Nieprawidłowości w obrębie płodu

Po zapłodnieniu komórki jajowej dochodzi do kolejnych podziałów komórkowych. Nowo powstałe komórki dzielą się na dwie główne grupy – węzeł zarodkowy oraz tzw. trofoblast. Z węzła zarodkowego rozwijają się wszystkie tkanki płodu, natomiast trofoblast przekształca się w łożysko i błony płodowe – czyli środowisko otaczające zarodek. Zaburzenia rozwoju węzła zarodkowego i trofoblastu mogą być przyczyną poronienia lub obumarcia ciąży.

Puste jajo płodowe to rodzaj poronienia samoistnego, w którym stwierdza się w badaniu USG brak zarodka przy obecności pozostałych elementów jaja płodowego, czyli błon płodowych, łożyska i płynu owodniowego. Tak jak inne poronienia występujące w pierwszym semestrze, puste jajo płodowe najczęściej powstaje na skutek zaburzeń chromosomalnych.

Przyczyną pustego jaja płodowego jest zahamowanie rozwoju grupy komórek, z których rozwija się zarodek. Dochodzi zwykle do wytworzenia łożyska, ale jego budowa oraz unaczynienie są nieprawidłowe. W pustym jaju płodowym niektóre białka charakterystyczne dla ciąży, takie jak np. alfa-fetoproteina produkowane są w nieprawidłowych ilościach. Podejrzewa się, że rozwój pustego jaja płodowego może mieć związek z niewydolnością ciałka żółtego.

Ciąża zaśniadowa rozwija się jako rezultat błędu genetycznego po zapłodnieniu, który prowadzi do rozrostu tkanki, zwanej zaśniadem. Zaśniad groniasty składa się z nieprawidłowych elementów łożyska, które rozwijają się zamiast zarodka w macicy. Pomimo tego, że zaśniad strukturalnie w niczym nie przypomina prawidłowego embrionu, imituje on objawy normalnej ciąży. Wzrost zaśniadu jest natomiast szybszy w porównaniu do rozwoju zarodka.

W diagnostyce zaśniadu obserwuje się podwyższony w porównaniu do prawidłowej ciąży poziom gonadotropiny kosmówkowej (hCG), a zwłaszcza jej podjednostki beta.

Cechy charakterystyczne dla zaśniadu to:

• podwyższone wartości podjednostki beta hCG,
• nadmierne powiększenie macicy w stosunku do wieku ciążowego,
• krwawienie z pochwy.

Dla postawienia właściwego rozpoznania najlepszą metoda jest badanie ultrasonograficzne miednicy mniejszej, zwłaszcza ultrasonografia przezpochwowa i zestawienie wyniku z poziomem beta hCG. Szybka diagnostyka i właściwe leczenie, polegające na opróżnieniu jamy macicy z nieprawidłowej masy tkankowej są bardzo ważne, gdyż istnieje ryzyko przekształcenia się zaśniadu w tzw. przetrwałą chorobę trofoblastyczną oraz rozwoju raka kosmówki.

Zaburzenia chromosomalne są najczęstszą przyczyną poronienia. Najczęściej stwierdzane wady chromosomalne w poronionych zarodkach to trisomie, czyli występowanie dodatkowego chromosomu w komórkach ciała. Zagadnienie to jest jednak złożone i nie zawsze nieprawidłowości w obrębie chromosomów to przyczyny przedwczesnego zakończenia ciąży. Jedna z teorii głosi, że poronienie może wynikać z działania układu odpornościowego matki, który atakuje nieprawidłowo rozwijający się zarodek, prowadząc do jego obumarcia.

Inną próbą wyjaśnienia tego zjawiska jest mechanizm, w którym zarodek rozwija się do momentu, aż nagromadzenie błędów genetycznych doprowadzi do zahamowania jego wzrostu. Może to wynikać z nieobecności pewnych genów, odpowiedzialnych za dalsze podziały komórkowe i różnicowanie się tkanek. Od tego, które geny są obecne może więc wynikać to, że pewne ciąże z zaburzeniami chromosomalnymi kończą się poronieniem, inne zaś trwają aż do momentu urodzenia się dziecka.

Szereg zaburzeń rozwojowych płodu może również powodować poronienie. Przyczyną nieprawidłowego rozwoju tkanek i układów mogą być zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe.

Najczęstsze zaburzenia rozwojowe płodu, które przyczyniają się do poronienia to:

• wady układu nerwowego (zaburzenia cewy nerwowej),
• wady serca,
• wady układu moczowego (brak nerek, wady pęcherza moczowego i cewki moczowej.

Nieprawidłowości w budowie pępowiny mogą powodować zaburzenia w transporcie składników odżywczych do płodu i tym samym przyczynić się do poronienia. Sznur pępowinowy zaczyna rozwijać się w piątym tygodniu od zapłodnienia. Jest strukturą, przez którą płód czerpie substancje niezbędne do życia, a wydala szkodliwe produkty przemiany materii. Pępowina ulega stopniowemu wydłużeniu do ok. 60 cm i zawiera w sobie trzy naczynia – dwie tętnice oraz jedną żyłę.

Możliwe zaburzenia w budowie pępowiny to jej nieprawidłowa długość, niewłaściwe połączenie z łożyskiem, zapętlenie lub zwężenie. Incydenty związane z pępowiną jako przyczyną poronienia należą raczej do rzadkości, niemniej zapętlenie się pępowiny lub powstanie supła może doprowadzić do obumarcia ciąży. Nie zawsze supeł na pępowinie wywołuje poronienie – dopóki jest luźny, umożliwia prawidłowy przepływ substancji odżywczych. Natomiast jeśli dojdzie do jego zaciśnięcia możliwe jest odcięcie płodu od utlenowanej krwi. Ogółem tylko 5% supłów pępowiny doprowadza do poronienia.

Jedną z najczęstszych przyczyn poronień są zaburzenia w obrębie rozwijającego się płodu. Są to głównie nieprawidłowości wynikające z błędów genetycznych, prowadzące do patologii tkanek płodu lub łożyska. Wyróżnia się wśród nich wady różnicującego się zarodka i trofoblastu (puste jajo płodowe, zaśniad groniasty) oraz wady genetyczne płodu. Możliwe są także nieprawidłowości ze strony pępowiny, choć jako przyczyny poronienia należą do rzadkości. W większości przypadków przedstawione powyżej wady w obrębie płodu doprowadzają do poronienia na wczesnym etapie ciąży.

Źródła

1. Wielgoś M. Diagnostyka prenatalna z elementami perinatologii, Via Medica, Gdańsk 2009, ISBN 978-83-7555-179-2
2. Bręborowicz G. Ciąża wysokiego ryzyka, Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 2010, ISBN 83-7314-059-2
3. Dębski R. Ginekologia kliniczna Tom 1-3, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-013-9
4. Florjański J. (red.), 80 przypadków ginekologiczno-położniczych, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-31-6