Zasady interpunkcji: przecinek i kropka

Interpunkcja to graficzny odpowiednik rytmu, intonacji i tempa mowy, akcentu zdaniowego lub wyrazowego. Jest zbiorem znaków przestankowych, uzupełniających zapis literowy oraz norm ich stosowania.

W interpunkcji możemy wyróżnić:

• przecinek;
• kropkę;
• średnik;
• wykrzyknik;
• wielokropek;
• pytajnik;
• myślnik;
• nawiasy;
• cudzysłów.

Przecinek to jeden z najczęściej używanych znaków interpunkcyjnych. Nazwa wynika z jego funkcji - "przecina zdanie", czyli inaczej mówiąc rozdziela je.

Przecinek stawiamy w:

• zdaniach złożonych podrzędnie (między zdaniem nadrzędnym i podrzędnym), w których jest spójnik, np. "Jestem ciekawa, co dzisiaj będzie na obiad.", "Muszę pójść na siłownię, bo już rok nie ćwiczyłam."
• przed zdaniem nadrzędnym, po zdaniu podrzędnym, kiedy część podrzędna z zaimkiem lub spójnikiem rozpoczyna zdanie złożone, np. "Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie.", "Gdzie dwóch się bije, ta trzeci korzysta.";
• między bezpośrednio połączonymi równorzędnymi wyrazami zdania pojedynczego, np. "Mój tata jest dobry, opiekuńczy i miły.", "W domu jest pięć kotów, sześć psów i jeden chomik.";
• między zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo, np. "Szybowiec ruszył, nabrał pędu, gładko oddzielił się od ziemi, stromo wspiął się wzwyż." (J. Meissner);
• przecinkami rozdzielamy zdania współrzędne połączone spójnikami przeciwstawnymi ("Była miła i ładna"), wynikowymi (Kochał ją, więc postanowił wziąć z nią ślub.") oraz synonimicznymi ("Kasia jest bardzo, bardzo mądra."); warto pamiętać, że w połączeniach dwóch spójników jak "dlatego że", "chyba że" nie stawiamy przecinka przed "że", lecz przed całym wyrażeniem;
• przecinkiem rozdzielamy w zdaniu wyrażenia i wyrazy występujące w wołaczu, np. "Podejdź do Ani, Kasiu.", "Marysiu, odbierz brata ze szkoły";
• przecinkiem oddzielamy wtrącenia w zdaniu, np. "Widzimy się często, przynajmniej dwa razy w tygodniu.", "Wczoraj wiele dzieci, między innymi Ania i Hania, dostało piątki z matematyki.;
• przecinkiem oddzielamy wyrazy zakończone na -wszy, -łszy, -ąc razem z określeniami, np. "Ania się zarumieniła, słysząc te komplementy.", "Wróciwszy z wycieczki, poszła szybko do domu.";
• dwoma przecinkami rozdzielamy wypowiedzenia wtrącone w zdaniach złożonych, np. "Za miesiąc, być może, pojadę do Nowego Jorku.", "Jestem chora, zdaje się, na grypę.";
• dwoma przecinkami oddzielamy także zdanie podrzędne, wplecione w część nadrzędną, np. "Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje.", "Wszystko, co do tej pory zrobiłam, zrobiłam dla Ciebie.";
• przecinek stawiamy po wyrazach wyrażających okrzyk, np "Oj, jak boli mnie ręka.", Hej, kim jesteś?".

Przecinka nie stawiamy:

• przed spójnikami: albo, ani, bądź, czy, i, lub, niż, oraz, tudzież ( w sytuacji, gdy taki spójnik występuje po wypowiedzeniu wtrąconym lub po wplecionym zdaniu podrzędnym, taka wstawka zgodnie z zasadą jest oddzielona od reszty zdania dwoma przecinkami, przecinek zamykający wstawkę stoi wtedy przed spójnikiem);
• przed porównaniami, które są wprowadzone przez wyrazy: jakby, jak, niż, niby itp. (przed ww. wyrazami stawiamy przecinek w zdaniach złożonych porównawczych).

Kropka to interpunkcyjny znak przestankowy, stosowany do oznaczania końca zdania lub równoważnika zdania. Jest stawiana na końcu wypowiedzenia i stanowi wskazówkę dla czytającego, że należy zrobić przerwę.

Kropka może być używana także do tworzenia skrótów. Inne zastosowanie kropki to tworzenie liczebników porządkowych z liczebników głównych w skróconym cyfrowym zapisie, m.in. lata 20. (lata dwudzieste), t.16 (tom szesnasty).

Kropka to również część znaków takich jak:

• średnik;
• wielokropek;
• dwukropek.

Poprawna interpunkcja jest niezbędna do pisania czytelnych i zrozumiałych tekstów. Przecinek pomaga w wyrażaniu związków między elementami zdania, podczas gdy kropka oznacza koniec myśli.