Pokaż kategorie Parenting.pl
Pokaż kategorie

Dziecko nie mówi

Gdy dziecko nie mówi albo mówi bardzo niewiele, rodzice zazwyczaj zaczynają się niepokoić i zastanawiać, czy ich pociecha rozwija się w sposób prawidłowy. W głowie zaczynają rodzić się najróżniejsze hipotezy co do przyczyn opóźnionego rozwoju mowy u dziecka – może to upośledzenie umysłowe, mutyzm organiczny albo zaburzenia ze spektrum autyzmu? Niejedna mama wpada w panikę i patrząc na malca błagalnym wzrokiem, niemal chce na nim wymusić, by wyartykułował „ta-ta” albo „ba-ba”. Nie zawsze brak mowy u dzieci musi oznaczać jakieś patologie czy dysfunkcje rozwojowe. Jak wygląda prawidłowy rozwój języka i kiedy zacząć szukać pomocy dla niemówiącego szkraba?

1. Przyczyny deficytów w rozwoju języka u dzieci

Małe dzieci różnią się między sobą zdolnościami werbalnymi. Jeden trzylatek będzie odpowiadał pięknie całym zdaniem, a inny z kolei może nie mówić wcale, mówić bardzo niewiele albo niezrozumiale. Rozwój mowy zależy od bardzo wielu czynników, zarówno biologicznych, jak i środowiskowych – struktur mózgowych, czynników genetycznych, kontaktu z mówiącymi dorosłymi, stymulacji do mówienia itp. Rozwój języka zaczyna się już w życiu płodowymdziecko w łonie matki słyszy jej głos, bijące serce i reaguje na bodźce akustyczne. Preludium w kształtowaniu umiejętności werbalnych jest pierwszy krzyk podczas narodzin i próby ssania piersi. Wszystkie te, z pozoru wydawałoby się nieistotne zachowania, mają istotny wpływ na rozwój aparatu artykulacyjnego, który odpowiada za mówienie. Prawidłowy rozwój mowy u dzieci może zostać zachwiany wskutek działania różnych czynników, np.:

Brak mowy lub opóźnienia w rozwoju mowy mogą wynikać jeszcze z wielu innych czynników o charakterze endogennym (np. uszkodzenia mózgu), jak i egzogennym (np. zaniedbania środowiskowe). Nieprawidłowości w zakresie rozwoju języka mogą dotyczyć samego mówienia, jak i niezdolności do rozumienia słów.

2. Prawidłowy rozwój mowy

Mimo iż każde dziecko rozwija się w swoim indywidualnym tempie, można wyróżnić pewne standardowe etapy, według których przebiega prawidłowy rozwój języka u dzieci:

  1. okres melodii – od narodzin do pierwszego roku życia. W tym okresie wyróżnia się istotne dwa podokresy – głużenie i gaworzenie. Głużenie ma charakter odruchu bezwarunkowego i pojawia się u wszystkich dzieci, nawet tych niesłyszących. Głużenie można zaobserwować u niemowląt między pierwszym a trzecim miesiącem życia i polega na wydawaniu dźwięków, zwłaszcza gardłowych, jak g, k, h. Gaworzenie pojawia się w okolicach szóstego miesiąca życia i polega na łączeniu samogłosek ze spółgłoskami (ma-ma-ma, ga-ga-ga). Dzieci głuche nie gaworzą. Niemowlęta zwykle gaworzą w samotności (gaworzenie samonaśladowcze), gdy dobrze się czują. Pod koniec pierwszego roku życia dziecko bardzo dobrze rozumie mowę dorosłych, chociaż samo nie jest w stanie zbyt wiele powiedzieć, wypowiada pierwsze słowa składające się z sylab otwartych (np. ba-ba, ta-ta, ma-ma, la-la) i wypełnia proste polecenia słowne;
  2. okres wyrazu – od pierwszego do drugiego roku życia. Dziecko reaguje na polecenia werbalne i pytania, samodzielnie wypowiada proste słowa, powtarza sylaby i wyrazy, które słyszy u dorosłych;
  3. okres zdania – od drugiego do trzeciego roku życia. Nadal postępuje rozwój rozumienia i nadawania mowy. Na początku pojawiają się wypowiedzi dwuwyrazowe, a potem zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe;
  4. okres swoistej mowy dziecięcej – od trzeciego do siódmego roku życia. Mowa dziecka staje się całkowicie zrozumiała dla otoczenia. Dziecko opanowuje najtrudniejsze artykulacyjnie głoski – sz, cz, ż, dż, r. Maleje liczba neologizmów dziecięcych. Dziecko buduje poprawne wypowiedzi, używając zdań rozwiniętych i złożonych.

