Polskie stroje ludowe

Polska stroje ludowe ma jedyne w swoim rodzaju. Budzą zachwyt na całym świecie. W różnych regionach kraju prezentują się inaczej, co ma związek m.in. z warunkami klimatycznymi, typem gospodarki czy historią miejsca, w których powstawały.

Strój ludowy był noszony od święta. Był to reprezentacyjny element garderoby, wkładany m.in. na obrzędy związane ze świętami w kościele katolickim, a także na wesela i pogrzeby.

Dziś stroje ludowe szyte są najczęściej na potrzeby muzeów i zespołów folklorystycznych. Wyjątkiem jest strój zakopiański, który do dziś zajmuje szczególne miejsce w garderobie górali. Ubierają go m.in. w dniu ślubu, chrzcin oraz na uroczystości kościelne.

Stroje regionalne były bardzo szanowane. Dbano o nie w sposób szczególny. Niekiedy też przekazywano je z pokolenia na pokolenie.

Pomorze

• strój kaszubski
• strój kociewski
• strój borowiacki
• strój mazurski

Wielkopolska i Kujawy

• strój kujawski
• strój pałucki
• strój biskupiański
• strój szamotulski
• strój krajeński
• strój kościański

Śląsk

• strój karkonoski
• strój wrocławski
• strój cieszyński
• strój pszczyński
• stroje Górali śląskich
• strój Górali czadeckich
• strój Lachów śląskich

Mazowsze, Sieradzkie i Łęczyckie

• strój łęczycki
• strój sieradzki
• strój krzczonowski
• strój łukowski
• strój radzyński
• strój łowicki
• strój sannicki
• strój kołbielski

Małopolska

• strój krakowski
• strój Lachów sądeckich
• strój opoczyński
• strój świętokrzyski
• strój pogórzański
• Strój Górali podhalańskich
• strój górali beskidzkich
• strój górali podhalańskich
• strój górali żywieckich
• strój spiski
• strój orawski
• strój górali sądeckich
• strój łemkowski
• strój bojkowski

Polski strój ludowy składał się z kilku elementów. I tak np. strój śląski z okolic Bytomia prezentował się następująco:

• mężczyźni nosili kapelusze (kanie, a zimą tchórzówki), koszule szyte były z lnu lub bawełny z kołnierzykiem ozdobionym mereżką, pod którym wiązano jedwabną chustę; spodnie (tzw. jelenioki) szyte były z żółtej irchy; kamizelka (bruclek) zapinana była na ozdobne metalowe guziki; buty były czarne z cholewami (tzw. kropy)
• panny zakładały na głowę wianek ze sztucznych kwiatów i błyskotek z długimi wstęgami z tyłu, mężatki – czepiec; koszule były gładkie; spódnice szyte były z kilku metrów tkanin (z tyłu ułożone w fałdki, z przodu gładkie), zakładano na nie fartuch (zapaskę); kobiety nosiły też gorsety szyte z jednobarwnych sukiennych tkanin.

Kobiecy strój ludowy Śląska uzupełniały wstążki i biżuteria, zwłaszcza korale noszone po kilka sznurów.

Śląski strój ludowy (elementy)

Części stroju ludowego na przykładzie stroju śląskiego z okolic Bytomia:

• bizoki (sukienne spodnie z długimi prostymi nogawkami, czarne lub granatowe)
• bruclek (męska kamizelka)
• chwost (zdoba męskich okryć wierzchnich)
• ciasnocha (płócienna koszula kobieca)
• galanda (wieniec z kolorowych sztucznych kwiatów z czerwoną różą na środku)
• jakla (wierzchnie okrycie kobiece)
• jedbowka (jedwabna chustka)
• jelenioki (irchowe spodnie)
• kabotek (płócienna koszula z sięgającymi do łokcia rękawami)
• kamzela (męski kaftan z rękawami)
• kania (męski filcowy kapelusz)
• kiecka (spódnica z doszytym stanikiem)
• płoszcz (męskie okrycie wierzchnie sięgające do połowy łydek)
• purpurka (płócienna czerwona chustka)
• stanik (górna część kiecki)
• stanik z kiełbasą (stanik z watowaną i pikowaną podkładką doszytą w pasie)
• szaltuch (chustka noszona jako okrycie wierzchnie)
• sztyblety (obuwie męskie z gumowymi klinami po bokach)
• tchórzówka (męska czapka noszona zimą)
• wierzcheń (sukienny gorset)

Stroje ludowe zmieniały się na przestrzeni lat, przede wszystkim pod wpływem mody obowiązującej wśród bogatszych mieszkańców miast i dworów. Nawiązywano też do wojskowych mundurów.

Inne były też stroje panien i kawalerów, a inne mężatek i żonatych. Młodzi mieli pozwolenie na tkaniny jasne, wyraziste. Młodzi mężczyźni zdobili swoje kapelusze. Nosili też bardziej ozdobne kamizelki i kaftany.

Stroje ludowe przestały być powszechnie ubierane na przełomie XIX i XX wieku, i co ciekawe, szybciej do szafy odwiesili je mężczyźni.

Jesli chcecie razem z dzieckiem poszerzyć wiedzę na ten temat i dowiedzieć się, jak wyglądają stroje ludowe w Polsce, możecie zajrzeć do Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Jest to seria wydawnicza Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, która ukazuje się od 1949 r. W poszczególnych zeszytach szczegółowo opracowano stroje ludowe z poszczególnych regionów Polski.