Najczęstsze problemy ze wzrokiem u dzieci – kiedy iść do okulisty?

Problemy ze wzrokiem u dzieci mogą mieć różne podłoże i nie zawsze są od razu widoczne dla rodzica. Najczęściej dotyczą wad refrakcji, takich jak krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm, ale u najmłodszych pacjentów diagnozuje się także zez oraz niedowidzenie. Warto pamiętać, że dziecko często nie zdaje sobie sprawy, że widzi gorzej – traktuje swój sposób widzenia jako "normalny". Dlatego tak istotna jest czujność opiekunów oraz znajomość najczęstszych problemów, które mogą wpływać nie tylko na komfort widzenia, ale również na naukę, koncentrację i codzienne funkcjonowanie.

Najczęściej diagnozowaną wadą wzroku u dzieci jest krótkowzroczność. Badanie SW Research przeprowadzone we wrześniu 2024 roku wskazuje, że tę wadę wzroku zdiagnozowano u ponad połowy (58%) polskich dzieci z wadami wzroku w wieku od 3 do 15 lat.1  

Krótkowzroczność objawia się niewyraźnym widzeniem przedmiotów znajdujących się w oddali, podczas gdy to, co blisko, pozostaje ostre. Sygnały świadczące o miopii to również:

• mrużenie oczu, np. podczas patrzenia na telewizor;
• przybliżanie się do ekranu lub trzymanie książki niemal przy samej twarzy;
• pocieranie oczu, np. podczas odrabiania lekcji;
• trudności z koncentracją lub niechęć do podejmowania aktywności wymagających precyzyjnego widzenia daleko;
• przechylanie głowy podczas patrzenia.

Jeszcze kilkanaście lat temu pierwsze objawy krótkowzroczności pojawiały się głównie u starszych dzieci, jednak dziś coraz częściej obserwuje się je już na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Dodatkowo wada ta ma tendencję do dynamicznego pogłębiania się – nierzadko nawet o jedną dioptrię w ciągu roku. W praktyce oznacza to konieczność częstej zmiany okularów i stałej kontroli wzroku.

Nadwzroczność (dalekowzroczność) sprawia, że dziecko lepiej widzi przedmioty znajdujące się dalej niż te blisko. W praktyce może to oznaczać trudności z czytaniem, szybkie zmęczenie oczu podczas nauki oraz niechęć do rysowania czy pisania. Dziecko może też skarżyć się na bóle głowy lub problemy z koncentracją.

Astygmatyzm powoduje, że obraz jest niewyraźny i zniekształcony – zarówno z bliska, jak i z daleka. Dziecko może widzieć linie jako falujące lub rozmyte, często mruży oczy, aby poprawić ostrość widzenia. Typowe objawy to także bóle głowy oraz szybkie zmęczenie wzroku.

Zez to zaburzenie ustawienia oczu, w którym jedno oko patrzy prosto, a drugie "ucieka" w bok, do góry lub w dół. Problem ten nie jest tylko estetyczny – może prowadzić do zaburzeń widzenia obuocznego. Dlatego bardzo ważna jest szybka diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia, które zwiększa szansę na prawidłowy rozwój wzroku.

Niedowidzenie to sytuacja, w której jedno oko widzi słabiej, mimo dobrze dobranej korekcji i braku zmian anatomicznych. Mózg zaczyna "ignorować" obraz z tego oka, co prowadzi do trwałego pogorszenia widzenia. Problem bywa trudny do zauważenia, ponieważ dziecko korzysta głównie z lepszego oka i nie zgłasza żadnych dolegliwości.

Jeśli zauważysz u dziecka niepokojące objawy, takie jak mrużenie oczu, bóle głowy czy trudności z koncentracją, warto jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą. Brak wyraźnych sygnałów nie oznacza jednak, że wszystko jest w porządku – wiele problemów ze wzrokiem rozwija się bezobjawowo. Dlatego regularne badania są kluczowe, aby na bieżąco monitorować rozwój wzroku dziecka.

