Pokaż kategorie Parenting.pl
Pokaż kategorie

Relacje dzieci z rodzicami

Relacje dzieci z rodzicami zmieniają się wraz z upływem czasu. W okresie przedszkolnym maluchy zazwyczaj patrzą na opiekunów bezkrytycznie, są oni dla nich głównymi autorytetami. W młodszym wieku szkolnym i w okresie adolescencji dużą rolę zaczynają odgrywać rówieśnicy, związki przyjacielskie, paczki i bandy. Rola rodzica w życiu dziecka ulega modyfikacji. Relacje na linii rodzice-dzieci zależą nie tylko od wieku pociech, ale też innych czynników takich, jak atmosfera rodzinna, jakość komunikacji, styl i metody wychowania czy postawy rodzicielskie. Jak dbać o przyjazne związki z własnym dzieckiem?

Style wychowania

Rodzina to fundament, na którym młody człowiek konstruuje całą swoją tożsamość. Dom ma stanowić bezpieczny azyl, w którym dziecko znajdzie akceptujących, troskliwych, rozumnych i konsekwentnych rodziców. Niestety często owe postulaty są jedynie pobożnymi życzeniami, a wielu opiekunów popełnia rażące błędy wychowawcze. Niektórzy starają się być „dobrymi rodzicami”, ale nie mając odpowiednich wzorców z własnego domu macierzystego, powielają schematy i wykazują bezradność rodzicielską w przypadku poważnych kłopotów z dzieckiem. Jakość relacji na linii dzieci-rodzice wynika w dużej mierze z metod wychowania i zasad obowiązujących w rodzinie. Często do spięć dochodzi w wyniku konfrontacji dwóch sprzecznych biegunów: władza rodzicielska– zakres autonomii dziecka. Dorastająca pociecha pragnie coraz większej swobody i zniesienia ograniczeń, co często trudno zaakceptować rodzicom. Kontakty z dziećmi determinują pośrednio style wychowania.

Styl wychowania Zaangażowanie emocjonalne Władza rodzica Autonomia dziecka
autorytatywny rodzice ciepli, uważni i wrażliwi na potrzeby oraz zainteresowania dziecka rodzice stosują stosowne do poziomu dojrzałości dziecka wymagania; wyjaśniają i narzucają reguły rodzice pozwalają dziecku podejmować decyzje zgodnie z gotowością rozwojową; uwzględniają punkt widzenia dziecka
autorytarny rodzice są zimni i odrzucający, często poniżają dziecko rodzice są bardzo wymagający; stosują nacisk przez krzyki, rozkazywanie, krytykowanie i karanie rodzice podejmują większość decyzji za dziecko; rzadko uwzględniają jego punkt wiedzenia
pobłażliwy rodzice są ciepli, ale mogą rozpieścić dziecko rodzice stawiają niewiele wymagań lub w ogóle ich nie stawiają – często z powodu błędnie pojętej troski o poczucie własnej wartości dziecka rodzice pozwalają dziecku podejmować decyzje, nawet jeśli jeszcze nie jest ono do tego gotowe
niezaangażowany rodzice są emocjonalnie nieobecni, wycofani i nieuważni rodzice stawiają niewiele wymagań lub w ogóle ich nie stawiają – często z braku zainteresowania lub oczekiwań wobec dziecka rodzice są obojętni na decyzje i punkt widzenia dziecka

Najbardziej optymalnym i sprzyjającym rozwojowi dzieci stylem wychowania jest styl autorytatywny, inaczej określany jako demokratyczny, gdzie dziecko to partner, a nie „pionek” stojący niżej w hierarchii rodziny. Demokracja rodzinna sprawnie funkcjonuje w zakresie wymiarów: posłuszeństwo-karność, swoboda-ochrona, uznawanie praw-stawianie wymagań. Konsekwencja w wychowaniu i wyznaczanie jasnych reguł postępowania umożliwia dziecku internalizację norm społecznych i szybszą socjalizację. Dzieci potrzebują drogowskazów moralnych, by mieć przykłady, do których zawsze mogą się odwołać.

Relacje z dziećmi a różnica pokoleń

Wraz z dorastaniem wyraźnie zmienia się stosunek nastolatków do rodziców. W dzieciństwie mama i tata są zwykle akceptowani bezrefleksyjnie, natomiast w okresie adolescencji stosunek do opiekunów staje się bardziej realistyczny, a niekiedy nawet przekorny. Wiele problemów, pojawiających się między rodzicami, a młodzieżą, wynika z nieokreślonego statusu dorastających – już nie są dziećmi, ale jeszcze nie są dorosłymi. Nastolatkowie stają się bardziej zamknięci, oczekują respektowania własnej prywatności, nie zwierzają się ze wszystkiego rodzicom, jak to miało miejsce w dzieciństwie. Rodzice natomiast nie radzą sobie z uznaniem autonomii dorastających dzieci, nie są przekonani co do ich odpowiedzialności, obawiają się negatywnego wpływu grupy rówieśniczej, w wyniku czego postępują niekonsekwentnie, z tendencją do ograniczania wolności wyboru dzieci. Staje się to niestety źródłem licznych nieporozumień i awantur.

Obszary konfliktowe między rodzicami a dziećmi wynikają najczęściej z trzech sprzeczności:

  • między kontrolą ze strony rodziców, a potrzebą swobody u dorastających;
  • między przykładaniem przez rodziców dużej wagi do nauki szkolnej, a poświęcaniem czasu na inne rodzaje aktywności przez młodzież;
  • między odpowiedzialnością rodziców, a dzieleniem się nią z dorastającymi.

