rozwój niemowlaka

Pierwszy rok życia dziecka to czas wyjątkowo intensywnego rozwoju – zarówno fizycznego, jak i emocjonalnego. Właśnie na ten wczesny etap rozwoju psychicznego zwraca uwagę dr Anna Brandt-Salmeri z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Naukowczyni prowadzi projekt Bobas, którego celem jest zbadanie zdrowia psychicznego niemowląt i przystosowanie do polskich warunków narzędzi przesiewowych stosowanych w Europie Zachodniej.

Czy kiedykolwiek zmusiłeś swoje dziecko do zapisania się na piłkę nożną, bo inni rodzice tak zrobili? A może złościłeś się na nie za złą ocenę, martwiąc się, co pomyśli nauczyciel? Jeśli odpowiedziałeś twierdząco na którekolwiek z tych pytań, być może czas zastanowić się nad swoim podejściem do rodzicielstwa. Które zachowania są szczególnie groźne i mogą zatrzymać rozwój, a nawet uszkodzić mózg dziecka?

By dziecko mogło się prawidłowo rozwijać, jego mózg potrzebuje różnych bodźców. Warto pamiętać, że logiczne myślenie jest tak samo ważne, jak wyobraźnia, która bywa często mylona z bujaniem w obłokach. Tymczasem jej rola jest kluczowa i ma wpływ nie tylko na dzieciństwo. Dlatego warto ją wspierać od samego początku. Jak to zrobić?

Gaworzenie to kolejny po głużeniu etap rozwoju mowy. Pojawia się ok. 6 miesiąca życia dziecka i jest to odruch warunkowy. Co to oznacza?

Śmiech dziecka rozczuli każdego. Rodzice często wyczekują pierwszego śmiechu ich dziecka i jest to dla nich ważny moment, który zapamiętają na długo. Pierwszy śmiech dziecka często również oznacza, że maluszek robi się coraz bardziej towarzyski, a śmiech jest dla niego sposobem na nawiązanie kontaktu zarówno z rodzicami, jak i resztą otoczenia.

Stoliki edukacyjne są uwielbiane przez niemowlaki, jak również starsze dzieci. Przede wszystkim bawią i pozwalają na długie chwile atrakcyjnej zabawy. Są doskonałym pomysłem na prezent, zarówno urodzinowy, mikołajkowy, jak i z okazji Dnia Dziecka. Stoliki edukacyjne od lat cieszą się niesłabnącą popularnością i często trzymane są dla kolejnego dziecka w rodzinie.

Zmarszczki, zaczerwienienia, sucha skóra – niemowlęta nie mają skóry idealnej, ale nie oznacza to, że coś jest nie tak. Skóra dziecka przyzwyczaja się do życia w nowym środowisku i większość niedoskonałości z czasem znika. Na przykład, niektóre wcześniaki mają meszek na twarzy i plecach, a urodzone po terminie mają suchą, łuszczącą się skórę. Po kilku tygodniach skóra wraca do normalności.

Kalendarze i podręczniki, które podają, jak przebiega rozwój dziecka miesiąc po miesiącu, pozwalają rodzicom oceniać postępy swoich pociech i wstępnie diagnozować zaburzenia rozwojowe. Pierwszy rok życia dziecka jest bowiem okresem niezwykle intensywnych zmian, które pojawiają się z tygodnia na tydzień. W okresie niemowlęcym dziecko przekształca się z maleńkiego noworodka, który może spać nawet 23 godziny na dobę w niemowlaka, który wypowiada już pierwsze słowa i rozumie proste polecenia rodziców.

Dziecko (1 miesiąc) zaczyna już samo podnosić główkę, jeśli leży na brzuchu, jednak należy jeszcze ciągle pamiętać o podtrzymywaniu główki maleństwa. Około pierwszego miesiąca dziecko zaczyna wydawać dźwięki przypominające gulgotanie.

Kiedy tylko ujrzysz dwie kreseczki na teście, zastanawiasz się jakie będzie twoje dziecko. Czy będzie podobne do Ciebie, czy do męża, jaki będzie miało kolor oczu i barwę włosów. Zastanawiasz się czy będzie to chłopiec, czy dziewczynka. Tysiące myśli kłębi się w głowie. Potem myślisz: „to wszystko nieważne, najważniejsze żeby było zdrowe”.

Dziecko (4 miesiące) waży już mniej więcej dwa razy tyle niż w momencie urodzenia. Jest dużo sprawniejsze, potrafi utrzymać samodzielnie główkę. Oprócz pierwszych uśmiechów, można także zaobserwować pierwszy głośny śmiech dziecka.

Niemowlę po szczepieniu ochronnym często bywa apatyczne, marudne, osłabione i ospałe. Po wyjściu z gabinetu lekarskiego uważnie obserwujesz maluszka i przez kilka dni martwisz się, czy wszystko jest w porządku. Niektóre reakcje poszczepienne są prawidłowe, inne – wymagają konsultacji lekarskiej. Jak je rozpoznać i rozróżnić? Pamiętaj, że szczepionka to nic innego jak trening odporności. Zawarte w niej osłabione drobnoustroje pobudzają organizm dziecka do walki. Przeciwciała odpornościowe rozprawiają się z upozorowanym atakiem wirusów lub bakterii, by maluszek zyskał odporność nabytą.

