Mówienie nie

Mówienie „nie” bardzo trudno przychodzi nastolatkom szczególnie wtedy, gdy chcą się przypodobać rówieśnikom. Odmowa zapalenia papierosa czy pójścia na piwo może wiązać się z brakiem akceptacji ze strony kolegów, a nawet wpływać na wykluczenie z grupy i ostracyzm społeczny. Z obawy przed krytyką i wyśmianiem, młodzież często ulega namowom i pokusom, nie umiejąc powiedzieć stanowczo „nie”. Uległość wynika z konformizmu i nieustabilizowanej samooceny. Zdolność obrony własnych poglądów i wyrażania własnego stanowiska to asertywność. Jak odmawiać w sposób asertywny, nie tracąc w oczach innych ludzi?

Polecane wideo:

Jak rozmawiać z nastolatkiem? - wskazówki dla rodziców

Rodzice często rozmawiają z nastoletnim dzieckiem, pouczając je, co zazwyczaj odnosi odwrotny skutek do zamierzonego. Pouczanie to komunikacja jednostronna,...

1. Co to jest asertywność?

Brak zdolności w zakresie asertywności to nie tylko domena młodzieży. Nie tylko dzieci nie potrafią odmawiać, mając świadomość, że dana propozycja nie jest najlepsza, bo godzi w wyznawany system wartości, szkodzi zdrowiu lub destabilizuje relacje z innymi, np. rodzicami. Także dorośli wykazują niedostatki, jeśli chodzi o zachowania asertywne. Nie potrafią zwrócić uwagi, kiedy ktoś szeleści papierkami w kinie, uniemożliwiając oglądnie filmu, boją się odmówić pracodawcy, który ciągle obciąża ich nadgodzinami, nie umieją przyznać się na forum do swoich poglądów politycznych albo wychowywać dzieci bez użycia siły i agresji. Asertywność to ważny wyznacznik zdrowia psychicznego. To forma zapobiegania zachowaniom agresywnym, będącym wyrazem kumulowania się złości i gniewu.

Asertywność rozumie się dwojako: jako metoda terapii dla osób nieśmiałych, nerwicowych, mało spontanicznych i z zaburzeniami osobowości oraz jako trening kompetencji osobistych.

Na asertywność składa się fizyczna asertywność, czyli zdolność wyrażania emocji poprzez wokalizację, pantomimikę, postawę ciała i eksponowanie „Ja” oraz asertywne zachowania, czyli zdolność komunikowania otoczeniu swoich postaw, myśli, poglądów, przekonań, wartości i uczuć bez odczuwania wewnętrznego dyskomfortu i lekceważenia innych. Osoby asertywne charakteryzują się swobodą w ujmowaniu siebie. Ujawniają się jako osoby posiadające poczucie własnej tożsamości i zdolność do samoorientacji. Cechuje je aktywne nastawienie do życia – dążą do tego, czego pragną, inicjują zdarzenia, a nie tylko oczekują, żeby coś się wydarzyło. Są świadome swoich ograniczeń i akceptują je, zachowując przy tym szacunek do siebie. Umieją się komunikować z ludźmi obcymi, przyjaciółmi i z rodziną na wszystkich poziomach. Jest to komunikacja sprzyjająca porozumieniu, uczciwa, otwarta i bezpośrednia.

2. Składniki asertywności

Asertywność to coś więcej niż pewność siebie, umiejętność wyrażania swojego zdania i bronienia własnych wartości. To zachowanie, które wyraża własne prawa człowieka bez naruszania i deprecjonowania praw innych ludzi, co sprzyja osiąganiu celów, realizacji własnych interesów. Asertywność jest wolna od niepokoju. Może być reakcją na wymagania sytuacji. Asertywna odmowa zapalenia papierosa może brzmieć: „Nie, nie zapalę. Dzięki za poczęstowanie, ale szanuje swoje płuca i postanowiłem nie palić”. Asertywne „nie” zawiera uzasadnione racje odmowy, zdecydowanie wyrażone zachowanie i kontrolę ekspresji negatywnych emocji.

