Rozwój mowy u niemowląt
Rozwój dziecka w pierwszym roku życia przebiega najdynamiczniej – różnica między rocznym brzdącem a noworodkiem jest ogromna. Zmiany dotyczą każdej sfery rozwoju – motorycznej, psychicznej i społecznej. Tak samo, jak wraz z wiekiem doskonalą się umiejętności chodzenia, siedzenia czy chwytania, podobnie dzieje się w przypadku kompetencji językowych. Już na etapie noworodka można zauważyć początki rozwoju mowy u dziecka. Dziecko jednak jeszcze przed urodzeniem zapoznaje się ze światem dźwięków. W trzecim trymestrze ciąży układ słuchowy płodu jest na tyle dojrzały, że odbiera dźwięki zarówno z wnętrza ciała mamy (np. bicie jej serca), jak i odgłosy z zewnątrz (np. głos mamy). Już w okresie prenatalnym powstaje wzorzec mowy. Po urodzeniu dziecko rozpoznaje głos matki i potrafi odróżnić go od głosu innej kobiety. Jak przebiega rozwój mowy u niemowląt?
Formy porozumiewania się niemowląt
- noworodek reaguje na nieprzyjemne odczucia za pomocą krzyku;
- pod koniec 1. miesiąca życia pojawiają się różne rodzaje krzyku – w zależności od barwy, siły i ciągłości krzyku płacz zaczyna pełnić różne funkcje, np. płacz z bólu, płacz gniewny, płacz podstawowy itp.;
- pod koniec 2. miesiąca życia dziecko wydaje dźwięki, które przypominają głoski „a” i „e”, często łączone z „h”, np. he, ehe;
- pod koniec 3. miesiąca życia niemowlę wydaje pierwsze połączone głoski gardłowe – pojawia się etap gruchania, np. ek-che;
- pod koniec 4. miesiąca życia niemowlę krzyczy z radości i wydaje głoski podobne do „f”, „w”, „s”;
- pod koniec 5. miesiąca życia niemowlę wydaje z siebie rytmiczne ciągi sylabowe;
- w 7. i 8. miesiącu życia pojawia się gaworzenie, czyli wypowiadanie ciągów sylab, np. da-da, pa-pa, ba-ba; gaworzenie nie ma jeszcze określonego sensu;
- pod koniec 8. miesiąca życia dziecko potrafi cicho gaworzyć;
- pod koniec 9. miesiąca życia niemowlę coraz częściej powtarza te same sylaby, np. ma-ma, ta-ta;
- pod koniec 10. miesiąca życia dziecko świadomie powtarza sylaby, wie doskonale, kto to jest „mama” i „tata” oraz zna kilka najczęściej powtarzanych pojęć;
- około roczne dziecko samodzielnie używa sylab do określania znanych sytuacji, np. mówi „am-am”, gdy widzi posiłek albo „brrr”, gdy widzi przejeżdżający samochód; przerywa na chwilę wykonywaną czynność, reagując na słowo „nie!”.
Rozwój wokalizacji u niemowląt
Psycholingwiści prowadzili wiele badań nad dziecięcą wokalizacją. Wokalizacja to produkowanie dźwięków mniej lub bardziej zbliżonych do dźwięków mowy. Jak według R. Starka wyglądają etapy rozwoju mowy u małych dzieci?
| STADIUM ROZWOJU | CHARAKTERYSTYKA STADIUM |
|---|---|
| odruchowego krzyku i życiowych odgłosów (0.-8. tydzień) | dźwięki krzyku są ważnym wskaźnikiem zdrowia dziecka; kichnięcia, prychnięcia dziecka uwarunkowane są strukturą anatomiczną; istnieje mała możliwość zmian dźwięków, która będzie wzrastać w miarę powiększania się głowy i szyi dziecka |
| gruchania i śmiechu (8.-20. tydzień) | dziecko wydaje dźwięki w społecznej interakcji; w 16. tygodniu krzyk staje się mniej częsty i bardziej zróżnicowany – sygnalizuje dyskomfort, przywołuje, prosi; w tym samym czasie pojawia się śmiech |
| zabaw wokalnych (16.-30. tydzień) | dziecko zaczyna wypowiadać proste sylaby z przedłużaniem dźwięków podobnych do samogłosek lub spółgłosek; zmiany w produkcji głosowej odzwierciedlają zmiany w strukturze artykułowania i w centralnym systemie nerwowym; wydawane dźwięki są czymś pośrednim między gruchaniem w stanie zadowolenia a późniejszym prawdziwym paplaniem, gaworzeniem |
| samonaśladującego gaworzenia (25.-50. tydzień) | dziecko kombinuje samogłoski i spółgłoski i kombinacje te powtarza w sposób stereotypowy; częściej gaworzy, gdy jest samo, niż kiedy są przy nim dorośli; wzrasta znaczenie własnej wokalizacji |
| gaworzenia i ekspresywnej mowy niezrozumiałej (9.-18. miesiąc) | repertuar spółgłosek zwiększa się; wypowiedzi dzieci mogą być niezrozumiałe, ale oddają intonację charakterystyczną dla różnych wypowiedzi spełniających rozmaite funkcje |
Z miesiąca na miesiąc maluch zaczyna wypowiadać coraz więcej prostych słów, nazywając członków rodziny, zabawki i przedmioty. Słownik dziecka stopniowo się rozszerza, ale na początku maluszek więcej rozumie niż jest w stanie sam powiedzieć. Tempo rozwoju kompetencji komunikacyjnych dziecka zależy w głównej mierze od stymulacji ze strony rodziców i najbliższego otoczenia. By wspomagać rozwój mowy niemowlęcia, warto do niego mówić (poprawnie), śpiewać mu, czytać bajki, rozmawiać z dzieckiem, słuchać z nim bajek, mówić wierszyki albo bawić się za pomocą różnych zabaw słowno-ruchowych.
psycholog Kamila Krocz
Artykuły Rozwój niemowlęcia miesiąc po miesiącu
Noworodki w określony sposób reagują na otoczenie. O ich zachowaniu w dużej mierze decydują wrodzone odruchy, na przykład odruch ssania.
Noworodki tylko pozornie nic nie robią. Nawet tak małe dzieci stale uczą się czegoś nowego. Jak przebiega rozwój noworodków tydzień po tygodniu?
Zajęcia na basenie mogą być dla niemowlaka samą przyjemnością. W jaki sposób należy przygotować się do nauki pływania dla niemowlaków?
Dziecko (1 miesiąc) coraz bardziej interesuje się otoczeniem. Powoli może zacząć pojawiać się głużenie, czyli pierwsza faza rozwoju mowy niemowlaka. Maluch na dłuższą chwilę skupia wzrok.
Główka niemowlaka może być nieco zniekształcona ze względu na swoją elastyczność. Jest to całkowicie normalne. Szwy czaszki zrosną się około 18. miesiąca życia dziecka.
Metoda NDT-Bobath powstała w latach 40. XX wieku w Londynie. To metoda terapii autorstwa Berty i Karela Bobathów. Na czym polega stymulacja za pomocą metody Bobath?
Metoda Vojty to jeden ze sposobów fizjoterapii dzieci z neurologicznymi zaburzeniami w rozwoju psychomotorycznym. Na czym polega rehabilitacja według metody Vojty?
Zespół Downa to choroba genetyczna, którą daje się rozpoznać zaraz po urodzeniu dziecka. Jak wygląda noworodek z zespołem Downa? Jakie cechy wyglądu mogą wskazywać na mongolizm?
Niemowlę się silnie poci? Może po prostu je przegrzewasz i za ciepło ubierasz? Jeśli poza potliwością nie dostrzegasz innych objawów u dziecka, to nie ma obaw, że to krzywica.

