Bajki terapeutyczne – co powinien wiedzieć każdy rodzic?

Bajki terapeutyczne pomagają dziecku w przezwyciężaniu lęków oraz w radzeniu sobie w różnych sytuacjach. Wiele przeżyć, które dla maluchów są trudne, rodzicom mogą wydać się błahe. Bajki terapeutyczne przychodzą z pomocą również opiekunom, którzy chcieliby przepracować z dzieckiem określone tematy, a nie wiedzą, w jaki sposób to zrobić. To nie są zwykłe bajki, lecz „bajki, które leczą”.

1. Komu czytamy bajki terapeutyczne?

Jedna z czołowych autorek bajek terapeutycznych, Maria Molicka, pisze dla dzieci w wieku od 4 do 9 lat. Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie, by treść bajek poznawały również starsze dzieci. Jest to świetna forma przekazu, tym bardziej, że do tak małych dzieci skierowanych jest niewiele technik terapeutycznych.

Nieprzypadkowo za dolną granicę wieku adresata bajek leczniczych przyjmuje się 4. rok życia. Dzieci w tym wieku nabywają bardzo ważną umiejętność, która pozwala na prawidłowy odbiór terapeutycznego przekazu bajki. Zdolność ta, tzw. decentracja interpersonalna, wiąże się z myśleniem o tym, co w danej sytuacji mogłaby pomyśleć inna osoba. Ponadto dziecko pomiędzy 4. a 5. rokiem życia coraz lepiej rozumie siebie i to, co je otacza, potrafi tłumaczyć sobie zachowania innych.

2. Sekret bajkowego fenomenu

10 zabaw z dziećmi w deszczowe dni

Wolny weekend to czas, który często spędzamy z całą rodziną, oglądając film w telewizji. Często w trakcie reklam dopada nas wtedy wilczy głód i mamy ochotę...

Bajki terapeutyczne nie są zwykłymi bajkami. Różnią się też od innych opowiadań o charakterze edukacyjnym. Fenomen ich polega na koncentracji na tematach najtrudniejszych – tych z gatunku problemowych emocjonalnie. W żadnym innym miejscu nie znajdziemy takiego nagromadzenia wzorów radzenia sobie z silnymi przeżyciami.

Wyjaśnienie emocji, ich nazywanie, nadawanie im znaczenia i co najważniejsze – strategie rozwiązywania trudności – zostały ujęte w formie akceptowanej przez dzieci. Mały słuchacz lub czytelnik, jeśli dziecko potrafi czytać, nie jest edukowany, nie odczuwa rygoru odpowiedniego zachowania lub myślenia. Bohater bajki przeżywa po prostu podobny problem, co stymuluje dziecko do zmiany w patrzeniu na ten kłopot.

3. Bajka terapeutyczna uleczy twoje dziecko!

Wielość funkcji, jakie spełniają bajki terapeutyczne, jest wprost zadziwiająca. Oddziałują one w przeróżny sposób, budując zasoby osobiste czytelnika. Opowiadanie lecznicze ochrania i wzmacnia poczucie własnej wartości dziecka. Rozprawia się z negatywnymi emocjami, z mechanizmami obronnymi i pozwala oswoić lęk.

Ze względu na funkcje, jakie mają spełniać bajki terapeutyczne, wyróżniamy ich trzy rodzaje:

  1. Bajki psychoedukacyjne – ich głównym celem jest ujarzmienie negatywnych emocji poprzez reinterpretację, czyli zmianę sposobu myślenia o nich. Opowiadania tego typu świetnie sprawdzą się w przygotowywaniu dziecka przed ewentualną, trudną sytuacją (np. pobytem w szpitalu czy zmianą szkoły). W wymiarze psychoedukacyjnym działamy więc niejako profilaktycznie, a dziecko gromadzi wiedzę i siły do zmierzenia się z danym tematem. Oswaja się z nim.
  2. Bajki psychoterapeutyczne – działają w obrębie już nabytych negatywnych przeżyć, emocji i lęków. Treść ich musi być głęboko zakorzeniona w sytuacji, w jakiej aktualnie znajduje się dziecko (bądź w której znalazło się niedawno) – np. adaptacja do przedszkola, rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby. W oparciu o ten typ bajek zmierzamy do redukcji m.in. złości, wstydu, poczucia winy. Trik w bajkach psychoterapeutycznych polega na tym, że dziecko poznaje i obserwuje dane uczucie w kontekście społecznym, by finalnie zobaczyć je u siebie. Założeniem biblioterapii w tym przypadku jest uświadomienie sobie przez słuchacza lub małego czytelnika, że innym też zdarza się być w podobnej sytuacji.
  3. Bajki relaksacyjne – służą odprężeniu, regeneracji, uspokojeniu. Czas czytania lub słuchania bajek relaksacyjnych powinien wynosić od 3 do 7 minut.

4. Jak samodzielnie napisać bajkę terapeutyczną?

Napisanie bajki terapeutycznej nie jest tak trudne, jak mogłoby się wydawać. Na początek warto zapoznać się z kilkoma wzorcowo napisanymi (autorstwa m.in. Marii Molickiej lub Doris Brett), by wiedzieć, o jakiego typu przekaz chodzi.

