Integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna (ang. Sensory Integration, SI) to proces celowej organizacji wszystkich zmysłów, których wzajemne oddziaływanie na siebie jest niezbędne do prawidłowej interpretacji świata i wykonania odpowiedniej reakcji. Przetwarzanie sensoryczne polega na odbieraniu przez układ nerwowy informacji płynących ze wszystkich zmysłów, organizacji tych informacji i interpretacji w taki sposób, by wykorzystać je w celowym i efektywnym działaniu. Jakie zmysły posiada każdy człowiek? Zwykle wymienia się węch, wzrok, słuch, smak i dotyk. Rzadziej wspomina się o propriocepcji, czyli czuciu ciała i układzie przedsionkowym, który odbiera wrażenia ruchowe. Integracja sensoryczna to tak naprawdę ścisła współpraca wszystkich zmysłów, która pozwala wykonać codzienne czynności. Idąc po schodach, rozmawiając przez telefon i dźwigając torbę z zakupami, nie zastanawiamy się nawet, jak to się dzieje, że udaje nam się wykonać to wszystko jednocześnie, nie myląc piętra, nie potykając się, nie gubiąc wątku rozmowy i nie wysypując zakupów. Efektywne działanie umożliwia nam właśnie integracja sensoryczna, czyli proces odbioru, klasyfikowania, porządkowania i łączenia wrażeń zmysłowych, który w znacznej mierze zachodzi poza naszą świadomością.

Polecane wideo:

1. Na czym polega integracja sensoryczna?

Autorką teorii integracji sensorycznej jest dr Anna Jean Ayres, która zainteresowała się tym, jak procesy przetwarzania sensorycznego i zaburzenia planowania ruchu (praksji) mogą wpływać na codzienne życie. Teoria SI bazuje między innymi na wiedzy z zakresu neurologii, fizjologii, neuropsychologii i rozwoju dziecka. Jest to teoria stosunkowo młoda i jeszcze niezbyt znana szerokiemu gronu lekarzy, terapeutów czy pedagogów. Dr Ayres zauważyła, że prawidłowe funkcjonowanie dziecka nie zależy tylko od jakości zmysłów – wzroku, słuchu, smaku i węchu, ale najważniejsze są trzy bazalne zmysły:

  • zmysł dotyku – pozwala odbierać wrażenia faktury, kształtu, bólu, nacisku i temperatury;
  • zmysł ruchu i równowagi – układ przedsionkowy w uchu wewnętrznym człowieka pozwala odbierać wrażenia związane z ruchem ciała w osi góra-dół oraz prawo-lewo; zmysł ten automatycznie koordynuje ruchy oczu, głowy i obydwu stron ciała, odpowiada za utrzymanie napięcia mięśniowego i utrzymywanie głowy prosto przeciwko sile grawitacji;
  • zmysł propriocepcji – czyli zmysł pozycji ciała odbiera odczucia ze stawów, więzadeł i mięśni oraz pozwala wykonywać ruchy bez udziału wzroku; odpowiada za precyzyjne ruchy i manipulację takimi przedmiotami, jak długopis, łyżka czy guziki.

Zmysł dotyku, proprioceptywny i przedsionkowy rozwijają się na wczesnych etapach życia dziecka, jeszcze w łonie matki, kiedy dziecko pływa w wodach płodowych. Te trzy bazalne zmysły są ze sobą ściśle powiązane i w trakcie rozwoju tworzą w obrębie mózgu połączenia z pozostałymi zmysłami. Jakość funkcjonowania dziecka nie zależy zatem tylko od sprawności wszystkich zmysłów, ale także od stopnia ich współpracy, czyli integracji sensorycznej. Niestety, nie u wszystkich maluchów integracja sensoryczna rozwija się na wystarczającym poziomie. W takich przypadkach mogą pojawić się problemy w nauce, zaburzenia zachowania i trudności emocjonalne, np. niska samoocena.

