Moralność dzieci w wieku szkolnym

Dziecko w wieku szkolnym posiada coraz więcej kontaktów społecznych z rówieśnikami. Jest to także dla niego okazja, by zrewidować zasady i normy obowiązujące w domu rodzinnym z tymi, które obowiązują wśród rówieśników. Istotną kwestią w przypadku dzieci w wieku szkolnym jest to, że wchodzą one w liczne interakcje społeczne. Niejednokrotnie na tle nowej grupy – swojej klasy – mogą przekonać się, jak inni oceniają ich zachowanie i jak wyglądają na tle innych dzieci, jeśli chodzi o przestrzeganie zasad. Często jest tak, że dziecko wchodzące w wiek szkolny łamie pewne zasady regulaminu szkolnego dla samego faktu przypodobania się rówieśnikom. Okazuje się, że potrzeba zaskarbienia sobie sympatii nowej grupy rówieśniczej jest silniejsza, niż wpojone dotychczas dziecku zasady i normy społeczne.

Rozwój moralny

Piaget – psycholog dziecięcy – uważa, że dzieci rozpoczynające naukę w szkole – w wieku ok. 7 lat – wchodzą na drugie stadium rozwoju moralnego. Polega ono na tym, że oceniają one konkretne zachowanie biorąc pod uwagę jego intencje. Są już też na tym etapie rozwoju, że są w stanie rozważać wszystkie możliwe sposoby rozwiązania jakiegoś problemu i potrafią wnioskować na podstawie wniosków i hipotez.

Specyficzną cechą dzieci wchodzących w wiek szkolny jest także to, że są one w stanie uogólniać pojęcia moralne. Potrafią one wyciągnąć szersze wnioski z otaczającego je świata. Tak jak przedszkolak jest w stanie zakodować sobie, że zabieranie innemu dziecku łopatki w piaskownicy jest złe, tak uczeń już rozumie, że zabieranie innym ludziom wszelkiej ich własności jest złe, bo sama kradzież jest zachowaniem niewłaściwym.
Uczeń przekraczający mury szkolne dowiaduje się nt. obowiązujących w niej zasad. Nauczyciel – wychowawca ustala pewne zasady, np. przed zjedzeniem drugiego śniadania cała klasa idzie myć ręce. I oczekuje od uczniów, że będą tej zasady przestrzegać.

Także kontakty z rówieśnikami, w które wchodzi uczeń podczas zabaw na podwórku, obfitują w różnego rodzaju zasady, ot chociażby zabawy w chowanego, czy berka. Uprawianie sportu przez małe dziecko to także szereg zasad, np. na rowerze należy jeździć prawą stroną ulicy. To właśnie dzięki zasadom, które należy przestrzegać dzieci otrzymują wytyczne, jak należy postępować, by dostosować się do powszechnie panujących norm.

Dyscyplina, sumienie i bohaterowie

Jeśli chcemy właściwie ukształtować postawę moralną swojego dziecka winniśmy wprowadzić pojęcie dyscypliny. Chodzi o to, by dziecko wiedziało, że istnieją określone zasady, że ponosi się określone konsekwencje w przypadku nieprzestrzegania ich oraz, że za dostosowywanie się do nich można liczyć na określoną nagrodę.
Istotną kwestią w przypadku dzieci w wieku szkolnym jest także prawidłowe kształtowanie sumienia dziecka. Chodzi o to, by uczeń umiał rozpoznać, co jest dobre, a co jest złe. Warto, by nabył on już tę umiejętność w momencie kiedy wejdzie w wiek dojrzewania.

Ważną cechą ucznia rozpoczynającego szkołę jest to, że lubi się on identyfikować z jakąś postacią, ma on swojego bohatera. Często jest to nauczyciel, który stanowi dla dziecka najwyższy autorytet. Czasami jest nim bohater z popularnych filmów, czy komiksów. I właśnie owa identyfikacja z bohaterem jest niezwykle istotnym elementem kształtowania się pojęć moralnych u dzieci. Mały człowiek właśnie od swojego guru uczy się zasad, norm i pewnych zachowań. Dlatego niezwykle ważne jest, by nasze dzieci wchodzące w okres szkolny miały właściwych bohaterów. Takich, od których będą mogły nauczyć się wielu dobrych zachowań i relacji z innym człowiekiem.

Małgorzata Żmudzka-Kosała