Siatki centylowe

Siatki centylowe stanowią jedną z metod obiektywnej oceny rozwoju fizycznego dzieci. Za pomocą siatek centylowych najczęściej ocenia się przebieg wzrostu dziecka, przybierania na wadze i przyrostu obwodu główki. Centyle są wartościami statystycznymi. Pokazują, jak na tle rówieśników tej samej płci wypada dziecko, biorąc pod uwagę jego wzrost i wagę. Mówiąc inaczej, centyle określają, ile procent dzieci w danym wieku ma tę samą wagę i wzrost, ile z nich jest cięższych, ile lżejszych, ile niższych, a ile wyższych. Aktualizując siatki centylowe, uzyskuje się krzywą rozwoju, z której można odczytać, jak z biegiem czasu zmieniają się parametry badanego dziecka.

Czytanie siatek centylowych

Siatki centylowe mogą dotyczyć różnych aspektów rozwoju fizycznego dziecka. Najczęściej oceniane są: przebieg wzrostu, przybieranie masy ciała i przyrost obwodu główki. Obecnie dostępne są następujące siatki centylowe:

• siatka centylowa wagi;
• siatka centylowa wzrostu;
• siatka centylowa obwodu główki;
• siatka centylowa obwodu ramienia;
• siatka centylowa BMI.

Jak czytać siatki centylowe? Dane nanoszone są na dwie osie. Oś pozioma określa wiek dziecka (w miesiącach lub latach), a oś pionowa oceniany aspekt rozwoju fizycznego, np. wzrost. Przez siatkę biegnie kilka krzywych. Najwyżej umieszczona jest linia 99. centyla, która oznacza, że u 99% dzieci oceniany parametr ma niższą wartość. Następne linie oznaczają 97, 85, 50, 15, 3 i 1 centyl. Jeśli naniesie się dane dotyczące dziecka na osie i z punktów odpowiadającym podanym wartościom poprowadzi się proste prostopadłe do danej osi, przetną się one w jednym miejscu. Określenie punktu przecięcia się prostopadłych względem jednej z przechodzących przez siatkę krzywych pozwala na określenie stopnia rozwoju dziecka.

Cały obszar siatki znajdujący się pomiędzy 3., a 97. centylem to granice normy. Centyl 50. określa średni wzrost i wagę. Centyl 3. stanowi dolną granicę, co oznacza dzieci niskie i ważące najmniej. Jeśli punkt przecięcia się prostych prostopadłych znajduje się na obszarze 25. centyla, oznacza to, że dziecko jest lżejsze/niższe od 75% równolatków jego płci, a cięższe/wyższe od 25% równolatków jego płci (w zależności, czy dane nanoszone na siatkę dotyczą wagi czy wzrostu). Jeśli punkt na siatce znajduje się w górnych lub dolnych granicach normy centylowej, nie ma powodu do niepokoju. Oznacza to tylko tyle, że dziecko jest większe lub mniejsze, tęższe lub chudsze niż przeciętny rówieśnik. Oddzielne są siatki centylowe dla chłopców i oddzielne dla dziewczynek.

Rodzaje siatek centylowych

Siatki i tabele centylowe zostały utworzone w oparciu o dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i są wynikiem wieloletnich badań dużej populacji dzieci na całym świecie. Pozwalają na ocenę rozwoju fizycznego dzieci do pięciu lat. Wyróżnia się siatki centylowe:

• waga do wieku dla dzieci do lat pięciu – oś pionowa = waga w kg, oś pozioma = wiek w tygodniach;
• wzrost do wieku dla dzieci do lat pięciu – oś pionowa = wzrost w cm, oś pozioma = wiek w tygodniach,;
• obwód główki do wieku dla dzieci do lat pięciu – oś pionowa = obwód główki w cm, oś pozioma = wiek w tygodniach;
• obwód ramienia do wieku dla dzieci do lat pięciu – oś pionowa = obwód ramienia w cm, oś pozioma = wiek w tygodniach;
• BMI do wieku dla dzieci do lat pięciu – oś pionowa = wskaźnik BMI, oś pozioma = wiek w tygodniach;
• waga do wzrostu dla dzieci do 120 cm wzrostu – oś pionowa = waga w kg, oś pozioma = wzrost w cm.

Prawidłowy rozwój dziecka

Wskazane jest, by oznaczać na siatce centylowej wagę i wzrost dziecka w poszczególnych miesiącach. Pozwala to na ocenę prawidłowego rozwoju fizycznego. Nie ma powodu do niepokoju, gdy dziecko mieści się w niższych lub wyższych przedziałach. Każdy maluch rozwija się w swoim indywidualnym tempie. Najważniejsze jest to, by dziecko zbytnio nie zbaczało ze „swojej linii rozwoju”. Punkty na siatce centylowej powinny wznosić się w miarę systematycznie – świadczy to o harmonijnym rozwoju dziecka. Na niektórych wykresach widoczny jest nagły skok w okolicach 104. tygodnia. Jest on spowodowany zmianą sposobu mierzenia dziecka – z mierzenia długości dziecka w leżeniu do mierzenia jego wzrostu w pozycji stojącej. Ważny jest jednak nie tylko kształt krzywej, ale i proporcje wyników dotyczące wzrostu i wagi dziecka.

Niepokojąca jest sytuacja, gdy dochodzi do dużej dysproporcji w krzywych, np. wzrost dziecka znajduje się powyżej 75. centyla, a waga poniżej 10. Inne alarmujące sytuacje, to: nagły przeskok do innego centyla, zahamowanie wzrostu czy duży spadek wagi. Należy pamiętać, że na tempo rośnięcia i wagę dziecka mają wpływ czynniki genetyczne, sposób odżywiania, stan zdrowia, przebyte choroby, czas ciąży, w którym nastąpił poród itp. Szczegółowych informacji o rozwoju dziecka i stanie jego zdrowia może udzielić pediatra po dokładnym badaniu i wywiadzie z matką.

Joanna Krocz