Chcąc samodzielnie napisać bajkę leczniczą, powinieneś uwzględnić w niej kilka najważniejszych elementów:

  • ustal główny temat, czyli sytuację, wydarzenie lub emocje, do których dobierzesz treść; przeżycia muszą być trudne emocjonalnie,
  • fabułę umieść w fantastycznym świecie, dbając jednocześnie o identyczność problemów z tymi z życia dziecka,
  • stwórz bohatera, który doświadcza w swoim życiu powyższej sytuacji i  podobnych emocji. Bohaterem nie może być twoje dziecko, ale ktoś podobny. Może mieć ten sam wiek, płeć, a nawet zainteresowania, co twój szkrab, zmień mu jednak imię. Dziecko nie ma widzieć w bajce siebie, ale kogoś, kto poradził sobie z takim samym problemem; perspektywa ta pozwala się zdystansować,
  • zapewnij bohaterowi obecność innych postaci, które będą udzielały mu wsparcia; postaci te nie mają jednak pełnić roli ekspertów czy mędrców, ale osób, które doświadczyły podobnych, co bohater, sytuacji,
  • zadbaj o pogodny nastrój opowiadania – o pozytywne myślenie skutkujące pomyślnym działaniem. Tu nie ma miejsca na magiczne rozwiązania, a na konkretne sposoby radzenia sobie z problemem.

Bajka terapeutyczna zawsze musi kończyć się szczęśliwie. Niepotrzebne jest moralizowanie czy pouczanie, a nawet zbędne wyjaśnianie. Opowiadanie ma dać słuchaczowi i czytelnikowi siłę oraz wiarę we własne możliwości.

Świetnym pomysłem na kontynuowanie pracy z bajką terapeutyczną jest wykonanie ilustracji obrazującej treść opowiadania. Dzięki temu utrzymamy uwagę szkraba na historii i poznamy jego odczucia. Jeśli wykazuje on szczególne zainteresowanie konkretną bajką, należy wracać do niej wielokrotnie. Często jednorazowe oddziaływanie danego opowiadania nie jest wystarczające.

Uleczone bajką dziecko odzyskuje nadzieję, zaczyna widzieć rozwiązanie sytuacji, w której się znalazło. Odnajduje też akceptację swoich negatywnych emocji, a współodczuwanie z bohaterem opowiadania pozwala na stopniowe otwieranie się. Dzięki świeżemu spojrzeniu codzienność nabiera innej jakości i barw. Nie jest już taka straszna, bo dziecko nie czuje się osamotnione.

Anna Chmielewska, ponad rok temu

Bibliografia

  • Molicka M., Biblioterapia i bajkoterapia. Rola literatury w procesie zmiany rozumienia świata społecznego i siebie, Media Rodzina, Poznań 2011, ISBN 978-83-7278-556-5.

Rozwój emocjonalny malucha

Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Rozwój emocjonalny malucha
Rozwój emocjonalny malucha

Nerwy u dwulatka

Nerwy u dwulatka

Dwuletnie dziecko to prawdziwe wyzwanie dla rodziców. Malucha jest wszędzie pełno, trudno za nim nadążyć, wszystko niszczy, wszędzie wejdzie (...) , wszystko musi sprawdzić. Jego nieposłuszeństwo nie wynika ze złej woli, ale stanowi...

Rozwój emocjonalny malucha

Emocje małego dziecka

Emocje małego dziecka

Rozmawiajmy z dzieckiem w sposób otwarty i naturalny. Niech dziecko czuje, że to, co robimy, mówimy jest szczere i prawdziwe.

Rozwój emocjonalny malucha

Agresja i autoagresja

Agresja i autoagresja stanowią repertuar reakcji malca w sytuacji, kiedy jest rozdrażniony, zły, zawiedziony lub coś mu się nie udało. Gniew malucha (...) instrumentalna występuje w dążeniu do osiągnięcia czegoś upragnionego, np. wymarzonej...

Rozwój emocjonalny malucha

Opór u dziecka

Opór u dziecka

Jak mamy się zachować, kiedy półtoraroczny maluch kładzie się nam na podłodze sklepu w momencie, kiedy nie chcemy dorzucić do koszyka wymarzonej (...) to duży błąd, uczy bowiem dziecko, że stawianie oporu rodzicom jest doskonałą metodą...

Rozwój emocjonalny malucha

Metoda Dobrego Startu

Startu U wielu dzieci, szczególnie w wieku szkolnym, daje się zaobserwować fragmentaryczne zaburzenia rozwoju funkcji percepcyjno (...) Bogdanowicz. Metodę tę nie tylko można potraktować jako formę zajęć wyrównawczych, pozwalających...

Rozwój emocjonalny malucha

Co miesiąc narodzin mówi o charakterze dziecka?

Co miesiąc narodzin mówi o charakterze dziecka?

wie, że maluch rodzi się z pewnymi cechami, które zostają z nim na całe życie. Dzieci urodzone w maju to dusze towarzystwa - zawsze mają duże grono (...) Jesteś mamą sierpniowego malucha? Pewnie już zauważyłaś,...

Rozwój emocjonalny malucha

Tata w wyjątkowy sposób motywuje córkę

Tata w wyjątkowy sposób motywuje córkę

Nie tylko dorośli potrzebują motywacji do działania. Wbrew pozorom pełne energii dzieci, również mają potrzebę usłyszenia czegoś, co pozwoli im poczuć się lepiej. Dzięki odpowiedniej motywacji dzieci chętniej podejmują wyzwania, a co za tym idzie, lepiej...

Rozwój emocjonalny malucha

Zajęcia w Island Dolphin Care

Zajęcia w Island Dolphin Care

Zajęcia terapeutyczne w wodzie są dla dzieci ogromną przyjemnością. Zajęcia w klasie również mają wartość terapeutyczną.

Rozwój emocjonalny malucha

Masturbacja dziecięca

Mniej więcej w wieku od 2 do 6 lat dziecko odkrywa swoja seksualność, czyli swoje ciało. Rodzice w większości nie są na to gotowi i bardzo często wpadają w panikę. Dzieję się tak, ponieważ dziecięca masturbacja nie jest tematem tabu, a na...