Inteligencja emocjonalna

Psychologowie i pedagodzy już od wielu lat podkreślają, że rozwój inteligencji dziecka nie wystarczy, by odniosło ono sukces w życiu dorosłym. Oprócz zdolności logicznego myślenia, rozwiązywania problemów, rozwiniętej pamięci, spostrzegawczości i koncentracji uwagi potrzeba czegoś więcej, a mianowicie – inteligencji emocjonalnej.

To inteligencja emocjonalna gwarantuje, że człowiek może być w przyszłości sprawnym współpracownikiem, rozsądnym rodzicem i fajnym partnerem życiowym. Co to jest inteligencja emocjonalna i jak ją kształtować u małego dziecka?

1. Koncepcja inteligencji emocjonalnej

Inteligencja emocjonalna nie doczekała się jednej obowiązującej definicji. Mówi się, że inteligencja emocjonalna to ogół zdolności warunkujących efektywność przetwarzania informacji emocjonalnych.

Daniel Goleman nazywa inteligencję emocjonalną zespołem cech, na który składają się: samokontrola, zapał, wytrwałość, automotywacja, samoświadomość, samoregulacja, empatia czy umiejętności społeczne. Na inteligencję emocjonalną składają się różne zdolności, które daje się uporządkować w cztery grupy, np.:

  1. zdolności do spostrzegania i wyrażania emocji;
  2. zdolności do włączania emocji w przebieg procesów poznawczych;
  3. zdolności do rozumienia i analizowania emocji oraz wykorzystywania wiedzy emocjonalnej;
  4. zdolności do kontrolowania i regulowania emocji własnych i cudzych.

Tym, co wiąże inteligencję emocjonalną z innymi typami inteligencji, i zarazem uzasadnia używanie wobec niej tego terminu, jest jej funkcja adaptacyjna. Inteligencja emocjonalna człowieka, tak jak każda inna inteligencja, stanowi wyznacznik efektywności radzenia sobie przez niego z wymaganiami życia.

Inteligencja akademicka, racjonalna, analityczna ma charakter typowo taktyczny, bo wiąże się z działaniem w konkretnych sytuacjach, natomiast inteligencja emocjonalna jest inteligencją „gorącą” i strategiczną, obejmującą zdolności funkcjonujące bardziej perspektywicznie. Iloraz inteligencji emocjonalnej wzrasta wraz z wiekiem. Jak kształtować dojrzałość emocjonalną u dziecka?

2. Jak rozwijać inteligencję emocjonalną?

Od najmłodszych lat rodzice powinni uczyć maluchy rozpoznawania i radzenia sobie z własnymi uczuciami, co znacznie ułatwia dziecku orientowanie się w zakresie stanów emocjonalnych, doświadczanych przez inne osoby. Dzięki temu dzieci uczą się również panować nad gniewem, złością, przepraszać, prosić, przebaczać, radzić sobie ze stresem, bronić własnych poglądów itp.

Taki zestaw umiejętności charakteryzuje dobrych managerów, dyrektorów, prezesów, kierowników i liderów grup. Maluchy uczą się, jak pracować w grupie, jak być empatycznym, jak współpracować, jak integrować ze sobą różne punkty widzenia, jak adaptować się do różnych okoliczności, jak być elastycznym i otwartym na zmiany. Inteligencję emocjonalną można zacząć rozwijać już u trzylatków, które wybierają się do przedszkola – pierwszego środowiska społecznego innego niż dom i rodzina.

W jaki sposób stymulować inteligencję emocjonalną u szkrabów?

  • Rozmawiaj z dzieckiem na temat reguł obowiązujących w społeczeństwie. Wyjaśniaj, jakie zasady rządzą światem.
  • Nie wyśmiewaj lęków dziecka, rozmawiajcie o swoich emocjach, pomóż maluchowi w nazywaniu swoich uczuć.
  • Wykorzystaj bajki terapeutyczne albo inne bajeczki zakończone morałem, które uczą w sposób obrazowy, co to znaczy empatia, tolerancja, nieśmiałość, przyjaźń, miłość czy sprawiedliwość.
  • Rozwijaj wyobraźnię malucha, np. poprzez wcielanie się w różne postacie i odgrywanie scenek. Konieczność wcielenia się w kogoś innego uczy malucha przyjmowania perspektywy patrzenia innych ludzi.
  • Prowokuj jak najwięcej sytuacji społecznych, w których dziecko będzie miało szanse porozmawiać z rówieśnikami, np. zapraszaj kolegów dziecka do domu, idźcie razem do piaskownicy albo do kina.
  • Zadawaj dziecku pytania, jak się czuje, co by czuło, gdyby coś się stało, jak zachowałoby się na miejscu bohatera jakiejś książeczki itp.
  • Ucz dziecka akceptować własne wady i niedoskonałości. Nie stawiaj zbyt wygórowanych wymagań, by dziecko nie przestało wierzyć we własne możliwości.
  • Zachęcaj dziecko do nawiązywania kontaktów i zawierania przyjaźni. Podkreślaj rolę przyjaciela w życiu człowieka.
  • Wskazuj konstruktywne sposoby radzenia sobie z negatywnymi emocjami, radzenia sobie ze stresem i frustracją.

Rozwój zdolności interpersonalnych u szkrabów musi korespondować z ich zdolnościami poznawczymi i wiekiem. Najlepiej, by nauka odbywała się w formie zabawy i gier edukacyjnych.

Bibliografia

  • Annamalay S.D., Inteligencja emocjonalna u dzieci. 12-dniowy kurs dla rodziców, K.E. Liber, Warszawa 2005, ISBN 83-88170-95-3.
  • Salovey P., Sluyter D.J., (red.), Rozwój emocjonalny a inteligencja emocjonalna. Problemy edukacyjne, „Rebis”, Poznań 1999, ISBN 83-7120-695-X.

Rozwój społeczny malucha

Komentarze