Szkarlatyna

Szkarlatyna, inaczej płonica, to bakteryjna choroba zakaźna występująca jedynie u dzieci. Wywołuje ją bakteria –Streptococcus pyogenes. W przebiegu choroby pojawia się charakterystyczna wysypka na ciele i zapalenie jamy ustnej. Wyróżnia się kilka rodzajów szkarlatyny: klasyczna szkarlatyna, toksyczna szkarlatyna, posocznicowa płonica oraz przyranna płonica. Wszystkie typy choroby różnią się nieco objawami. Ta choroba zakaźna leczona jest antybiotykami.

Przyczyny szkarlatyny

Płonica to choroba wywołana przez paciorkowca beta-hemolizującego z grupy A - Streptococcus pyogenes, który wytwarza niebezpieczną toksynę erytrogenną. Bakteria przenoszona jest drogą kropelkową i może wniknąć do organizmu przez błony śluzowe lub przez uszkodzoną skórę (tzw. płonica przyranna). Źródło zakażenia to zakażony paciorkowcami człowiek, nosiciel bakterii lub ozdrowieniec (osoba, u której ustąpiły objawy choroby zakaźnej). Dziecko może zachorować na szkarlatynę także w wyniku kontaktu z osobą dorosłą, chorującą na anginę wywołaną zakażeniem paciorkowcem.

Objawy szkarlatyny

Objawy płonicy są bardzo charakterystyczne. Czas wylęgania choroby to 2-5 dni. Symptomy płonicy pojawiają się nagle. Występuje silna gorączka, bóle brzucha, wymioty i ból gardła. W tym początkowym etapie choroby pojawiają się także objawy anginy, tj. stan zapalny gardła lub jamy nosowo -gardłowej. Wyczuwalne jest także powiększenie szyjnych węzłów chłonnych. Charakterystyczna wysypka może pojawić się równocześnie z pojawieniem się gorączki lub ok. dobę później. Wysypka przyjmuje postać drobnych czerwonych plamek, zlewających się na tułowiu, w zgięciach łokciowych i podkolanowych. Najbardziej widoczna jest jednak na piersiach, brzuchu, pośladkach oraz w pachwinach. Wysypka może utrzymywać się od 24 godzin do nawet kilku dni. Jej intensywność także jest różna u różnych pacjentów. Na twarzy występuje tzw. trójkąt Fiłatowa – na policzkach rumień, a wokół ust i nosa blada skóra. Widoczne są także zmiany w jamie ustnej. Na początku choroby na języku pojawia się biały nalot, z czasem jednak przybiera kolor malinowy lub żywoczerwony, co wynika z powiększonych brodawek smakowych. Na skórze pojawiają się tzw. linie Pastii. Są to liniowo występujące wybroczyny fałdach skórnych - pachy, pachwiny, podbrzusze, które powstają w wyniku wzmożonej łamliwości naczyń krwionośnych skóry. Objaw Pastii najczęściej poprzedza wysypkę. Ta choroba zakaźna w późniejszym czasie objawia się również grubopłatowym łuszczeniem się skóry, co najbardziej nasilone jest na stopach i dłoniach.

Ciężka toksyczna postać szkarlatyny przebiega z zaburzeniami układu krążenia, zapaleniem mięśnia sercowego i utratą przytomności. Wykrywana jest hepato- i splenomegalia (powiększenie wątroby i śledziony). Zmiany w gardle są jednak łagodne.

Wyróżnia się także 2 inne typy szkarlatyny: posocznicowa szkarlatyna i przyranna szkarlatyna. Postać posocznicowa występuje, gdy bakterie rozprzestrzeniają się po całym organizmie drogą krwiopochodną. Występują duże zmiany w gardle, zapalenie węzłów chłonnych szyjnych, bakteriemia, posocznica. Niekiedy dochodzi do martwicy tkanek dna jamy ustnej (angina Ludwiga). Przyranna płonica powstaje w wyniku nadkażenia rany przez paciorkowce. Różni się od zwykłej postaci szkarlatyny brakiem pojawienia się wysypki.

Diagnostyka i leczenie szkarlatyny

Diagnostyka polega na wywiadzie oraz rozpoznaniu charakterystycznych objawów płonicy. Wykonuje się wymaz z gardła, w którym wykrywane są paciorkowce grupy A. Wykonywana jest także morfologia krwi. Oznacza się podwyższony poziom leukocytów. Podwyższeniu ulega również ASO (odczyn antystreptolizynowy). Badanie polega na wykrywaniu przeciwciał przeciwko antygenom powierzchniowym paciorkowców - streptolizynie O. Poziom OB jest także wyraźnie wyższy. Podczas diagnozowania szkarlatyny, ważne jest, aby wykonać badania wykluczające takie choroby, jak:

• odra,
• różyczka,
• zakażenie gronkowcowe,
• zespół wstrząsu toksycznego,
• choroba Kawasakiego.

Leczenie szkarlatyny polega natomiast na podawaniu antybiotyków z grupy penicylin – najczęściej penicylinę krystaliczną lub cefalosporyn. W przypadku uczulenia na te antybiotyki można zastosować makrolidy. Czas leczenia antybiotykowego to 10-14 dni. Nieleczona szkarlatyna może spowodować pojawienie się powikłań, do których zaliczamy kłębkowe zapalenie nerek, zapalenie stawów, gorączkę reumatyczną, zapalenie węzłów chłonnych oraz zapalenie ucha środkowego.

Marta Bednarska