Obrzęki w ciąży

Obrzęki to dość powszechna dolegliwość ciążowa. U kobiety ciężarnej obrzęki kostek czy dłoni są zupełnie naturalne i nie powinny niepokoić. Tylko obrzęki niektórych partii ciała, takich jak twarz, górna część nóg czy podbrzusze stanowią sygnał alarmowy dla przyszłej mamy i powinny być skonsultowane z lekarzem. Jeśli jednak wieczorem zauważasz opuchnięte kostki, a łydki nie mają naturalnych wcięć, nie ma powodów do obaw. Takie obrzęki występują przeważnie wieczorową porą, głównie pod koniec trwania ciąży. Zwykle ustępują po nocnym wypoczynku i nie są groźne.

Co odpowiada za obrzęki w ciąży?

Za obrzęki w ciąży odpowiada natura i fizjologia kobiety. W czasie ciąży organizm kobiety gromadzi wodę na wypadek, gdyby podczas porodu miała ona stracić dużo krwi. Zapasy wody gromadzonej w tkankach mają chronić ciężarną przed ewentualną stratą płynów ustrojowych. Za obrzęki w ciąży odpowiada również kilka innych czynników, m.in.:

• większa ilość krwi krążącej w organizmie przyszłej mamy;
• utrudniony odpływ krwi z nóg do serca z powodu ucisku powiększonej macicy na żyły biodrowe;
• przenikanie wody z osocza do tkanek miękkich, prowadzące do obrzęków zastoinowych;
• zbyt długie przebywanie kobiety ciężarnej w pozycji siedzącej lub stojącej;
• nieprawidłowa dieta i szybkie przybieranie na wadze;
• letnie upały lub przegrzewanie się.

Na opuchliznę kostek czy dłoni w ciąży skarżą się przede wszystkim kobiety rodzące po raz pierwszy lub będące w ciąży mnogiej. Po urodzeniu dziecka wszystko powraca do normy. Nadmiar wody zostaje wchłonięty do naczyń krwionośnych, przefiltrowany przez nerki i wydalony z moczem. Czasem obrzęki nóg po porodzie mogą się utrzymywać jeszcze przez jakiś czas. Zdarza się, że obrzęki nie są widoczne, choć występują. Woda równomiernie rozkłada się w tkance podskórnej i powoduje, tzw. obrzęki ukryte. Może o nich świadczyć gwałtowne przybieranie na wadze, tzn. większe niż pół kilograma na tydzień.

Jak sobie radzić z obrzękami w ciąży?

• Odpoczywaj z nogami uniesionymi wyżej niż tułów. Gdy leżysz, podkładaj pod stopy poduszkę albo zrolowany koc.
• Unikaj wykonywania ciężkich prac.
• Nie przebywaj zbyt długo na słońcu.
• Noś specjalne rajstopy ściągające dla kobiet w ciąży.
• Nie nakładaj ciasnych skarpetek ani podkolanówek ze zbyt obcisłym ściągaczem.
• Noś przewiewne i wygodne buty, najlepiej z szerokimi noskami, na niskim obcasie i z grubszą podeszwą, amortyzującą wstrząsy podczas chodzenia.
• Stosuj odpowiednią dietę zapobiegającą nadmiernemu przybieraniu na wadze.
• Używaj jak najmniej soli.
• Pij dużo wody, by poprawić filtrację nerek.
• Układaj się do snu na lewym boku.
• W czasie siedzącej pracy rób sobie przerwy, wstawaj i trochę pospaceruj.
• Owijaj łydki ściereczkami zmoczonymi w chłodnej wodzie. Kompres stosuj na 15 minut.
• Rób sobie chłodne kąpiele nóg z dodatkiem kilku kropel olejku lawendowego, herbacianego, rumiankowego lub rozmarynowego.
• Wmasuj w stopy i łydki żel chłodzący.

A może to gestoza?

Nie zawsze obrzęki w ciąży są zjawiskiem naturalnym. Czasami mogą sugerować poważne schorzenia. Jeśli obrzęki nie ustępują po dłuższym odpoczynku, pojawiają się nagle, obejmują nie tylko dłonie, stopy i kostki, ale również twarz, uda i podbrzusze, wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Tego typu obrzęki w ciąży w połączeniu z nadciśnieniem tętniczym, białkomoczem oraz zaburzeniami widzenia mogą sugerować zatrucie ciążowe, czyli inaczej gestozę. Objawy gestozy nie muszą występować jednocześnie. Ich obecność jednak wymaga wzmożonej obserwacji i pozostawienia pacjentki w szpitalu.

Zatrucie ciążowe nie ma nic wspólnego z niestrawnością pokarmową czy zjedzeniem nieświeżego pokarmu. Nie wywołują go drobnoustroje, nie można się nim zarazić. Gestoza w ciąży najczęściej dotyczy kobiet spodziewających się pierwszego dziecka i kobiet oczekujących wieloraczków. Ryzyko zatrucia ciążowego wzrasta, gdy u kobiety przed ciążą stwierdzono nadciśnienie tętnicze, choroby nerek, cukrzycę lub choroby związane z zaburzeniami układu odpornościowego. Do tej pory nie jest do końca znana przyczyna gestozy. Być może jest ona uwarunkowana dziedzicznie lub spowodowana złym stanem odżywienia organizmu w ciąży.

Gestoza wymaga pozostania w łóżku i leżenia. Należy jak najmniej stać, dużo odpoczywać, unikać stresu, odpowiednio się odżywiać (dieta wysokobiałkowa i niskosodowa) oraz zażywać przepisane przez lekarza leki. Czasem konieczna jest hospitalizacja. Nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich może prowadzić do stanu przedrzucawkowego lub do rzucawki ciążowej, która przypomina napad padaczki. Rzucawkę zwiastują, m.in. silne bóle głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia świadomości, nudności i wymioty, ogólny niepokój, bóle w górnej części brzucha.

Konsekwencje zatrucia ciążowego bywają poważne: przedwczesny poród, przedwczesne odklejenie się łożyska, niedotlenienie dziecka, zaburzenia rozwojowe płodu. Stan przedrzucawkowy i rzucawka wymagają natychmiastowego umieszczenia pacjentki w szpitalu, podania leków w kroplówce i tlenu do oddychania. Czasami konieczne jest szybsze zakończenie ciąży przez cesarskie cięcie. Dlatego w profilaktyce gestozy tak ważne jest regularne wykonywanie badania moczu, pomiarów ciśnienia tętniczego i nielekceważenie dziwnych opuchnięć ciała.

Joanna Krocz