracano głównie uwagę na brak precyzyjnych celów edukacji i podkreślano, że określenie „wszechstronny rozwój osoby” jest mało konkretne. Zarzucano brak widocznych efektów kształcenia, złe pojmowanie kształcenia niedyrektywnego, propagowanie, tzw. miękkiej pedagogiki, brak adekwatnych sposobów oceniania i chaos organizacyjny. Bez względu jednak na niedostatki koncepcji wspomagania dziecka w rozwoju, wydaje się, że kooperacja na linii uczeń-nauczyciel sprzyja kształtowaniu się wysokiego poczucia własnej wartości u wychowanków i przekonania o swojej kompetencji. Zasadne zatem jest, by dążyć do ewolucji indywidualnego podejścia do dziecka i wzmacniać profesjonalizm osób podejmujących się kształcenia wedle założeń wsparcia maluchów w rozwoju, z poszanowaniem dla ich osobowości, preferencji, kreatywności i wyborów.

Bibliografia

  • Barnes D., Nauczyciel i uczniowie. Od porozumiewania się do kształcenia, WSiP, Warszawa 1988, ISBN 83-02-03475-4.
  • Hamer H., Klucz do efektywności nauczania, „Veda”, Warszawa 1994, ISBN 83-85584-21-8. Śliwerski B., Współczesne teorie i nurty wychowania, Impuls, Kraków 2005, ISBN 83-7308-582-3.

Wychowanie i psychologia ucznia

Komentarze

dyskusje na forum

Artykuły Wspomaganie w rozwoju
Wspomaganie w rozwoju

Moralność dzieci w wieku szkolnym

, niż wpojone dotychczas dziecku zasady i normy społeczne. Rozwój moralny Piaget - psycholog dziecięcy - uważa, że dzieci rozpoczynające naukę (...) w szkole - w wieku ok. 7 lat - wchodzą na drugie stadium rozwoju...

Wspomaganie w rozwoju

Ile waży tornister ucznia?

Ile waży tornister ucznia?

Ciężkie jest życie ucznia! I to wcale nie w przenośni. Wiedza niestety nie tylko kosztuje, ale i swoje waży. Obecnie w tornistrze uczeń nosi bibliotekę ze sklepem papierniczym w jednym. Każdy przedmiot to co najmniej jedna książka plus ćwiczenia w formacie...

Wspomaganie w rozwoju

Zajęcia dla ucznia

Zajęcia dla ucznia

minut, obowiązek odrabiania lekcji to zadania, które wcale nie są łatwe do realizacji. Jak zachęcić małego ucznia do rozwoju? Czym go zainspirować

Wspomaganie w rozwoju

Jak zachęcić ucznia do nauki?

Jak zachęcić ucznia do nauki?

; o tym, co może stać się później. Takie rozmowy rozwijają wyobraźnię dziecka, a oprócz tego wspólne spędzanie czasu i wymiana przemyśleń są bardzo ważne dla rozwoju malucha.

Wspomaganie w rozwoju

Czterodniowy tydzień w szkole poprawia wyniki w nauce

Czterodniowy tydzień w szkole poprawia wyniki w nauce

Weekend trwający 3 dni i krótszy tydzień nauki? To marzenie wielu uczniów, które wcale nie należy do sfery fantazji. Takie rozwiązanie wprowadziło wiele (https://parenting.pl/portal/tego-szkola-nie-nauczyla-a-powinna) w Stanach Zjednoczonych. Jak wydłużenie...

Wspomaganie w rozwoju

Chłopiec idzie do szkoły

Chłopiec idzie do szkoły

do rozwoju małych chłopców? Jaka aktywność? Bardzo cenna jest dla takich dzieci możliwość poznawania świata poprzez osobiste doświadczenie. Chłopiec

Wspomaganie w rozwoju

Mały urwis

Mały urwis

Jak nie nauczyć dziecka złych nawyków? Często rodzice nieświadomie „programują" swoje dzieci na małe potworki - sprawdź jak uniknąć takich sytuacji.

Wspomaganie w rozwoju

Dziecko idzie do szkoły

Pierwszy dzień w szkole to duże wydarzenie dla każdego dziecka. Aby świeżo upieczony uczeń dobrze wspominał początek swojej edukacji, warto przygotować go na tę okazję. Nie wystarczy szkolna wyprawka i szykowne ubranie. Pierwszy dzień szkoły warto najpierw...

Wspomaganie w rozwoju

Zabawy dla uczniów

ekspansywność, potrzebują dużo przestrzeni do tego, by żyć. Uczniowie na tym etapie rozwoju są notorycznie zabiegani, poszukujący nowych znajomości i kontaktów (...) zabawy i przejść do etapu rozwiązywania prawdziwych problemów na miarę...