Dziecko w 11. miesiącu życia próbuje przede wszystkim samodzielnie chodzić i utrzymywać postawę pionową. Choć często upada, to 11-miesięczne niemowlę niezmordowanie próbuje wstawania i poruszania się, wykorzystując do tego meble znajdujące się w jego najbliższym otoczeniu.

Trzymanie główki niemowlaka to nawyk, który rodzice powinni mieć od urodzenia maluszka aż do około 3.-4. miesiąca życia. Dwumiesięczne niemowlę potrafi już, leżąc na brzuszku, unieść główkę na kilka sekund. Pamiętajmy jednak, że podnoszenie główki to dla każdego dziecko moment indywidualny – może zdarzyć się nieco wcześniej lub później.

Obfite ślinienie się niemowlaka wcale nie musi być związane z ząbkowaniem. Czasami ślinotok pojawia się na długo przed wyrzynaniem się ząbków i wynika ze wzmożonej pracy gruczołów ślinowych. Po co dziecku ślina? Po pierwsze, do nawilżania śluzówki jamy ustnej. Po drugie, do utrudniania bakteriom wniknięcia do przewodu pokarmowego. Po trzecie, do zapoczątkowania procesu trawienia, dzięki zawartym w niej enzymom. Od trzeciego miesiąca życia maluszka gruczoły ślinowe zaczynają pracować intensywniej i produkują duże ilości śliny. Niemowlę nie umie jeszcze skoordynować ruchów języka, policzków i gardła, żeby połykać jej nadmiar, więc ślina ścieka po bródce, a ty musisz często wymieniać zamoczone śliniaki i ubranka dziecka.

Podczas gdy główka noworodka bywa zniekształcona przeciskaniem się przez kanał rodny, główka niemowlaka jest już symetryczna. Nadal na główce pozostaje miękkie ciemiączko, które twardnieje dopiero około 10.-18. miesiąca życia. Jest to konieczne, bo mózg dziecka rozwija się w tym okresie wyjątkowo szybko. Głowa dziecka zwiększa swoją objętość o około 40 proc. w przeciągu pierwszych dwóch lat życia. Dopiero około piątego roku życia mózg dziecka osiąga swoją ostateczną wagę.

Niemowlę się poci, a ty nie wiesz, co odpowiada za mokry kark i główkę? Zastanawiasz się, czy dziecko nie jest przypadkiem za ciepło ubrane, a może w domu jest zbyt gorąco i duszno, bo akurat nastał sezon grzewczy? Nie panikuj. Obfita potliwość ciała niemowlęcia nie musi od razu oznaczać poważnej choroby. Za spocony kark i główkę maluszka często odpowiada po prostu nie do końca dojrzały system termoregulacji. Dziecko może się zatem silnie pocić podczas ssania piersi, raczkowania czy stawiania pierwszych kroków, ponieważ jest to dla niego duży wysiłek.

Naukowcy sugerują, że wszystkie dzieci rodzące się na świecie mają takie same zdolności w momencie porodu. Już w wieku 9 miesięcy są zdolne do rozpoznawania twarzy i emocji ludzi z którymi mają najwięcej do czynienia. Potrafią również analizować wrażenia emocjonalne, które występują w ich otoczeniu.

Stan w jakim noworodek przychodzi na świat jest informacją o jego rozwoju prenatalnym, doświadczeniach w brzuchu mamy i w okresie okołoporodowym. Ten stan ma ogromne znaczenie na całe życie. Dziecko od pierwszych chwil po porodzie ma ogromny wachlarz możliwości informowania o swoich potrzebach, o odczuwanym komforcie lub stresie. Umiejętność rozpoznawania sygnałów wysyłanych przez noworodka umożliwia rodzicom zapewnienie mu odpowiednich warunków do rozwoju emocjonalnego, fizycznego, społecznego, a w przyszłości do satysfakcjonującego życia.

Niemowlę i pies – czy to dobrana para? Jeśli pod jednym dachem mieszka mały szkrab i czworonożny pupil, czasami bywa nieprzyjemnie, a niekiedy wręcz przeciwnie: zupełna sielanka i obustronna przyjaźń. Gdy trzymasz psa w domu, pamiętaj o codziennym utrzymywaniu porządku. Często odkurzaj dywany i myj podłogi, ponieważ zwierzę nanosi łapami mnóstwo brudów, a poza tym na podłodze osiada się wypadająca sierść. Kiedy niemowlę zaczyna raczkować, może zgarniać rączkami brud i kłaki, które później nieuchronnie trafiają do buzi. Kontakt niemowlaka ze zwierzęciem pomaga jednak w nabywaniu odporności na alergeny i stymuluje rozwój emocjonalny.

Czy kupić chodzik? – często pytają zdezorientowani rodzice. Chodziki i jeździki dla dzieci kuszą swoimi kolorami i kształtami. Niektóre mają formę tzw. pchaczy, kiedy to dziecko trzyma się rączkami wystającej z tyłu rączki czy pałąka i, idąc do przodu, popycha jeździk. Obecnie na rynku jest szeroki asortyment chodzików. Niektóre z nich są wyposażone w różne blaty edukacyjne z kolorowymi przyciskami, światełkami, piszczałkami i zabawkami. Niezależnie od formy i rodzaju, chodzik dla dziecka powinien być praktyczny i bezpieczny. Postaw zatem przy zakupie nie na modę, lecz na solidność konstrukcyjną sprzętu.

Fragment książki pt.: "Sprawdzian rozwoju psychoruchowego niemowląt"