Galaktyka i jej typy: spiralna, eliptyczna, soczewkowata i nieregularna

Galaktyki to ogromne skupiska gwiazd, gazu międzygwiezdnego, pyłu, planet oraz ciemnej materii. Do najczęściej wymienianych rodzajów galaktyk zalicza się spiralne, eliptyczne, soczewkowate i nieregularne. Każda galaktyka z konkretnej kategorii jest podoba do innych w tym samym typie. Wszystkie mają podobną budowę - składają się z:

• jądra galaktycznego (bardzo gęste skupisko gwiazd), wokół którego znajduje się dysk, mający - w zależności od typu galaktyki - inny kształt;
• tak zwanego halo galaktycznego, czyli zewnętrznego obszaru złożonego z dużej ilości struktur, krążących wokół osi symetrii galaktyki.

Przyjmuje się, że istnieje około 200 miliardów galaktyk.

Pierwszy z typów galaktyk - galaktyki spiralne, są bardzo charakterystyczne. Składają się z jądra i kilku ramion, dlatego ich wygląd można porównać do wiatraka lub wiru. Zazwyczaj ramiona są dwa, o wiele rzadziej spotykane są te z trzema czy czterema ramionami.

W ramionach galaktyki tworzą się młode gwiazdy. Mieszczą się tam także mgławice w licznej ilości. Warto dodać, że ponad 60% galaktyk stanowią właśnie galaktyki spiralne (poza galaktykami karłowatymi). Galaktyki spiralne zostały podzielone na dwie grupy - w pierwszej znajdują się spiralne bez poprzeczki (jest to typ S), zaś w drugiej są z poprzeczką (typ SB).

Galaktyka eliptyczna swoją nazwę wzięła od kształtu. Ten typ galaktyki ma kulistą symetrię, przypomina kształtem elipsę, nie ma ramion. Wyróżnia się niewielkim rozmiarem i ma niedużą ilość pyłu międzygwiezdnego oraz gazu.

Taka galaktyka jest raczej spłaszczona; określa się stopień spłaszczenia 0-7, gdzie 7 to największy stopień spłaszczenia, zaś 0 najmniejszy. Ten typ galaktyk zawiera raczej galaktyki o niewielkich rozmiarach. Galaktyka eliptyczna ma oznaczenie E, a do jej grupy zalicza się m.in. karłowatą galaktykę M32, która zlokalizowana jest w Andromedzie.

Galaktyki soczewkowate uznaje się za formę przejściową pomiędzy galaktyką spiralną a eliptyczną. Jest ich całkiem sporo, stanowią około 18% wszystkich galaktyk.

Ich nazwa również nawiązuje do kształtu - z wyglądu przypominają soczewki. Zostały oznaczone jako S0. Ich cechą charakterystyczną jest brak pyłu międzygwiezdnego. Wśród galaktyk soczewkowatych znajdują się galaktyki NGC 936 i NGC 5128 (Centaurus A).

Galaktyki nieregularna wyróżniają się nieregularnym kształtem. Mają oryginalne i ciekawe struktury - każda z nich może przybrać inną formę i kształt, trudno tu o konkretny, zdefiniowany układ. Są one raczej niewielkich rozmiarów i jest ich stosunkowo mało - stanowią jedynie około 4% wszystkich galaktyk.

Ten typ został oznaczony jako Irr I i Irr II. Przykładem pierwszego jest Wielki Obłok Magellana z gwiazdozbioru Złotej Ryby, zaś do Irr II zalicza się galaktykę M82.

Wśród galaktyk spiralnych jest także Galaktyka nazywana Drogą Mleczną. Z Ziemi, gołym okiem, możemy ją dostrzec w postaci jasnej, białej smugi znajdującej się w nocy na niebie. Do takich obserwacji jednak dobrze jest wybrać szczególne miejsce - kiepsko oświetlone sztucznym światłem.

Najlepiej nadają się do tego miejsca poza obszarem miast, szczególnie dużych. Trudno jest dostrzec dokładny kształt i budowę Drogi Mlecznej, ale według badań naukowców nie są to ciągłe spirale, bardziej zaś porozrywane ich fragmenty.