Tak wygląda prawidłowy rozwój mowy u dzieci. Kiedy dostrzeżemy poważne opóźnienia w rozwoju języka, warto udać się do specjalisty, np. logopedy lub foniatry. Wczesna interwencja umożliwi zdemaskowanie przyczyn zaburzeń rozwoju mowy u dziecka i wdrożenie odpowiedniej terapii logopedycznej, a w przypadku całkowitej utraty słuchu – dalszy rozwój dziecka dzięki zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu.

3. Co to jest mutyzm?

Nie zawsze fakt, iż małe dziecko (np. dwulatek) nie mówi, świadczy o poważnych zaburzeniach fizycznych bądź psychicznych. Czasami zdarza się tak, że w trakcie rozwoju mowy dochodzi do regresu niektórych umiejętności werbalnych. Później jednak wszystko wraca do normy i dziecko artykulacyjnie dogania swoich rówieśników. Niekiedy jednak brak mowy lub znaczne ograniczenie mówienia może świadczyć o mutyzmie. Czym jest mutyzm? Mutyzm to dysfunkcja realizacji mowy, której towarzyszy zdolność rozumienia mowy i posługiwania się pismem. Wyróżnia się mutyzm organiczny, który wynika z nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów głosowych (krtani, podniebienia, języka, ośrodków nerwowych w mózgu itp.), oraz mutyzm funkcjonalny, do którego rozwoju przyczyniają się czynniki psychologiczne, np. nieśmiałość dziecka, nadwrażliwość emocjonalna, długotrwały stres, lęk, błędy wychowawcze rodziców, odrzucenie, poniżanie i upokarzanie dziecka, stosowanie przemocy fizycznej wobec dziecka. Mutyzm funkcjonalny diagnozuje się wówczas, gdy wykluczy się wady anatomiczne narządów mowy oraz dysfunkcje neurologiczne.

Dziecko z mutyzmem funkcjonalnym ma zachowaną zdolność mówienia i rozumienia mowy, jednak nie wypowiada się w ważnych sytuacjach społecznych. Odmawia mówienia, kiwa tylko głową i posługuje się alternatywnie mową niewerbalną. Wyróżnia się też tzw. mutyzm wybiórczy, który pojawia się najczęściej w okresie wczesnego dzieciństwa. Mimo rozumienia mowy, dziecko w pewnych sytuacjach w ogóle się nie odzywa, choć w innych okolicznościach może rozmawiać całkiem swobodnie. Terapia mutyzmu polega przede wszystkim na minimalizowaniu lęku przed mówieniem i dodawaniu dziecku pewności siebie. Dziecko jest zachęcane do wypowiadania choćby pojedynczych słów, za co otrzymuje nagrodę.

4. Opóźniony rozwój mowy

Mowa to skomplikowany proces, który oprócz zdolności artykułowania dźwięków obejmuje też rozumienie wyrazów, umiejętność łączenia słów w sensowne i poprawne stylistycznie zwroty, a także szereg procesów, jakie zachodzą w mózgu. Na mowę bowiem składa się gramatyka, stylistyka, leksyka, fonetyka. Gdy nasz dwulatek, zna o 10 czy 20 słów mniej niż jego sąsiad-rówieśnik, na pewno nie warto wpadać w panikę. Kiedy się zaniepokoić? Wówczas, kiedy dziecko roczne tylko gaworzy, dwulatek wymawia zaledwie kilka wyrazów, a czterolatek ogranicza się do równoważników zdań. Kiedy rozwój mowy u naszego dziecka przebiega nieadekwatnie do normy przewidzianej dla danej grupy wiekowej, można podejrzewać opóźnienia w rozwoju językowym. Wyróżnia się zasadniczo dwa typy opóźnionego rozwoju mowy:

  • samoistne opóźnienie rozwoju mowy – wynika z indywidualnego rytmu i tempa rozwoju dziecka. Opóźnienie dotyczy wyłącznie samego nadawania mowy. Rozumienie słów rozwija się prawidłowo. Ten typ zaburzeń procesu rozwoju mowy wynika najczęściej z niedojrzałości aparatu artykulacyjnego i opóźnionego dojrzewania ośrodków korowych, które odpowiadają za produkcję i odbiór mowy. Zazwyczaj dzieci z samoistnym opóźnieniem rozwoju mowy nie mówią do około drugiego roku życia, ale systematycznie wyrównują braki werbalne i doganiają rówieśników z mową około 4-5 roku życia. Ich rozwój umysłowy jest w normie, a słuch – prawidłowy. Samoistne opóźnienie rozwoju mowy częściej dotyczy chłopców niż dziewczynek i często współwystępuje z ogólnym opóźnieniem w rozwoju psychoruchowym dziecka;
  • niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy – wynika z działania czynników patogennych, które mogą uszkadzać centralny układ nerwowy (CUN), co z kolei prowadzi do upośledzenia funkcji motorycznych, funkcji umysłowych, zaburzeń neurologicznych i psychicznych.

