Morze Bałtyckie. Charakterystyka, zasolenie i zanieczyszczenie

Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym, istnieje około 14 tysięcy lat. Jego powstanie i rozwój uwarunkowane było zmianami klimatycznymi w czwartorzędzie, które ukształtowały nieckę dzisiejszego morza, wypełniając ją wodami pochodzącymi z topniejącego lądolodu skandynawskiego, a także pionowymi ruchami Ziemi.

W swojej historii Morze Bałtyckie przechodziło kilka etapów, ukształtowując się na obszarze pierwotnego lądu nazywanego Fennoskandią. Zdarzało się, że traciło kontakt z Oceanem Atlantyckim, stając się ogromnym jeziorem.

Morze to narodziło się pod koniec późnego plejstocenu, poprzez stopienie się lądolodu zlodowacenia Wisły. Topiący się lód tworzył proglacjalne jeziora w obniżeniach terenu, które stopniowo łączyły się w słodkowodne, rozległe Bałtyckie Jezioro Lodowe.

Etapy powstawania Morza Bałtyckiego:

• Bałtyckie Jezioro Lodowe (12 - 10 tys. lat temu);
• Morze Yoldiowe (10 - 9 tys. lat temu);
• Jezioro Ancylusowe (9 - 8 tys. lat temu);
• Morze Litorynowe (8 - 4 tys. lat temu);
• Morze Mya (4 tys. lat temu do dziś).

Morze Bałtyckie z każdej strony otoczone jest lądem - jest morzem śródlądowym północnej Europy. Położone jest w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Z Morzem Północnym łączy go kilka cieśnin, oba morza leżą na tym samym szelfie kontynentalnym.

• rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) wynosi około 600 km;
• rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) wynosi około 100 km;
• rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii wynosi około 250 km;
• rozciągłość południkowa wynosi około 1300 km.

Powierzchnia Morza Bałtyckiego razem z Kattegatem (cieśnina między Półwyspem Jutlandzkim (Danią) a Półwyspem Skandynawskim (Szwecją)) wynosi około 415 266 km². Objętość Bałtyku to 21 721 km², a powierzchnia zlewni to 1 721 233 km².

Linia brzegowa Morza Bałtyckiego ma długość około 8100 km², jest dobrze rozwinięta i urozmaicona, na co składa się duża liczna wysp, półwyspów, zalewów i zatok.

Największe zatoki Bałtyku to:

• Zatoka Ryska - 17 000 km²;
• Zatoka Fińska - 30 000 km²;
• Zatoka Botnicka - 117 000 km².

3 największe wyspy to:

• Gotlandia (Szwecja) - 3144 km²;
• Sarema (Estonia) - 2673 km²;
• Olandia (Szwecja) - 1342 km².

Średnia głębokość Morza Bałtyckiego to 52,3 m, maksymalna zaś 459 m.

Większe rzeki uchodzące do Bałtyku to:

• Newa;
• Wisła;
• Dźwina;
• Niemen;
• Odra.

• Dania;
• Estonia;
• Finlandia;
• Litwa;
• Łotwa;
• Niemcy;
• Polska;
• Rosja;
• Szwecja.

Morze Bałtyckie jest morzem zimnym, temperatura wody zmienia się zależnie od położenia geograficznego danej miejscowości, latem od 12 - 22°C, zimą 0 - 3°C. Średnia temperatura morza wynosi 18 stopni.

Bałtyk zaliczany jest do wód słonawych (mezohalinowych) ze względu na niskie zasolenie, które wynosi średnio około 7%. Zwykle waha się od 2% do 12%, choć zimą nie przekracza około 8%.

Do morza tego wpływa około 250 rzek, spośród których największe to:

• Anderman;
• Dźwina;
• Gota;
• Kemi;
• Lule;
• Niemen;
• Odra;
• Wisła.

Rzeki te parują w podobnym tempie, co woda z morza. Jego małe zasolenie spowodowane jest niskimi temperaturami, co wiąże się z mniejszym tempem parowania wody w obszarze szerokości geograficznych Bałtyku.

Morzem, które paruje intensywnie, jest między innymi Morze Śródziemne, którego zasolenie wynosi do około 40% i ma to związek z szerokością geograficzną, na której leży.

Bałtyk jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie. Na jego wybrzeżu rozwinęły się porty, miasta i zakłady przemysłowe, z których często odprowadzane są ścieki bezpośrednio do morza.

Zanieczyszczeń dostarczają również rzeki, które do morza uchodzą. Dotyczy to przede wszystkim rzek płynących z gęsto zaludnionych terenów; niosą ze sobą głównie ścieki przemysłowe i komunalne oraz nawozy sztuczne i pestycydy wypłukane z pól.

W wyniku tych działań dochodzi do eutrofizacji (użyźniania) wód morza, co jednak zamiast korzyści przynosi straty w postaci rozwoju glonów. Duża ich ilość to duża ilość obumarłej materii, która potrzebuje zawartego w wodzie tlenu, którego w efekcie może zabraknąć dla innych organizmów.

Zdarza się również, że nieczystości i odpady są zrzucane przez statki na pełnym morzu, wprost do wody. Zagrożeniem są także awarie na statkach, które skutkują wyciekiem toskycznych substancji, a także wraki i pozostałości po II wojnie światowej, zalegające na dnie morze. Ponadto wąskie cieśniny łączące Bałtyk z Morzem Północnym utrudniają wymianę wód.

Rosnące zagrożenia dla środowiska przyrodniczego Bałtyku spowodowały, że podjęto działania ochronne na skalę międzynarodową. W1974 roku została podpisana chroniąca ekosystem pierwsza Konwencja Helsińska.

W 1992 roku została zmodyfikowana i wydana jako druga Konwencja Helsińska, której pełna nazwa brzmi: Konwencja o ochronie środowiska morskiego Morza Bałtyckiego. Do Konwencji tej przystąpiły wszystkie kraje leżące nad Bałtykiem.