Komórki macierzyste

Komórki macierzyste to komórki pnia, które mają dwie bardzo istotne właściwości. Są to nieograniczona proliferacja oraz przemiana w różne inne komórki organizmu. Występują przede wszystkim w krwi pępowinowej. Często pobiera się krew pępowinową, bezpośrednio po porodzie, właśnie dla wyodrębnienia komórek macierzystych. Przechowywanie krwi pępowinowej odbywa się w państwowych lub prywatnych bankach krwi.

Co to są komórki macierzyste?

Komórki macierzyste to inaczej zwane komórki pnia. Są to wyjściowe komórki organizmu, które dają początek wszystkim innym komórkom. Mają one dwie bardzo ważne właściwości. Jedna z nich to potencjalnie nieskończona możliwość dzielenia się (proliferacja). Druga zaś to przekształcanie się w inne rodzaje komórek organizmu. Komórki macierzyste dzielimy na kilka rodzajów. Są to:

• Komórki totipotentne,
• Komórki pluripotentne,
• Komórki unipotentne,
• Komórki multipotentne.

Komórki totipotentne to takie, które mogą ulec przemianie do każdego typu komórek organizmu, nawet łożyska. Pluripotentne komórki dają początek wszystkim komórkom dorosłego człowieka, za wyjątkiem komórek łożyska. Unipotente komórki to komórki, które mogą różnicować się tylko do jednego typu komórki. Ostatni rodzaj komórek macierzystych, czyli komórki multipotentne, mogą przekształcić się tylko w kilka rodzajów komórek o właściwościach bardzo podobnych.
Komórki pnia można podzielić również ze względu na ich pochodzenie, na komórki macierzyste somatyczne, a więc takie, które występują w tkankach dorosłego człowieka. Najczęściej są to komórki multi- lub pluripotentne. ESC, czyli embrionalne komórki macierzyste, uzyskiwane są z embrionu, głównie z krwi pępowinowej. Najczęściej są to komórki totipotentne lub pluripotentne.

Zastosowanie komórek macierzystych

Komórki macierzyste, mogące przekształcić się w inne komórki, potencjalnie mogą służyć do zastąpienia uszkodzonych komórek. Obecnie prowadzone są badania na ten temat. Takie komórki wykorzystywane są w leczeniu choroby Parkinsona, cukrzycy czy urazów kręgosłupa. Badania były jak na razie prowadzone jedynie na myszach. Komórki macierzyste z krwią pępowinową pobierane są zaraz po urodzeniu dziecka. Mogą one posłużyć np. zamiast komórek szpiku, w przypadku gdyby dziecko zachorowało.  Oprócz tego komórki pnia wykorzystywane są w badaniach do leczenia pląsawicy Huntingtona, celiakii (nietolerancja glutenu), niewydolności serca, uszkodzenia mięśni czy zaburzeń neuronalnych. Niektóre z badań sięgają już III fazy badań klinicznych. Chociaż somatyczne komórki macierzyste mają mniejszą zdolność przekształcania w inne komórki niż ESC, to jednak są one bezpieczniejsze dla organizmu człowieka. ESC wprowadzone do organizmu, zamiast przekształcać się w prawidłowe komórki, mogą wytworzyć w organizmie potworniaki.
Krew pępowinowa przechowywana jest w specjalnych bankach krwi. Mogą być one prywatne lub państwowe. W tych pierwszych rodzice mają gwarancję, iż w razie choroby dziecka, pobrana po urodzeniu krew posłuży do leczenia właśnie ich dziecka. Niestety jest to odpłatne. Państwowe banki krwi przechowują krew nieodpłatnie, lecz próbka krwi nie należy wyłącznie do rodziców dziecka. Może być bowiem wykorzystana do leczenia każdego chorego. 

Marta Bednarska