Aksjologia: co to za nauka, przedstawiciele, najważniejsze pojęcia

Aksjologia, choć nie była jeszcze znana pod tą nazwą, zajmowała filozofów od zarania dziejów. Próbowali oni odpowiedzieć na pytanie, czym jest dobro i co jest najwyższą wartością w życiu człowieka.

Przedmiotem aksjologii są:

• kategorie wartościowania,
• analiza natury wartości,
• próba odpowiedzi na pytanie, co stanowi najwyższą wartość (tzw. summum bonum),
• badanie społecznego funkcjonowania wartości na przestrzeni różnych epok,
• dotarcie do źródeł i mechanizmów powstawania wartości,
• pojęcie piękna,
• przeżycia estetyczne, wartości estetyczne.

Akskologia jest tematem podejmowanym w różnych naukach, m.in. w kulturoznawstwie, literaturoznawstwie, historii, pedagogice, religioznawstwie, socjologii, pychologii, politologii.

Badacze zajmujący się aksjologią próbują odpowiedzieć na pytania:

• co jest w życiu ważne?
• z czego nie jesteśmy w stanie w życiu zrezygnować?
• co jesteśmy w stanie poświęcić dla danej wartości?

Główne problemy historycznej i współczesnej sfery aksjotycznej to m.in. autentyczność, wielokulturowość, tożsamość, zło, melancholia, utopia, resentyment, jurodstwo.

Termin 'aksjologia' po raz pierwszy został użyty w literaturze przez Paula Lapiego w "Logique de la volonté" (1902) oraz Eduarda von Hartmanna w "Grundriss der Axiologie" (1908).

Źródeł tej nauki należy szukać w filozofii, jak również w obowiązujących systemach prawnych.

Aksjologią zajmował się m.in. Immanuel Kant, niemiecki filozof doby oświecenia. Współczesna nauka z zakresu aksjologii opiera się jednak na teoriach Rudolfa Hermanna Lotze, żyjącego w XIX wieku niemieckiego logika i filozofa. Nawiązywali do niej ponadto:

• Alexius Meinong,
• R. Müller-Freienfels,
• Franz Brentano,
• Dietrich von Hildebrand.

W Europie aksjologia stała się popularna za sprawą takich filozofów jak:

• Wilhelm Windelband,
• Heinrich Rickert,
• Max Scheler,
• Nicolai Hartmann,
• George Edward Moore,
• R.B. Perry.

W Polsce aksjologia była przedmiotem badań:

• Floriana Znanieckiego,
• Władysława Tatarkiewicza,
• Romana Ingardena,
• Józefa Tischnera.

Powtarzając wiadomości z zakresu aksjologii, pamiętać, aby przypomnieć sobie takie hasła jak:

• Obiektywizm aksjologiczny – pogląd, zgodnie z którym wartości (etyczne i estetyczne) istnieją niezależnie od odbierającej je świadomości.
• Subiektywizm aksjologiczny – uzależnia sądy o wartościach od osobistych uczuć i emocji (wrażeń, reakcji).
• Aksjosfera – łącznik między tym, co na zewnątrz, a tym co wewnątrz (w nas samych); jest dynamiczna i zmienna (może ulegać przekształceniom pod wpływem warunków historyczno-społecznych).