Złamania u dzieci

Gwałtowny upadek może stać się przyczyną złamania kości. Złamanie jest bardzo bolesne, a w przypadku złamania kręgosłupa również bardzo niebezpieczne – może bowiem doprowadzić do nieodwracalnych zmian, a nawet do paraliżu. W przypadku złamania ręki lub nogi udaj się z dzieckiem do szpitala. Pamiętaj o właściwym unieruchomieniu kończyny. Aby unieruchomienie było skuteczne, powinno obejmować prawie całą kończynę. Np. przy uszkodzeniu kostki powinno sięgać kolana, a przy złamaniu podudzia – aż do uda. Złamanie uda wymaga unieruchomienia za pomocą deski sięgającej od stopy po pachwinę. Jeśli podejrzewasz, że doszło do urazu kręgosłupa, nie ruszaj dziecka, lecz wezwij natychmiast pogotowie.

Objawy złamania kości

Czasem już w momencie wypadku dziecko słyszy strzyknięcie lub trzask łamanej kości. Złamanie kończyny objawia się zniesieniem lub ograniczeniem ruchów przy silnej bolesności. Jeśli bolesność nasila się przy próbie poruszania kończyną, istnieje ryzyko, że doszło do złamania. Maluch nie chce wtedy ruszać ręką lub stawać na złamaną nogę. U najmłodszych szkrabów jest to często pierwszy niepokojący objaw złamania. W miejscu złamania pojawia się również często obrzęk i krwawe wylewy powodujące zasinienie skóry. Czasami kończyna jest nienaturalnie wygięta. W ciężkich przypadkach złamań kończyna jest ustawiona ukośnie (złamanie z przemieszczeniem) lub odłam kości przebija skórę (złamanie otwarte).

Wielu złamań nie można odróżnić od stłuczeń lub skręceń, dopóki nie zostanie wykonane zdjęcie RTG. Bywa bowiem tak, że obydwie złamane części leżą na sobie w dopasowany sposób lub kość jest lekko nadłamana. Do wielu złamań u dzieci dochodzi w, zdawałoby się, banalnych sytuacjach, np. przy upadku z huśtawki lub upadku na wyciągniętą dłoń. Z jednej strony, kości dzieci są bardziej giętkie niż kości osób dorosłych. Z drugiej strony – nadal rosną i to w określonych strefach, najbardziej w pobliżu stawów, w tzw. chrząstkach nasadowych. Złamania kości u dzieci wyróżniają się dwiema szczególnymi osobliwościami.

• U dzieci charakterystyczne jest złamanie typu zielonej gałązki, tzw. złamanie podokostnowe. Podobnie jak u młodej gałązki, kość łamie się tylko z jednej strony, druga jej część i całe otoczenie kości (okostna twarda) są nienaruszone.
• Dzieci cały czas rosną, co w odniesieniu do złamań ma swoje zalety, ale i wady. Dobra informacja to taka, że wraz ze wzrastaniem malucha będzie dochodzić do samoistnej korekty niektórych zniekształceń. Zła informacja to taka, że złamania w obrębie chrząstki nasadowej mogą skutkować zaburzeniami wzrostu dziecka.

Postępowanie przy złamaniu kości

Unieruchom złamaną kończynę. Unieruchomienie zmniejszy ból i ryzyko przemieszczenia się kości. Usztywnij złamaną kość wraz z dwoma sąsiadującymi z nią stawami – powyżej i poniżej złamania. Obandażuj złamaną kończynę razem z długą linijką, deseczką, szyną czy choćby z dwoma sztywnymi kijkami. Złamaną rękę powieś na temblaku z chusty trójkątnej. Złamaną nogę unieruchom poprzez zabandażowanie razem kolan i kostek obu nóg. Złamany palec okręć bandażem wraz z sąsiednimi palcami. Jeśli występuje złamanie otwarte i uszkodzona jest także skóra, przykryj ją sterylnym opatrunkiem lub choćby zakryj czystą, materiałową chusteczką.