Wielu przyszłych rodziców martwi się, czy kot i niemowlę mogą bezpiecznie żyć pod jednym dachem. Istnieją różne teorie dotyczące szkodliwego wpływu obecności kota na malca, jednak czy są prawdziwe?

Niemowlę musi nauczyć się kontaktów z psem, a pies z dzieckiem. Nie ma innego wyjścia. Jeśli zwierzę jest agresywne wobec malucha, czasami konieczna jest terapia ze specjalistą psów lub izolacja.

Rozwój emocjonalny dziecka w okresie niemowlęcym zasadza się na kształtowaniu się przywiązania do osoby dorosłej, różnicowaniu się uczuć i pierwszych kontaktach z innymi dziećmi.
Rozwój fizyczny niemowlęcia dotyczy doskonalenia wszystkich układów malucha – kostnego, mięśniowego, nerwowego, pokarmowego, oddechowego itd., co warunkuje dalszy rozwój dziecka.
Ślinienie się niemowląt jest zazwyczaj zjawiskiem całkowicie naturalnym i wiąże się z dojrzewaniem gruczołów ślinowych i nauką połykania, a czasem też z wyrzynaniem się pierwszych ząbków.
Rozwój ruchowy niemowląt obejmuje lokomocję, manipulację i podpór. Maluch uczy się siadać, wstawać, raczkować i chodzić. Rozwój motoryczny stanowi odzwierciedlenie dojrzewającego układu nerwowego.

Niespokojne niemowlęta częściej płaczą, krzyczą, nerwowo kręcą główką, mają problemy ze ssaniem piersi, krótko i płytko śpią, trudno je utulić. Jak pomóc nadpobudliwym maluchom?

Niemowlę po szczepieniu płacze, nie możesz je utulić i nie chce jeść? Taki stan potrwa pewnie kilka dni, ale ustąpi i maluszek powróci do pełni sił. Taka reakcja na szczepienie jest całkiem naturalna.
Rozwój motoryczny niemowląt obejmuje pionizację ciała, panowanie nad postawą, doskonalenie umiejętności lokomocji, chwytania i manipulacji przedmiotami.