Często też przecenia się znaczenie różnicy pokoleń (ang. generation gap) w powstawaniu konfliktów. Konflikty między rodzicami, a ich dorastającymi dziećmi nie są zazwyczaj aż tak głębokie, jak można by przypuszczać. Wiele z nich wynika z burzy hormonalnej nastolatków i kryzysu tożsamości w wieku dorastania. Niejednokrotnie są to konflikty pozorne – rodzina stanowi jedynie „pole bitwy” dla wrogich uczuć, których geneza tkwi poza systemem rodzinnym. Mimo wielu nieporozumień, między rodzicami i dziećmi utrzymuje się zazwyczaj pozytywna więź, a dorastający czują się kochani i mają poczucie, że mogą liczyć na wsparcie rodziców. Niezależnie od płci dziecka bliższa relacja łączy ich z matką niż z ojcem. Na pozytywny przebieg dorastania i pozytywne związki z rodzicami zasadniczy wpływ ma szczęśliwy związek małżeński rodziców. Alkoholizm w rodzinie czy przemoc domowa przekładają się niejednokrotnie na patologie wychowawcze.

Należy pamiętać, że stopniowe psychiczne oddalanie się nastolatków od swoich rodziców ma charakter rozwojowy, bowiem dzieci dążą do samodzielności i określenia swojego „Ja”. By móc zdefiniować swoją tożsamość i określić swój status, muszą niestety czasami pobłądzić, poeksperymentować, potestować rzeczywistość, by w końcu odnaleźć siebie. Modyfikacja relacji dzieci-rodzice nie musi oznaczać utraty więzi, a jedynie jej zmianę – przejście od więzi dziecięcej zależności do więzi opartej na partnerstwie. Proces ten wydaje się często o wiele trudniejszy do przejścia dla rodziców niż ich dzieci. Okres adolescencji to niewątpliwie trudny sprawdzian dla wydolności wychowawczej opiekunów, ich cierpliwości, roztropności, rozwagi i konsekwencji. Trzeba jednak mieć świadomość, że nie można bezustannie traktować dzieci jako „małych bobasków”, ale wspierać je w kształtowaniu własnej niezależności i reagować, kiedy zauważy się niepokojące sygnały, mogące świadczyć o problemach w identyfikacji własnej osoby.

Bibliografia

  • Harwas-Napierała B., Trempała J., (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, PWN, Warszawa 2006, ISBN 83-01-14151-4.
Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Rozwój społeczny ucznia
Rozwój społeczny ucznia

Kontakty z rówieśnikami

(...) wpływają niewątpliwie na rozwój społeczny ucznia. Może kształtować on takie zdolności, jak: empatia, solidarność,...

Rozwój społeczny ucznia

Przyjaźń dzieci

Przyjaźń dzieci

Przyjaźń dzieci różni się nieco od przyjaźni dorosłych. Mówi się, że dziecięce przyjaźnie są spontaniczne i szczere, natomiast relacje między dorosłymi często są nastawione na uzyskanie osobistego sukcesu, nawet kosztem drugiej osoby. Relacje...

Rozwój społeczny ucznia

Problemy nastolatek

Problemy nastolatek

Problemy nastolatek, np. opisywane w czasopismach dla młodzieży, mogą wydawać się śmieszne czy wręcz groteskowe, ale na pewno nie jest do śmiechu młodym dziewczętom, które proszą o poradę i czują się zagubione. Na przestrzeni lat zmienił się nieco...

Rodzina

Relacje między rodzicami

Dzień po dniu, z roku na rok jedne relacje między członkami rodziny zmieniają się (w zależności od np. czasu trwania związku, wieku i etapu rozwoju dzieci), podczas gdy inne pozostają takie same. Fundamentem każdego związku dwojga ludzi jest miłość....

Konflikty między rodzicami

Relacje z rodzicami

Relacje między dziećmi a rodzicami wyglądają różnie ze względu na wiele czynników - atmosferę w domu, styl wychowania, postawy rodzicielskie, relacje między samymi rodzicami, s

Relacje między rodzicami

Konflikty między rodzicami

Kłótnie małżeńskie są nieuniknione. Nawet najbardziej zgodne małżeństwo kłóci się od czasu do czasu. Konflikt między partnerami nie oznacza od razu katastrofy i braku miłości. Nieporozumienia świadczą o różnicy zdań, ale też o próbie ustalenia konsensusu,...

Spanie w łóżku rodziców

Spanie z rodzicami

Spanie z rodzicami

Do czasu, aż każda z nas nie zostanie mamą, prawie wszystkie zarzekamy się - „Ja na pewno nie będę spała z dzieckiem" - „Dziecko od małego musi wiedzieć, gdzie jest jego łóżeczko".

Rodzina

Relacje z dziećmi

W rodzinach na całym świecie stosunki między dziećmi niosą taki ładunek uczuciowy, że starcza go na kilka wybuchów dziennie. Zwykle najwięcej emocji przysparzają nam konflikty między rodzeństwem. Jakie są przyczyny nieustannego współzawodnictwa i rywalizacji...

Rozwój społeczny przedszkolaka

Relacje z rówieśnikami

Relacje z rówieśnikami

Relacje z rówieśnikami mają istotny wkład w rozwój emocjonalny dziecka. Już w wieku przedszkolnym dziecko zaczyna przebywać coraz więcej ze swoimi rówieśnikami - pojawiają się pier

Rodzeństwo przyrodnie

Relacje z macochą

Relacje dzieci z rodzicami nie należą czasem do najłatwiejszych, a co mówić o relacjach pasierbów z macochą. Przybrana matka musi radzić sobie z nie lada wyzwaniami, a jej cier