2. Zaburzenia integracji sensorycznej

Zaburzenia integracji sensorycznej (ang. Sensory Processing Disorders, SPD) to dysfunkcje układu nerwowego, który nie potrafi zinterpretować i zsyntetyzować informacji percepcyjnych, płynących ze zmysłów. Osoby z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego mogą czuć się „bombardowane” ilością bodźców z otoczenia albo odwrotnie – mogą poszukiwać intensywnych wrażeń sensorycznych. Wyróżnia się wiele typów SPD, które mogą wpływać na określone wzorce zachowań u dzieci.

  1. Dzieci unikające wrażeń sensorycznych – nadmiernie reagują na stymulację. Ich układ nerwowy odczuwa doznania zmysłowe jako bardzo intensywne, reagując „obronnością sensoryczną”. Dziecko czuje się przeciążone liczbą docierających do niego bodźców i może podejmować próby walki lub ucieczki od źródeł stymulacji. Wskutek przeciążenia układu nerwowego maluchy mogą reagować agresją, irytacją i rozdrażnieniem. Dotyk jest często dla nich powodem do niezadowolenia, wycofują się, czują dyskomfort w zatłoczonych miejscach. Nadwrażliwość sensoryczna może powodować, że dzieci są nadmiernie pobudzone i nadaktywne. Mogą bać się wysokości i ruchu, niechętnie podejmować się nowych i nieznanych zadań albo jeść mało i niezróżnicowane pokarmy.
  2. Dzieci poszukujące wrażeń sensorycznych – mają obniżoną reaktywność na bodźce. Układ nerwowy nie rejestruje wszystkich bodźców obecnych w otoczeniu. Dzieci mogą czuć się nienasycone sensorycznie, dlatego odczuwają nieodpartą potrzebę ciągłego ruchu i poszukiwania intensywnych doznań. Mogą nie reagować na ból i ignorować lekki dotyk. Często zbyt mocno dotykają innych osób, robiąc przy tym siniaki. Ich zachowanie może wydawać się agresywne. Lubią uczestniczyć w niebezpiecznych zabawach, np. wysoko wspinać się na drzewa, a także preferują intensywne zabawy typu huśtanie się czy długotrwałe kręcenie się na karuzeli. Mają często opóźniony rozwój mowy. Lubią hałas i głośną muzykę.
  3. Dzieci o obniżonych umiejętnościach ruchowych – mają problem z planowaniem ruchu (praksją) i wykonaniem nowych aktywności ruchowych. Sprawiają wrażenie niezdarnych i nieskoordynowanych. Często się przewracają, tracą równowagę, potykają się, źle wymierzają odległości, mają kłopoty z umiejętnościami manualnymi, np. wycinaniem nożyczkami, pisaniem, zapinaniem guzików, nawlekaniem nitki. Nie lubią zabaw ruchowych – kopania piłki, łapania, skakania na jednej nodze. Preferują czynności statyczne, np. czytanie książek albo oglądanie telewizji. Mogą przejawiać problemy z artykulacją dźwięków.

To tylko niektóre rodzaje zaburzeń integracji sensorycznej. Wskutek wadliwej pracy układu nerwowego pojawia się wiele negatywnych konsekwencji obserwowanych między innymi w zachowaniu dzieci, np.:

  • dyspraksja – zaburzenie sensoryczne dotyczące nieumiejętności planowania ruchu;
  • problemy emocjonalne – niskie poczucie własnej wartości, poczucie niedostosowania do grupy rówieśniczej, problemy w kontaktach społecznych, nieśmiałość, brak pewności siebie, lęk;
  • opóźniony rozwój mowy;
  • zaburzenia koncentracji uwagi;
  • problemy w nauce – zaburzona percepcja słuchowa, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, dysleksja;
  • opóźniony rozwój motoryki dużej i małej oraz kłopoty z utrzymaniem równowagi;
  • podwyższony lub obniżony poziom pobudzenia, powodujący nadpobudliwość i impulsywność albo ociężałość i apatię.

Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej mogą być odbierane jako leniwe, agresywne, źle wychowane, bez motywacji i ambicji, uparte i ciągle sprawiające kłopoty. Czasami dorośli nie zdają sobie sprawy, że zachowanie dziecka nie wynika z jego złej woli, ale jest konsekwencją wadliwej integracji sensorycznej. Jak wówczas można pomóc dziecku? Najlepiej udać się do lekarza pediatry lub do najbliższej poradni pedagogiczno-psychologicznej i poprosić o diagnozę w kierunku zaburzeń SPD. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, można będzie podjąć wczesną interwencję w postaci terapii integracji sensorycznej, która najczęściej przyjmuje charakter zabawy i jest bardzo przyjemna dla malucha.

Bibliografia

  • Emmons P.G., Anderson L.M., Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, Liber, Warszawa 2007, ISBN 978-83-60215-42-5.
  • Maas V.F., Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, WSiP, Warszawa 2005, ISBN 978-83-02-07117-1.

Zmysły niemowlęcia

Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Zmysły niemowlęcia
Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - czytanie

Zabawy z dzieckiem - czytanie

Istnieją setki zabaw z dzieckiem, a każdy maluch ma swoje preferencje. Zabawy dla dzieci nie tylko sprawiają maluchom radość, ale i pomagają w ich rozwoju. Jedną z najbardziej wartościowych zabaw z dzieckiem jest czytanie maluchowi książeczek...

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - gra w udawanie

poszczególne umiejętności dziecka. Rozwój psychoruchowy i manualny małego niemowlęcia jest niezwykle ważny. Jednak od szóstego miesiąca życia dziecka należy (...) rozwijać i kształtować świadomość społeczną oraz inwencję twórczą niemowlęcia....

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - koszyk z zabawkami

Zabawy z dzieckiem to okazja na wzmocnienie więzi łączącej malca z mamą i tatą. Poprzez zabawę stymuluje się zmysły: słuchu, wzroku, dotyku

Zmysły niemowlęcia

Uważność w życiu dziecka

fizycznych i emocjonalnych. Niewiarygodna jest także czujność niemowlęcia na stan emocjonalny osób z jego najbliższego otoczenia (...) , jego pozycję i to, czego akurat dotyka, wziąć świadomy wdech i wydech, z ciekawością niemowlęcia...

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - patataj

rozpocząć rozwijanie jego zmysłu równowagi. Zabawy dla dzieci skierowane na usprawnianie tej zdolności sprawiają malcowi mnóstwo frajdy, jednocześnie (...) trwania zabawy. Jak ta zabawa wpływa na dziecko? Zabawa...

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - zabawa w turlanie

Zabawy z dzieckiem powinny być dostosowane do danego etapu rozwoju dziecka. Gdy zauważymy, że nasz maluch nauczył się nowej umiejętności, warto starać się ją rozwijać. Często wystarczy zapewnienie odpowiednich warunków, a dziecko już samo sobie poradzi....

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - samolot i rowerek

Twoje dziecko się rozwija. Z czasem jest coraz bardziej sprawne i samodzielne. Na początku jednak to ty musisz mu zapewnić opiekę i rozrywkę. Zabawy mogą rozwijać i wpływać na kształtowanie się wielu niezbędnych w późniejszym życiu umiejętności. Atutem...

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z dzieckiem - błyszczące światełka

? Włącz źródło błyskowego światła i skieruj uwagę niemowlęcia na poruszające się błyszczące promienie czy krążki na ścianach i przedmiotach. Powoli

Zmysły niemowlęcia

Nauka pływania dla niemowląt

Nauka pływania dla niemowląt

chorób kręgosłupa, stymuluje rozwój ruchowy niemowlęcia, wspomaga koordynację ruchową, pomaga w procesie rehabilitacji dzieci z problemami kostno

Zmysły niemowlęcia

Zabawy z niemowlęciem

Zabawy z niemowlęciem

spędzania czasu. Aktywne podjęcie zabawy z dzieckiem jest wkładem dorosłych w jego prawidłowy rozwój, ponieważ zabawa stymuluje wszystkie zmysły malucha (...) maluszkiem można bawić się w poznawanie świata za pomocą zmysłów...