Całościowe zaburzenia rozwoju, takie jak zespół Retta, autyzm wczesnodziecięcy, zespół Aspergera oraz dziecięce zaburzenie dezintegracyjne, rozpoznaje się u dzieci już na wczesnym etapie życia.
Mózgowe porażenie dziecięce to złożona jednostka chorobowa, która objawia się trwałym uszkodzeniem mózgu dziecka.
Dziecku niepełnosprawnemu nie wystarcza zapewnienie tylko terapii, rehabilitacji i odpowiedniego kształcenia. Dziecko niepełnosprawne, jak każdy maluch, a może nawet bardziej, potrzebuje miłości.
Napięcie mięśniowe u niemowląt jest bardzo ważne w procesie rozwoju funkcji motorycznych. Jeśli tonus mięśniowy jest zbyt słaby lub zbyt mocny, mogą pojawić się zaburzenia rozwoju ruchowego.
Jakie zachowania mogą sugerować ADHD u niemowląt? Płacz, brak snu, nadmierna gestykulacja, problemy z zaśnięciem. Nie zawsze jednak są to sygnały wskazujące na nadpobudliwość psychoruchową.
Autyzm wczesnodziecięcy można rozpoznać już u półrocznego dziecka. Jakie objawy autyzmu daje się zaobserwować u niemowląt?
Rehabilitacja dzieci ma za zadanie usprawnić ich codzienne życie i funkcjonowanie. Wśród najbardziej popularnych metod rehabilitacji dzieci wymienia się: NDT-Bobath, metodę Vojty i metodę Petö.

Pierwszy rok życia dziecka to czas wnikliwych obserwacji. W tym okresie zachodzi wiele zmian, które mogą wskazywać czy proces rozwoju przebiega bez zakłóceń.

12-miesięczne dziecko potrafi już samodzielnie postawić kilka kroków, choć zaraz się przewraca. Roczne dziecko świadomie wypowiada słowa „mama” i „tata” i reaguje niektóre polecenia.
11-miesięczne dziecko skupia się przede wszystkim na doskonaleniu umiejętności wstawania i chodzenia. Nie potrafi jeszcze samodzielnie się poruszać i utrzymywać pionu, ale wciąż podejmuje próby.
Dziecko 10-miesięczne sprawnie raczkuje, siedzi i próbuje samodzielnie wstawać i chodzić. Niestety, wciąż się przewraca i bez oparcia mebli czy nóg od stołu nie potrafi utrzymać pionowej pozycji.
Dziecko (6 miesiąc) to maluch, który bez problemu rozpoznaje rodziców, turla się i pełza. Warto zachęcać do przemieszczania się, aby ćwiczyło mięśnie potrzebne do raczkowania.
Dziecko (9 miesiąc) potrafi już siadać i sprawnie raczkować. Niektóre maluchy potrafią także wstawać, ale jeszcze nie chodzą. Rozumieją coraz więcej słów i zdań.
Dziecko (8 miesiąc) prawdopodobnie zaczyna raczkować, dość dobrze także siedzi. Trzeba przygotować mieszkanie na jego zwiększone umiejętności przemieszczania się i sięgania po różne przedmioty.
Dziecko (7 miesiąc) ma już kilka pierwszych ząbków. Coraz lepiej radzi sobie z pełzaniem i manipulowaniem zabawkami. Już niedługo będzie umiało samo pić z kubeczka dla niemowląt.
Dziecko (5 miesiąc) rozpoznaje już nastroje rodziców. Potrafi się już turlać i dość sprawnie idzie mu chwytanie. W tym czasie zaczyna się także ząbkowanie.
Pierwszy rok życia dziecka jest okresem intensywnego wzrostu i rozwoju. Przed wami bilanse rozwoju fizycznego, umysłowego i emocjonalnego, powtarzane kilkakrotnie w ciągu pierwszych miesięcy życia.

Dziecko (4 miesiące) to już sprawny niemowlak. Może ważyć już dwa razy więcej niż po urodzeniu, umie głośno się śmiać i reaguje na swoje imię. Można je nosić w nosidełku.
Dziecko (3 miesiące) potrafi już unosić główkę leżąc na brzuchu i często się uśmiecha. Domaga się jedzenia 5-6 razy w ciągu doby. Na razie wystarczy mu pokarm mamy.
Dziecko (2 miesiące) to już prawie niemowlak. Rozwój bobasa jest dość szybki. Maluch potrafi wodzić wzrokiem za dźwiękami i obiektami. Pojawia się także pierwszy uśmiech dziecka.
Kalendarze i podręczniki, które podają, jak przebiega rozwój niemowlęcia miesiąc po miesiącu, pozwalają rodzicom oceniać postępy swoich pociech i wstępnie diagnozować zaburzenia rozwojowe. ...