Jeśli ręka lub noga jest zniekształcona, nie prostuj jej! Prostowanie złamanej kończyny jest bardzo bolesne. Poza tym możesz uszkodzić otaczające złamanie tkanki. Nastawianie złamania to zadanie dla lekarza. Daj dziecku środek przeciwbólowy – najlepiej w czopku. Jeśli jest to tabletka, to podaj ją z minimalną ilością wody. Nie podawaj dziecku niczego do picia ani jedzenia, ponieważ w szpitalu może okazać się, że konieczne jest znieczulenie ogólne i przeprowadzenie operacji. Jeśli po urazie lub upadku maluch nie może poruszać kończyną lub ruch wywołuje silny ból i nie mija, koniecznie zawieź dziecko do lekarza. Pamiętaj: pod żadnym pozorem nie odwlekaj wizyty u lekarza, ponieważ narastający obrzęk, a czasem również niedokrwienie kończyny, może utrudnić powrót do zdrowia.

Leczenie złamań kości 

W szpitalu lekarz zleca zwykle wykonanie zdjęcia rentgenowskiego, w razie potrzeby nastawia złamaną kość pod narkozą i zakłada opatrunek gipsowy. Złamania bez przemieszczenia nie wymagają nastawienia, a jedynie unieruchomienia w opatrunku gipsowym lub syntetycznym. Syntetyczny opatrunek jest znacznie lżejszy i wygodniejszy – rodzice muszą go kupić sami w aptece (koszt: około 40 zł). Standardowo zakłada się opatrunek gipsowy. U dzieci kości zrastają się prawie trzy razy szybciej niż u dorosłych. Czas unieruchomienia kończyny zależy od rodzaju złamania: 2-3 tygodnie w prostych przypadkach, 6-8 tygodni w urazach skomplikowanych. Złamanie z przemieszczeniem wymaga ręcznego nastawienia kości po zastosowaniu znieczulenia.

Przy skomplikowanych złamaniach, np. złamaniach wieloodłamowych, konieczna bywa operacja chirurgiczna, założenie wyciągu, a po zdjęciu gipsu – rehabilitacja. W operacjach, podczas których łączy się odłamy kostne (osteosynteza – zespolenie kości) stosuje się śruby, druty i specjalne urządzenia stabilizujące. Konieczność wykonania zabiegu chirurgicznego u dzieci zachodzi tylko w 10% przypadków. W 90% przypadków złamanie kości kończy się założeniem szyny, gipsu lub specjalnego bandaża unieruchamiającego. Po założeniu gipsu przeważnie można z dzieckiem wrócić do domu. Czasami malucha zostawia się na dzień lub dwa w szpitalu na obserwacji.

Postępowanie po usztywnieniu złamania  

• W pierwszych dniach po złamaniu kończyna może być obrzęknięta i sprawiać ból. W tym czasie należy ją wysoko układać i ochraniać. W przypadku złamania ręki dziecko powinno nosić temblak.
• Zabierz dziecko do szpitala, gdy maluch skarży się na bóle kończyny pod gipsem lub gdy zauważasz zmiany na wystających spod gipsu palcach ręki czy nogi (palce są zimne, blade, sine, zdrętwiałe, zesztywniałe, nie można nimi poruszać).
• Gdy obrzeża gipsu ranią skórę dziecka, obklej je plastrem. Nie próbuj jednak odginać gipsu ani niczego wkładać pomiędzy gips a skórę.
• Opatrunek gipsowy chroń przed zamoczeniem w wodzie. Podczas mycia dziecka zabezpiecz gips, owijając go szczelnie plastikowymi torebkami.

Najczęstszym złamaniem wieku dziecięcego jest złamanie obojczyka. Bardzo często zdarza się u noworodków podczas trudnego porodu. Gdy jest nierozpoznane, można zaobserwować u maluszka niepokojące objawy (nieporuszanie rączką po stronie złamania, po około dwóch tygodniach wystąpienie ognisk kostnienia w postaci widocznego zgrubienia). Złamanie obojczyka dobrze goi się samo, ale bez prawidłowego nastawienia może grozić pozostaniem zgrubienia. Podstawowa opieka sprowadza się do odpowiedniego układania noworodka w łóżeczku, a u starszych dzieci – unieruchomienia w odwiedzeniu.

Joanna Krocz