Mając w pamięci prawidłowy schemat rozwoju mowy u dzieci i obserwując własne dziecko, można wstępnie stwierdzić, czy nasz maluch nie wykazuje opóźnień w rozwoju mowy albo wad wymowy. Kiedy mamy podejrzenia, że coś jest nie tak, warto zasięgnąć porady specjalisty, by przez „przespanie” niepokojących symptomów nie nawarstwiły się inne problemy dziecka.

Bibliografia

  • Gałkowski T., Jastrzębowska G., (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 1999, ISBN 83-87635-31-6.
  • Skorek E.M., Z logopedią na ty, Wydawnictwo „Impuls”, Kraków 2005, ISBN 83-7308-547-5.
  • Stecko E., Zaburzenia mowy u dzieci. Wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2002, ISBN 83-230-9818-2.
  • Zaleski T., Opóźnienia w rozwoju mowy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2654-7.
Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Posiłki

Martita36 • ostatni post 2 tygodnie temu

2
Artykuły Rozwój intelektualny malucha
Rozwój intelektualny malucha

Nauka pisania dla dzieci

Nauka pisania literek nie musi rozpocząć się dopiero na etapie szkoły podstawowej. Przyswajanie liter alfabetu można rozpocząć znacznie wcześniej. Ważne tylko, by zamiast kilkugodzinnego kreślenia liter w zeszycie, zaproponować dzieciom ćwiczenia w formie...

Rozwój intelektualny malucha

Nauka czytania dla dzieci

Zazwyczaj dzieci rozpoczynają naukę czytania, kiedy mają 6-7 lat. Większość maluchów jest już dojrzała do czytania znacznie wcześniej. Według amerykańskiego fizykoterapeuty Glenna Domana, początek nauki czytania powinien przypadać przed ukończeniem przez...

Rozwój intelektualny malucha

Jak kreatywnie wspierać rozwój dziecka?

Wspólne gry i twórcze zabawy, dzięki którym rozwiniesz jego zdolności Czy wiesz, że nowo narodzone dziecko ma większą potencjalną inteligencję niż Leonardo da Vinci kiedykolwiek wykorzystał, a nawet trzylatek może już czytać, liczyć lub mówić w dwóch...

Rozwój intelektualny malucha

Jak nauczyć dziecko alfabetu?

W życiu dziecka przychodzi taki moment, w którym dzięki pomocy dorosłych zaczyna poznawać świat literek. Każde dziecko należy traktować indywidualnie i rozbudzać w nim ciekawość poznania alfabetu, odpowiadającą jego etapowi rozwoju. Maluchy najłatwiej...

Rozwój intelektualny malucha

Co powinien umieć trzylatek?

Pytanie, co powinien umieć trzylatek, zadają sobie wszyscy rodzice, których pociecha osiąga ten właśnie wiek. Chcą wiedzieć, czy na tym etapie rozwoju dziecko powinno samodzielnie się ubierać i jeść bez pomocy opiekuna. Rodziców interesuje zasób...

Rozwój intelektualny malucha

Nauka czytania dla niemowląt

Nauka czytania dla niemowląt – kiedy można ją rozpocząć? Takie pytanie nasuwają się niektórym rodzicom, którzy dbają nie tylko o rozwój fizyczny, lecz także o rozwój intelektualny swojej pociechy. Każdy rodzic marzy o bystrym i inteligentnym...

Rozwój intelektualny malucha

Kursy językowe dla malucha

Ciekawość świata widoczna w oczach dziecka oraz wyraźne zainteresowanie wszystkim co się porusza, wydaje dźwięk oraz znajduje się w zasięgu malucha wywołuje uśmiech na twarzy rodziców oraz osób przebywających w środowisku dziecięcym. Nie każdy dorosły...

Rozwój intelektualny malucha

Ćwiczenia grafomotoryczne

Ćwiczenia grafomotoryczne przygotowują dzieci do opanowania umiejętności pisania, która jest podstawowym zadaniem na czas nauki w pierwszych klasach szkoły podstawowej. Pisanie to nie tylko prawidłowe kreślenie liter, ale też poprawność stylistyczna,...

Rozwój intelektualny malucha

Metoda Dennisona

Amerykański pedagog – dr Paul Dennison – to autor kinezjologii edukacyjnej. Metoda Dennisona umożliwia sprawny i prosty rozwój dziecka poprzez aktywizację połączeń nerwowych i zintegrowanie mózgu z ciałem. Kinezjologia edukacyjna znajduje...

Rozwój intelektualny malucha

Metoda Domana

Metoda Glenna Domana powstała na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Inaczej określa się ją jako metodę czytania globalnego. Nie jest to jednak metoda służąca wyłącznie usprawnieniu nauki czytania. Glenn Doman opracował wiele różnych metod, które miały...