Niepożądane odczyny poszczepienne - co warto o nich wiedzieć?

"Reakcje organizmu po podaniu szczepionek mogą być różnorodne, jednak nie wszystkie są reakcjami niepożądanymi. Stosunkowo często występują tzw. fizjologiczne reakcje po szczepieniu, często utożsamiane z niepożądanymi odczynami po szczepieniu. Natężenie tych reakcji oraz czas utrzymywania się jest na ogół dość krótki i przeważnie samoistnie przechodzą" – mówiła w ramach akcji "Zaszczep się wiedzą" dr Iwona Paradowska-Stankiewicz. Zaznacza jednocześnie, że różnica pomiędzy NOP-em a fizjologicznym odczynem jest bardzo niewielka.

Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że "niepożądanym odczynem poszczepiennym jest objaw chorobowy pozostający w związku czasowym z wykonanym szczepieniem ochronnym”. Aby jednak można było stwierdzić, czy reakcja jest NOP-em, lekarz musi ocenić, czy pomiędzy szczepieniam a wystąpieniem odczynu faktycznie istnieje realny związek. Po podaniu szczepionki mogą przecież wystąpić okoliczności sprzyjające np. pojawieniu się gorączki.

W praktyce, NOP-em jest po prostu nadmierna reakcja na składniki szczepionki. Może mieć ona charakter łagodny, poważny lub ciężki i wymaga zgłoszenia do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE).

Po szczepieniu może też dojść do reakcji fizjologicznej, spodziewanej. Mowa tutaj o obrzęku w miejscu wkłucia czy gorączce. W końcu wstrzykujemy do organizmu antygeny wirusów, a to musi dać o sobie znać. Układ immunologiczny ma prawo zareagować na takiego "gościa".

Przeczytaj także: Niebezpieczny trend: zdrowie dzieci powierzają obcym

Występowanie niepożądanych odczynów poszczepiennych jest dokładnie monitorowane przez służby medyczne i sanitarne. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 roku określa klasyfikację NOP-ów, wskazując na ich nasilenie. Możemy zatem mówić o niepożądanych odczynach poszczepiennych łagodnych, poważnych i ciężkich.

- Niepożądanym odczynem łagodnym będzie ból o niewielkim nasileniu, miejscowy obrzęk w miejscu wkłucia, zaczerwienienie, niewysoka gorączka, zaburzenia ruchomości. Należy podkreślić, że obserwujemy tutaj pełny powrót do zdrowia – wyjaśnia dr Iwona Paradowska-Stankiewicz.

NOP-em o stopniu poważnym będzie natomiast znaczny obrzęk w miejscu wkłucia, silne zaczerwienienie, wysoka gorączka. Objawy te jednak nie wymagają hospitalizacji, nie prowadzą bowiem do trwałego uszczerbku na zdrowiu, nie zagrażają także życiu.

Reakcją poszczepienną o stopniu ciężkim są wszelkie odczyny, które mogą wymagać pobytu w szpitalu lub stwarzać ryzyko dla utraty zdrowia lub życia.

Przeczytaj także: 26 lat pracował nad szczepionką. "Moi rodzice widzieli, jak błonica zabija nastolatków"

Liczba niepożądanych odczynów poszczepiennych rośnie w Polsce z roku na rok. W 2013 roku było to 1848 przypadków, rok później już 2364, a w roku 2015 Główny Inspektorat Sanitarny odnotował 2111 takich zjawisk. Co się stało? - Zwiększyliśmy czułość systemu – ocenia dr Iwona Paradowska-Stankiewicz, krajowa konsultant ds. epidemiologii.

Dr Stankiewicz osobiście analizuje każdy zgłoszony przypadek NOP. Mówi wprost: - Mamy więcej zgłoszeń. Wynika to z faktu, że rodzice są coraz bardziej świadomi problemu i coraz częściej informują lekarzy o niepokojących objawach, które pojawiły się po podaniu szczepionki.

Jakie są jednak przyczyny NOP-ów? Takie odczyny mogą wynikać z indywidulanej reakcji organizmu, przyczyną może być także niezdiagnozowana jeszcze choroba oraz błąd wykonania lub podania szczepionki. Takim błędem mogą być np. skażenie serii szczepionki przy pakowaniu, zła dawka, nieprawidłowe przygotowanie preparatu lub jego przechowywanie czy nieuwzględnianie indywidualnych przeciwwskazań do szczepienia.

Przeczytaj także: “Efekty widoczne już za 3 lata”. Będzie mniej ciężko chorych dzieci

System monitoringu niepożądanych odczynów poszczepiennych funkcjonuje w Polsce od 1996 roku. Proces zgłaszania regulują dodatkowo ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzanie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania.

Lekarz, który podejrzewa NOP, ma obowiązek zgłosić ten fakt do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Ma na to 24 godziny. Zgłoszenie, w ciągu godziny powinno być przekazane o szczebel wyżej, czyli do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, a ten w ciągu następnej godziny zobowiązany jest poinformować Główny Inspektorat Sanitarny.

Oprócz tego, niepożądane odczyny poszczepienne mogą zgłaszać sami rodzice, nawet bez konsultacji z lekarzem. Mogą to zrobić na stronie Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Każdy wniosek jest sprawdzany i przesyłany do bazy danych Światowej Organizacji Zdrowia. Trafia także do europejskiej bazy danych, która gromadzi informacje na temat działań niepożądanych leków i preparatów medycznych.

Przeczytaj także: Przedszkola tylko dla zaszczepionych? Kontrowersyjny pomysł w Krakowie

Źródła

1. szczepienia.gis.gov.pl, zaszczepsiewiedza.pl, isap.sejm.gov.pl