Pierwszą wizytę okulistyczną zaleca się już w pierwszym roku życia. Kolejne powinny odbyć się przed rozpoczęciem przedszkola oraz szkoły, a następnie profilaktycznie – najlepiej raz w roku. Warto przy tym pamiętać, że opieka nad wzrokiem dziecka często obejmuje współpracę dwóch specjalistów. Okulista ocenia ogólny stan zdrowia oczu i – w razie potrzeby – wykonuje badanie po rozszerzeniu źrenic, które pozwala dokładnie określić wadę wzroku. Z kolei optometrysta bada ostrość widzenia i funkcje wzrokowe oraz dobiera odpowiednią korekcję.

Jedną z najważniejszych przyczyn wad wzroku u dziecka jest genetyka – jeśli jedno lub oboje rodziców mają wadę wzroku, ryzyko jej wystąpienia u potomka znacząco rośnie. Nie jest to jednak jedyny czynnik, który decyduje o kondycji wzroku. Coraz większą rolę odgrywają także czynniki środowiskowe oraz codzienne nawyki, które mogą zarówno sprzyjać rozwojowi wad, jak i je ograniczać.

Długotrwała praca z bliska, czyli czytanie, pisanie lub korzystanie z urządzeń elektronicznych, nadmiernie obciąża oczy. Szczególnie niekorzystne jest korzystanie ze smartfonów trzymanych bardzo blisko twarzy przez długi czas, bez przerw. Taki sposób codziennego funkcjonowania w dużym stopniu przyczynia się do narastania problemu krótkowzroczności.

Nie bez znaczenia pozostaje także ograniczony kontakt z naturalnym światłem. Badania pokazują, że u dzieci spędzające więcej czasu na świeżym powietrzu rzadziej rozwija się krótkowzroczność lub postęp wady jest w ich przypadku wolniejszy. Światło dzienne wspiera prawidłowy rozwój oka, dlatego eksperci zalecają minimum dwie godziny dziennie aktywności na zewnątrz. To prosty, a jednocześnie bardzo skuteczny element profilaktyki.

Standardowa korekcja poprawia ostrość widzenia, ale nie spowalnia rozwoju wady. Dlatego coraz większy nacisk kładzie się na tzw. kontrolę krótkowzroczności. Obejmuje ona zarówno odpowiednio dobrane metody, m.in. specjalistyczne soczewki okularowe, jak i zmianę codziennych nawyków. W niektórych przypadkach stosuje się również krople z niską dawką atropiny, choć decyzja o ich użyciu zawsze powinna należeć do specjalisty. Skuteczność tych działań znajduje potwierdzenie w badaniach klinicznych oraz wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Jednym z nowoczesnych i coraz częściej rekomendowanych rozwiązań w przypadku krótkowzroczności u dzieci są soczewki okularowe wykorzystujące technologię D.I.M.S. (Defocus Incorporated Multiple Segments), znane jako MiYOSMART. Nie tylko korygują one wadę, ale też – dzięki specjalnej konstrukcji – pomagają spowalniać jej postęp w sposób bezpieczny i nieinwazyjny. Takie soczewki składają się z dwóch obszarów: centralnej strefy optycznej zapewniającej wyraźne, ostre widzenie oraz otaczającego ją obszaru rozogniskowania o strukturze przypominającej plaster miodu. 

Skuteczność technologii D.I.M.S. została potwierdzona w badaniach klinicznych. Wykazano, że regularne stosowanie soczewek tego typu może spowolnić progresję krótkowzroczności średnio nawet o ok. 60% w porównaniu do standardowych soczewek jednoogniskowych2. Długoterminowe obserwacje pokazują również, że efekt ten utrzymuje się przez wiele lat stosowania. Warto jednak pamiętać, że ich dobór powinien zawsze odbywać się w porozumieniu ze specjalistą, a same soczewki dostępne są wyłącznie w certyfikowanych salonach optycznych.

Soczewki okularowe MiYOSMART służą do korekcji i spowalniania progresji krótkowzroczności u dzieci. 

Producent: Hoya Holdings B.V. Podmiot prowadzący reklamę: Hoya Lens Poland sp. z o.o.

To jest wyrób medyczny. używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą

Bibiografia:

1. SW Research, Raport z badania opinii "Wzrok dzieci po pandemii", wrzesień 2024.
2. Lam CSY, Tang WC, Tse DY, et al. Defocus Incorporated Multiple Segments (DIMS) spectacle lenses slow myopia progression: a 2-year randomised clinical trial. Br J Ophthalmol. 2020;104(3):363-8. DOI: 10.1136/bjophthalmol-2018-313739.