Według Heleny Sęk, asertywność to zespół umiejętności o charakterze kompetencji osobistych, wyznaczających zachowania w sytuacjach interpersonalnych, których celem jest realizacja cenionych wartości osobistych i pozaosobistych, rozwój i obrona tych wartości oraz samoakceptacja. Na zachowania asertywne składa się:

  • swobodne i kontrolowane wyrażanie uczuć pozytywnych oraz negatywnych;
  • wyrażanie własnego zdania publicznie i w sytuacjach ryzyka;
  • dochodzenie własnych praw;
  • wyrażanie niezgody na poniżenie i zachowania agresywne;
  • odmowa spełnienia rażąco niestosownych żądań;
  • umiejętność przyjęcia konstruktywnej krytyki ze strony innych;
  • zdolność zwracania się o pomoc i przysługę do innych ludzi;
  • inicjowanie, podtrzymywanie i ograniczanie komunikacji z innymi ludźmi.

Osoba asertywna nie zawsze osiąga sukces interpersonalny, bo jej zachowania mogą być, np. niepopularne w jakimś kręgu. Jednak asertywność pozostawia po sobie poczucie szacunku do siebie i zgody ze samym sobą, co wtórnie ugruntowuje wysokie poczucie własnej wartości. Wychowawcze działania rodziców powinny być wzbogacone asertywnymi umiejętnościami, gdyż wówczas kształtują oni asertywność u swoich pociech. Asertywność bowiem nie tyle naraża na brak akceptacji ze strony otoczenia, co raczej imponuje stanowczością, pewnością siebie, odwagą, siłą przebicia, konsekwencją i zdolnością podważenia status quo.

Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Wpływ grupy rówieśniczej
Wpływ grupy rówieśniczej

Złe towarzystwo

dla dziecka, którzy mogą sprowadzić ich pociechę „na złą drogę". Rodzice mają tendencję do demonizowania wpływu grupy rówieśniczej. Grupa kolegów (...) seksualna, palenie papierosów, trawki itp. Rzadko...

Wpływ grupy rówieśniczej

Pisanie zamiast mówienia - nowa forma komunikacji młodzieży

Pisanie zamiast mówienia - nowa forma komunikacji młodzieży

i przynależności do grupy. Wstrząsające są sytuacje, kiedy młodzież siedzi na korytarzu i pisze do siebie nawzajem - choć siedzą koło (...) nawet usłyszałam, że gdy ktoś zaczyna nie pasować, można go po prostu „zablokować"...

Wpływ grupy rówieśniczej

Surfowanie w sieci

Surfowanie w sieci

Jeśli mamy obawę, czy ktoś nam bliski nie jest uzależniony od sieci, najlepiej poszukać terapeuty specjalizującego się w uzależnieniach niesubstancyjnych, skonsultować z nim sytuację i namówić bliską nam osobę na spotkanie z terapeutą.

Wpływ grupy rówieśniczej

Cyberprzemoc

rówieśniczej w sieci. Wiadomo, że dla każdego dziecka czy nastolatka akceptacja wśród kolegów ma znaczenie niemalże priorytetowe

Wpływ grupy rówieśniczej

Co robić, kiedy uczeń terroryzuje swoich równieśników?

Nękanie w szkole Czy mieliście kiedyś sytuację, w której dziecko skarżyło się na nękanie w szkole przez rówieśników? Psycholog doradza, kiedy należy wkroczyć i co zrobić w takim przypadku.Film pochodzi z programu "Pytanie na śniadanie".

Wpływ grupy rówieśniczej

Subkultury młodzieżowe

Subkultury młodzieżowe to mniej lub bardziej zorganizowane grupy, których członkowie wyróżniają się ze społeczeństwa specyficzną postawą, ideologią (...) przynależności do danej grupy, która wyróżnia ich z ogółu. Współczesne...

Wpływ grupy rówieśniczej

Przynależność do grupy

Przynależność do grupy

Grupy rówieśnicze pełnią ważną funkcję w rozwoju emocjonalnym i społecznym dziecka. Koledzy stanowią, oprócz wpływów wychowawczych rodziców (...) formalne i nieformalne oddziałują na spostrzeganie własnej osoby i percepcję...